Giáo án Bài 16. Quyền và nghĩa vụ của công dân về bảo vệ Tổ quốc

HS bộc lộ hiểu biết ban đầu về yêu nước và nhận ra vấn đề: yêu nước cần gắn với pháp luật và sự an toàn.

GV đặt câu hỏi: “Em hiểu thế nào là yêu nước trong thời đại mạng xã hội? Một người muốn bảo vệ Tổ quốc có thể làm gì?”. Sau đó GV chiếu tình huống giả định: một tài khoản kêu gọi học sinh chụp chi tiết nơi làm nhiệm vụ của lực lượng bảo vệ, đăng vị trí theo thời gian thực để “thể hiện yêu nước”. Chưa rõ chủ tài khoản, mục đích hay quyền công bố thông tin. GV hỏi: “Đăng vị trí như vậy có thực sự bảo vệ Tổ quốc không?”.

Khoảng 3 đến 4 ý kiến ban đầu của HS được ghi lên bảng. Câu hỏi định hướng đã được trả lời sơ bộ: HS nhận ra việc đăng vị trí có thể gây nguy hại cho lực lượng bảo vệ và cho chính người đăng. Dự kiến HS trả lời: “Yêu nước là học giỏi, giữ gìn đất nước”; “Đăng để mọi người biết là thể hiện yêu nước”; “Có thể bị lợi dụng, không nên làm”.

HS nêu được khái niệm, nội dung bảo vệ Tổ quốc và giải thích vì sao không đồng nhất yêu nước với kích động, xâm hại người khác hay chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng.

HS làm việc nhóm 4, đọc mục “Hiểu bản chất và phân biệt” trong SGK và hoàn thành Phiếu học tập số 1 (Phần A). Nhiệm vụ: (1) liệt kê các nội dung bảo vệ Tổ quốc ngoài hoạt động quân sự; (2) phân loại 4 biểu hiện trong Phần A thành “phù hợp pháp luật” hoặc “không phù hợp”; (3) giải thích một câu: “Yêu nước không đồng nghĩa với kích động.” GV đặt câu hỏi: “Vì sao bảo vệ Tổ quốc không chỉ là đi bộ đội?”.

Kết quả nhóm được ghi vào Phiếu học tập số 1 (Phần A). Đáp án tham khảo: (1) Nội dung bảo vệ Tổ quốc: giữ gìn an ninh, chủ quyền, trật tự, khối đoàn kết, thực hiện nghĩa vụ và xây dựng nguồn lực cho đất nước. (2) Phù hợp pháp luật: học tập, rèn luyện, tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân theo luật. Không phù hợp: kích động, xâm hại người khác, chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng. (3) Kết luận rút ra: yêu nước phải gắn với hành động đúng pháp luật và tôn trọng người khác.

HS nêu được trách nhiệm của học sinh, cách xử lí thông tin trước khi chia sẻ và giải thích vì sao nghĩa vụ cụ thể phụ thuộc điều kiện luật định.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Trung tâm tờ giấy ghi câu hỏi: “Học sinh bảo vệ Tổ quốc bằng những việc nào và phải làm gì khi nhận thông tin?”. Mỗi HS viết ý vào một ô quanh trung tâm, gồm: ô 1: trách nhiệm học sinh (học tập, rèn luyện sức khỏe, hiểu lịch sử, pháp luật, bảo vệ môi trường và tài sản công, ứng xử có trách nhiệm trên mạng); ô 2: cách xử lí thông tin (xác minh nguồn chính thức, phân biệt kiến thức công khai và dữ liệu có hạn chế); ô 3: không tự thu thập, phát tán vị trí hoặc thông tin có thể gây nguy hại; ô 4: vì sao không suy mọi học sinh cùng tuổi đều phải nhập ngũ ngay.

Khăn trải bàn của nhóm với đủ 4 nhóm ý. Kết luận cần có: (1) Trách nhiệm học sinh là học tập, rèn luyện, hiểu biết pháp luật và lịch sử, bảo vệ môi trường, tài sản công và ứng xử văn minh trên mạng. (2) Trước khi chia sẻ thông tin, phải xác minh từ nguồn chính thức. (3) Không tự thu thập, đăng vị trí hay thông tin có thể gây nguy hại. (4) Nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ cụ thể, có điều kiện luật định và thẩm quyền quyết định, không thể suy từ tên bài hay từ việc cùng tuổi.

HS vận dụng kiến thức bài học để phân tích tình huống giả định, chọn hành động có trách nhiệm và đánh giá đúng sai các nhận định.

Bài 1 (cặp đôi, 2 phút): ghép biểu hiện với nội dung phù hợp. Bài 2 (cá nhân, giơ thẻ A, B, C, D, 3 phút): chọn cách làm có trách nhiệm trong tình huống giả định. Bài 3 (cặp đôi, 3 phút): đánh giá hai nhận định a) và b). Sau đó GV mở học liệu NeoEdu cho HS tự kiểm tra bài tập tương tác nếu còn thời gian.

Bài 1: Rèn luyện kiến thức, sức khỏe – Chuẩn bị năng lực đóng góp; Kiểm tra tin trước khi chia sẻ – Giảm nguy cơ tiếp tay thông tin sai; Thực hiện nghĩa vụ theo luật – Không tự né tránh hoặc tự áp đặt cho người khác. Bài 2: Đáp án A (không thu thập, đăng dữ liệu nhạy cảm theo lời kêu gọi chưa rõ; kiểm tra nguồn và báo người tin cậy khi cần). Bài 3: a) Đúng: học tập tốt, chấp hành pháp luật và giữ đoàn kết là những đóng góp phù hợp lứa tuổi. b) Sai: bảo vệ Tổ quốc không cho phép tự dùng bạo lực với người có ý kiến khác.

HS vận dụng bài học vào thực tế: viết phản hồi ngắn trước lời kêu gọi chưa rõ nguồn và đề xuất hoạt động lớp góp phần giữ gìn tài sản công.

Nhiệm vụ 1 (cá nhân, 4 phút): viết phản hồi ngắn với lời kêu gọi trong tình huống giả định. Nhiệm vụ 2 (nhóm 4, 6 phút): lập ý tưởng một hoạt động lớp góp phần giữ gìn tài sản công, không mang tính quân sự. GV đặt câu hỏi: “Nếu hoạt động đó được nhà trường cho phép, cần ai xác nhận và làm thế nào để không gây hư hỏng thêm?”.

Phản hồi tham khảo: “Mình không đăng vị trí theo thời gian thực hay tiếp cận khu vực hạn chế theo tài khoản chưa rõ. Đóng góp cho đất nước phải an toàn và đúng pháp luật; nếu muốn tham gia hoạt động, mình sẽ tìm thông báo chính thức và hỏi người phụ trách phù hợp.” Ý tưởng hoạt động lớp tham khảo: kiểm tra, sử dụng tiết kiệm và báo hư hỏng bàn ghế hoặc thiết bị trường theo phân công của nhà trường; không tự sửa thiết bị điện. Sản phẩm là bảng mô tả tình trạng, đề xuất và xác nhận của người phụ trách nếu hoạt động thực hiện, không bịa số liệu.