Giáo án Bài 13. Quyền và nghĩa vụ của công dân trong tham gia quản lí nhà nước và xã hội

Huy động kinh nghiệm sống của HS về việc góp ý với địa phương; xác định vấn đề cần giải quyết: quyền tham gia quản lí nhà nước và xã hội cần đi kèm thông tin và trách nhiệm.

HS quan sát sơ đồ hai phương án A và B đặt điểm tập kết rác. GV đặt câu hỏi: “Nếu em là người dân sống gần phương án B, em sẽ làm gì để góp ý?” và “Chỉ dựa vào số hộ gần điểm rác, đã đủ kết luận phương án nào an toàn chưa?”

Khoảng 3–4 ý kiến ban đầu của HS, ví dụ: “Em sẽ viết ý kiến gửi chính quyền”, “Em muốn biết có đo tiếng ồn không”, “Số hộ ít chưa chắc đã an toàn”. Từ đó HS nhận ra: tham gia cần có dữ kiện, không chỉ dựa vào cảm tính. Vấn đề bài học: Quyền tham gia quản lí nhà nước và xã hội được thực hiện như thế nào để có thông tin và trách nhiệm.

Nêu được quyền tham gia quản lí nhà nước và xã hội theo Điều 28 Hiến pháp; phân biệt tham gia trực tiếp và gián tiếp; nhận biết trách nhiệm của Nhà nước trong tiếp nhận và phản hồi ý kiến.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc nội dung mục “Hiểu bản chất và phân biệt” trong sách và hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A. GV đặt câu hỏi: “Góp ý trực tiếp khác gì tham gia qua cơ quan đại diện?”; “Nhà nước có trách nhiệm gì khi nhận ý kiến của công dân?”; “Quyền tham gia có nghĩa là mọi đề xuất của mình đều được chấp nhận không?”

Kiến thức HS rút ra:

• Công dân có quyền tham gia quản lí nhà nước và xã hội, thảo luận, kiến nghị với cơ quan nhà nước về vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước theo Điều 28 Hiến pháp.
• Tham gia trực tiếp: góp ý, phản ánh, thảo luận trực tiếp với cơ quan, tổ chức.
• Tham gia gián tiếp: thông qua cơ quan đại diện và các hình thức luật định (ví dụ đại biểu phản ánh kiến nghị của cử tri).
• Nhà nước có trách nhiệm tạo điều kiện, công khai, minh bạch việc tiếp nhận và phản hồi ý kiến.
• Quyền tham gia không chỉ là có mặt hoặc đồng ý sẵn với mọi đề xuất.

Giải thích được tham gia có thông tin và trách nhiệm bằng dấu hiệu cụ thể; phân tích tình huống và lựa chọn cách góp ý có căn cứ, tôn trọng người khác; nhận biết cách kiểm tra đầu mối tiếp nhận ý kiến hiện hành.

HS làm việc nhóm 4 (nhóm ghép với 2 nhóm kế bên khi chia sẻ) với Phiếu học tập số 1, phần B: đọc tình huống điểm tập kết rác và trả lời câu hỏi. GV đặt câu hỏi: “Số hộ gần điểm rác có đủ để kết luận phương án B an toàn không? Vì sao?”; “Thông tin nào còn thiếu cần yêu cầu bổ sung?”; “Viết một đoạn kiến nghị gồm vấn đề, căn cứ, yêu cầu và cách phản hồi.”; “Khi góp ý, điều gì không được làm?”

Kết quả HS cần đạt:

• Số hộ là một tiêu chí, không đủ để kết luận an toàn.
• Thông tin còn thiếu: số đo tiếng ồn, lưu lượng xe (đặc biệt gần lối trường học), đánh giá an toàn, đánh giá mùi và nước rỉ.
• Góp ý có dữ kiện và chỉ rõ thông tin thiếu giúp quyết định có trách nhiệm.
• Cấu trúc kiến nghị ngắn: nêu vấn đề; đưa căn cứ; đề nghị yêu cầu cụ thể (đo đạc, công khai so sánh A/B, lấy ý kiến người chịu tác động); nêu cách phản hồi qua kênh đã thông báo.
• Không được bịa chứng cứ, đe dọa để ép quyết định; khác quan điểm không tự là gây rối.
• Khi chọn địa chỉ gửi ý kiến cần tra đầu mối hiện hành: chính quyền địa phương tổ chức hai cấp từ 2025; không dùng tên cơ quan trong ví dụ cũ làm căn cứ.

Vận dụng kiến thức đã học để trả lời đúng các câu hỏi về hình thức tham gia, căn cứ góp ý và cách tiếp tục quyền tham gia khi đề xuất chưa được chấp nhận.

HS làm bài tập cá nhân 3 phút, sau đó đổi chéo cặp đôi để kiểm tra. Bài tập gồm: (1) Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp; (2) Chọn ý kiến có căn cứ và hữu ích nhất trong tình huống điểm tập kết rác; (3) Đánh giá hai nhận định a) và b); (4) Số hộ gần điểm rác đủ xác định điều nào; (5) Khi đề xuất chưa được chấp nhận, việc nào tiếp tục quyền tham gia phù hợp. HS có thể làm thêm bài tương tác trên NeoEdu nếu còn thời gian.

Đề và đáp án:

• Bài 1: Góp ý trước quyết định – Tham gia trực tiếp phù hợp; Theo dõi phản hồi công khai – Giám sát cách xử lí ý kiến; Đại biểu phản ánh kiến nghị cử tri – Hình thức thông qua đại diện.
• Bài 2: Chọn D. Yêu cầu thêm dữ liệu giao thông, môi trường; so tác động với cư dân và học sinh trước khi chọn. (Số hộ là một tiêu chí, không đủ cho an toàn.)
• Bài 3: a) Đúng: kiến nghị có thể nêu bất đồng và vẫn tôn trọng quyền người khác, lợi ích chung. b) Sai: được lấy ý kiến không có nghĩa là mọi đề xuất cá nhân bắt buộc phải được chấp nhận.
• Bài 4: Chọn D. Một phần phạm vi tác động, chưa chứng minh an toàn tuyệt đối; số hộ không suy ra được tiếng ồn, lưu lượng xe hay môi trường.
• Bài 5: Chọn C. Xem phản hồi, bổ sung căn cứ và kiến nghị đúng kênh; tham gia không đồng nghĩa với tự quyết định.

Vận dụng cấu trúc kiến nghị (vấn đề, căn cứ, yêu cầu, cách phản hồi) để viết một kiến nghị ngắn, có căn cứ và tôn trọng người khác; tự đánh giá cách tham gia của bản thân.

Cá nhân HS viết kiến nghị ngắn (khoảng 5–7 câu) về tình huống điểm tập kết rác, theo mẫu bảng phụ: vấn đề – căn cứ – yêu cầu – cách phản hồi. GV yêu cầu HS nêu rõ đây là dữ liệu cần làm rõ, không khẳng định điều chưa có bằng chứng. Sau đó HS tự kiểm tra bằng 3 câu hỏi: “Ý kiến có dựa trên dữ kiện không?”, “Có tôn trọng người khác và lợi ích chung không?”, “Đã chọn đúng đầu mối hiện hành để gửi chưa?”

Mẫu kiến nghị tham khảo (đáp án gợi ý):

• Chúng tôi đề nghị chưa kết luận phương án B an toàn chỉ từ số hộ gần điểm rác.
• B gần lối trường nên cần đo lưu lượng xe, giờ thu gom, khoảng cách và đánh giá mùi, nước rỉ.
• Đề nghị công khai so sánh A và B, lấy ý kiến người chịu tác động và trả lời bằng kênh đã thông báo.
• Đây là dữ liệu cần làm rõ, không phải khẳng định đã có tai nạn.
• Tự đánh giá: đạt khi có đủ vấn đề, căn cứ, yêu cầu, cách phản hồi và không dùng ngôn từ đe dọa.