Giáo án Bài 18. Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở của công dân

HS nhận ra vấn đề: có chìa khóa hoặc là chủ sở hữu nhà có tự cho phép vào chỗ ở của người khác hay không; từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV trình chiếu hai tình huống ngắn: (1) Ông Minh là chủ nhà, cho Q thuê phòng hợp pháp; khi Q đi học, ông muốn tự mở khóa vào chụp giấy tờ riêng của Q vì ông là người sở hữu nhà. (2) Anh T nghi chiếc xe đạp của mình để quên ở nhà hàng xóm nên định tự phá khóa vào tìm. GV hỏi: Theo em, ông Minh và anh T có quyền vào phòng không? Vào trong trường hợp nào? Có cần điều gì trước khi vào?

HS nêu được ý kiến ban đầu: quyền sở hữu hay việc có chìa khóa không tự cho phép vào; cần sự đồng ý của người đang ở hoặc căn cứ, thẩm quyền, thủ tục luật định. HS ghi tên bài và nêu câu hỏi cần giải quyết: Chỗ ở được bảo vệ như thế nào và vào chỗ ở cần những dấu hiệu gì?

HS giải thích được chỗ ở hợp pháp và xác định được sự đồng ý của người đang ở là dấu hiệu cơ bản để vào chỗ ở.

HS làm việc theo cặp, đọc mục Hiểu bản chất và phân biệt trong sách và trang bài học NeoEdu. Trả lời bốn câu hỏi: (1) Công dân có quyền gì về nơi ở theo Điều 22 Hiến pháp? (2) Người thuê phòng hợp pháp có được bảo vệ chỗ ở không, hay chỉ chủ sở hữu được bảo vệ? (3) Quan hệ họ hàng, hàng xóm hay việc sở hữu nhà có tự cho phép bỏ qua quyền riêng tư của người đang ở không? (4) Việc khám xét chỗ ở do ai quy định?

HS rút ra: Mọi người bất khả xâm phạm về chỗ ở; không ai được tự ý vào chỗ ở của người khác nếu không được người đó đồng ý. Chỗ ở hợp pháp được bảo vệ kể cả với người thuê hợp pháp, không đồng nhất với quyền sở hữu. Quan hệ họ hàng, hàng xóm, sở hữu nhà không tự cho phép bỏ qua quyền riêng tư của người đang ở. Việc khám xét chỗ ở do luật định. Khái niệm then chốt: bất khả xâm phạm chỗ ở là không tự ý vào chỗ ở người khác trái sự đồng ý và pháp luật.

HS phân biệt được việc được mời vào để thực hiện một mục đích với quyền tự lục soát ngăn tủ, chụp đồ riêng hoặc khám xét, và nêu được căn cứ, thẩm quyền, thủ tục khi xét tính hợp pháp.

HS hoạt động nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Nhóm điền vào bảng phân loại bốn trường hợp và thảo luận câu hỏi: Vì sao không chỉ nhìn có đồng phục hay tự nhận có quyền là đủ để kết luận một cuộc khám xét hợp pháp?

Kết quả phân loại: (1) Mời vào giao một đồ vật: được vào đúng mục đích giao đồ, không có nghĩa là được xem giấy tờ riêng. (2) Mời vào sửa đường nước đã hẹn: được vào đúng phạm vi và thời gian sửa, không được mở ngăn tủ xem đồ riêng. (3) Tự lục mọi ngăn tủ, chụp đồ riêng: không được, vì vượt phạm vi đồng ý và không có căn cứ luật định. (4) Khám xét: chỉ thực hiện khi có căn cứ, thẩm quyền và thủ tục luật định. Ý chính: Thẩm quyền không hình thành từ việc tự xưng; cần kiểm tra thông tin qua kênh chính thức. Nghi ngờ đồ thất lạc ở nhà người khác không cho quyền tự phá khóa, tự khám; cần trao đổi và tìm hỗ trợ phù hợp.

HS vận dụng kiến thức đã học để chọn đáp án và đánh giá nhận định trong tình huống giả định về người thuê phòng.

Tình huống giả định: chủ nhà cho Q thuê phòng hợp pháp. Khi Q đi học, chủ nhà muốn tự mở khóa vào chụp giấy tờ riêng chỉ vì là người sở hữu; không nêu sự đồng ý, nguy hiểm khẩn cấp hay thủ tục hợp pháp khác. HS làm cá nhân Bài 1, Bài 2, Bài 3 và Bài 4 (hoặc chọn ba bài tương tác trên trang NeoEdu), sau đó kiểm tra chéo với bạn cùng bàn. Bài 1: Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp. Bài 2: Chọn nhận định đúng với dữ kiện. Bài 3: Đánh giá hai nhận định a) và b) là đúng hay sai. Bài 4: Chọn phương án nói về quyền của Q trong phòng thuê.

Bài 1: Q thuê phòng hợp pháp – Không mất quyền được bảo vệ chỗ ở; Được mời vào giao hàng – Phạm vi đồng ý cần tôn trọng; Khám xét theo luật – Phải có căn cứ, thẩm quyền, thủ tục. Bài 2: Đáp án C (Quyền sở hữu không tự cho phép vào, chụp giấy tờ riêng của người thuê trái sự đồng ý và pháp luật). Bài 3: a) Đúng; b) Sai (nghi ngờ đồ ở nhà khác không cho quyền phá khóa, lục soát; cần trao đổi và tìm hỗ trợ phù hợp). Bài 4: Đáp án C (Chỗ ở hợp pháp được bảo vệ, không chỉ chủ sở hữu mới có quyền); bảo vệ chỗ ở không chuyển quyền sở hữu và không xóa nghĩa vụ hợp pháp. Bài 5 (nếu làm thêm): Đáp án B (Việc cần thiết cho sửa nước theo thỏa thuận; đồng ý có mục đích và giới hạn).

HS vận dụng kiến thức để đề xuất cách Q trao đổi với chủ nhà một cách hợp pháp, tôn trọng người khác và bảo vệ thông tin cá nhân.

Tình huống: Chủ nhà cho Q thuê phòng hợp pháp; khi Q đi học, chủ nhà muốn tự mở khóa vào chụp giấy tờ riêng vì là người sở hữu. Các cặp đóng vai Q và chủ nhà, trao đổi khoảng 2 phút. Sau đó, HS trả lời câu hỏi: Đề xuất cách Q trao đổi với chủ nhà và bảo vệ thông tin. Vì sao không chỉ dựa vào lời tự xưng của một người để kết luận cuộc khám xét hợp pháp?

Đề xuất của HS (ý chính, 0,5 điểm): Q có thể đề nghị hẹn trước khi cần kiểm tra nhà, nêu rõ phạm vi đồng ý và giữ giấy tờ an toàn; lưu thông tin về việc vào phòng nếu có; khi quyền bị xâm hại thì phản ánh qua kênh phù hợp. Phát triển (0,4 điểm): Không dùng bạo lực hoặc công khai giấy tờ của chủ nhà để trả đũa. Trình bày mạch lạc và tôn trọng người liên quan (0,1 điểm). Lý do không chỉ dựa vào lời tự xưng: thẩm quyền không hình thành từ tự xưng; còn phải có căn cứ và thủ tục đúng luật; cần kiểm tra thông tin qua kênh chính thức.