Giáo án Bài 17. Quyền bất khả xâm phạm về thân thể và quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của công dân

HS xác định được vấn đề cần giải quyết và bước đầu nhận ra việc nghi ngờ không đồng nghĩa với việc đã có căn cứ.

GV chiếu tình huống giả định: lớp mất một máy tính; chỉ có tin nhắn nói T đi qua bàn; hai bạn muốn khóa T trong phòng, ép nhận lỗi và đăng ảnh kèm nhãn “kẻ trộm”. HS trả lời nhanh hai câu hỏi: (1) Điều gì đã biết chắc? (2) Điều gì chỉ là suy đoán? Sau đó HS nhận xét hành động của hai bạn có phù hợp không.

Dữ kiện: máy tính bị mất; có tin nhắn nói T đi qua bàn. Suy đoán: T lấy máy tính (chưa có chứng cứ). Nhận xét: khóa người, ép nhận lỗi và đăng nhãn “kẻ trộm” là hành vi xâm phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm, không phải cách tìm sự thật hợp pháp. Vấn đề bài học: quyền bất khả xâm phạm thân thể và quyền được bảo hộ về danh dự, nhân phẩm được bảo đảm như thế nào.

HS nêu được nội dung Điều 19, Điều 20 Hiến pháp và giải thích được điều kiện hợp pháp của việc bắt, giam, giữ người.

HS đọc SGK và xem slide tóm tắt Điều 19, Điều 20 Hiến pháp (theo Văn bản hợp nhất 52/VBHN-VPQH năm 2025). HS làm việc cá nhân, sau đó cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 1. GV đặt câu hỏi: “Vì sao ngoại lệ phạm tội quả tang không cho phép ai tự giam người để điều tra?”

Nội dung HS rút ra:

• Điều 19: quyền sống được bảo hộ.
• Điều 20: bất khả xâm phạm thân thể; được bảo hộ về sức khỏe, danh dự, nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hoặc hành vi xâm phạm khác.
• Bắt người: phải có quyết định của Tòa án, hoặc quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát, trừ trường hợp phạm tội quả tang; việc bắt, giam, giữ do luật định.
• Ngoại lệ quả tang không phải là quyền tự giam người để điều tra theo ý mình.
  Khái niệm: Bất khả xâm phạm thân thể là việc bắt, giam, giữ phải đúng căn cứ, thẩm quyền và thủ tục; không tự giam người vì nghi ngờ.

HS giải thích được vì sao nghi ngờ không làm mất quyền được bảo vệ; nêu được các hành vi tôn trọng quyền và cách bảo vệ người gặp nguy hiểm đúng kênh.

Nhóm 4 HS thảo luận: (1) Phân biệt dữ kiện và suy luận trong tình huống mất máy tính. (2) Liệt kê hành vi cần tránh và hành vi nên làm để tôn trọng quyền của người khác. (3) Giải thích vì sao Điều 31 Hiến pháp bảo đảm người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi có bản án kết tội có hiệu lực. Mỗi nhóm ghi kết quả lên giấy A0.

Phân biệt:

• Dữ kiện: máy tính bị mất; có tin nhắn nói T đi qua bàn.
• Suy luận chưa được chứng minh: T lấy máy tính.
  Hành vi cần tránh: đánh, xúc phạm, bịa tin, đe dọa, tự giam người, lấy lời đồn thay chứng cứ.
  Hành vi nên làm: bảo vệ người đang gặp nguy hiểm bằng cách an toàn, tìm hỗ trợ, trình báo đúng kênh (người phụ trách, giáo viên); để việc xử lí nghi vấn theo căn cứ và trình tự.
  Kết luận: nghi ngờ không làm người đó mất quyền bảo vệ danh dự và thân thể; Điều 31 bảo đảm người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi có bản án có hiệu lực.

HS vận dụng kiến thức đã học để nhận diện hành vi đúng, sai trong các tình huống cụ thể.

Bài 1 (ghép): Ghép từng biểu hiện với nội dung phù hợp: (a) Không tự nhốt người bị nghi; (b) Không bịa tội danh trên mạng; (c) Gọi hỗ trợ khi có nguy hiểm.
Bài 2 (trắc nghiệm, tình huống mất máy tính): Giải pháp nào phù hợp? A. T đi qua bàn là đủ để giam đến khi nhận. B. Đăng nhãn tội danh trước giúp thay thế xác minh. C. Không có người chứng kiến thì được đánh để lấy lời khai. D. Không tự nhốt, ép nhận hay bêu tên; báo người phụ trách, giữ thông tin hợp pháp để xác minh.
Bài 3 (đúng/sai): a) Nghi ngờ vi phạm không làm người đó mất quyền được bảo vệ danh dự và thân thể. b) Mọi người đều được tự giam người khác để kiểm tra nghi vấn nếu tin rằng mình đúng.

Đáp án Bài 1: Không tự nhốt người bị nghi – Tôn trọng bất khả xâm phạm thân thể; Không bịa tội danh trên mạng – Tôn trọng danh dự, nhân phẩm; Gọi hỗ trợ khi có nguy hiểm – Ưu tiên an toàn, đúng vai trò.
Đáp án Bài 2: D. Tin nhắn chỉ cho biết nghi vấn, không chứng minh chiếm đoạt; cách ép nhận, giam và bêu tên xâm hại quyền.
Đáp án Bài 3: a) Đúng. b) Sai, vì nghi ngờ không tự tạo quyền giam người; việc bắt, giam, giữ phải do luật định.

HS vận dụng nguyên tắc tôn trọng quyền để đề xuất hành động cụ thể khi gặp tin đồn xâm hại danh dự bạn bè.

GV nêu tình huống: Trong nhóm chat lớp, có người nhắn “A ăn trộm tiền quỹ lớp” kèm ảnh chụp màn hình không rõ nguồn; nhiều bạn định chia sẻ tiếp. Mỗi HS viết ngắn 3 bước hành động của mình, nêu rõ việc không làm và lý do.

Ba bước dự kiến: (1) Không chia sẻ thêm, không bình luận xúc phạm; (2) Báo giáo viên hoặc người phụ trách, cung cấp thông tin hợp pháp mình biết; (3) Nếu đã chia sẻ sai, cải chính và xin lỗi bạn bị ảnh hưởng. Việc không làm: không tự điều tra bằng cách xem tài khoản, ép bạn nhận lỗi, đăng nhãn tội danh.