Giáo án Bài 11. Quyền bình đẳng giữa các dân tộc

Huy động kinh nghiệm của HS về việc gán đặc điểm chung cho cả một dân tộc, từ đó xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

GV đưa hai câu nói quen thuộc trên lớp: “Người dân tộc nào cũng làm nương rẫy” và “Người dân tộc nào cũng giỏi hát”. GV đặt câu hỏi: (1) Em nghe câu nói này có cảm giác gì? (2) Vì sao một câu nói về cả dân tộc lại dễ sai? (3) Nếu bạn trong lớp là người thuộc một dân tộc, em muốn người khác hiểu về bạn như thế nào?

HS nêu được: một trường hợp không đại diện cho cả cộng đồng; việc khái quát hóa dễ dẫn đến thành kiến, kì thị; mỗi người cần được nhìn nhận theo đúng bản thân mình. GV ghi tên bài và nêu vấn đề: bình đẳng giữa các dân tộc thể hiện như thế nào trong đời sống và pháp luật.

HS nêu được khái niệm bình đẳng dân tộc và các biểu hiện của bình đẳng trong quản lí, kinh tế, học tập và đời sống văn hóa theo pháp luật.

HS làm việc theo nhóm 4, hoàn thành Phiếu học tập số 1 bằng cách đọc mục “Hiểu bản chất và phân biệt” trong sách giáo khoa. Nhiệm vụ: (1) Ghi khái niệm bình đẳng dân tộc theo lời của nhóm. (2) Điền bảng bốn lĩnh vực và biểu hiện tương ứng. (3) Nêu quyền của các dân tộc về tiếng nói, chữ viết và bản sắc. (4) Trả lời: vì sao không được lấy một phong tục hoặc một cá nhân làm đại diện cố định?

Kiến thức HS rút ra: Bình đẳng dân tộc là bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; nghiêm cấm kì thị và chia rẽ dân tộc.
Bảng biểu hiện: tham gia quản lí; hoạt động kinh tế; học tập; đời sống văn hóa – đều thực hiện theo pháp luật.
Mọi dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ bản sắc và phát huy phong tục, tập quán, truyền thống tốt đẹp.
Không lấy một phong tục hoặc một cá nhân làm đại diện cố định cho toàn bộ cộng đồng vì cách thực hành có thể khác nhau giữa địa phương, thế hệ và gia đình.

HS nêu được nội dung Điều 5 và Điều 42 Hiến pháp mà bài học đề cập, và giải thích được vì sao chính sách hỗ trợ vùng khó khăn không chứng minh năng lực thấp của một dân tộc.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục “Từ nhận biết đến cách thực hiện” và hoàn thành Phiếu học tập số 2, phần A. Nhiệm vụ: (1) Điều 5 Hiến pháp ghi nhận điều gì về quan hệ dân tộc? (2) Điều 42 bảo đảm những quyền nào? (3) Hỗ trợ vùng khó khăn nhằm mục đích gì? (4) Khi đánh giá một chính sách cần căn cứ vào đâu? (5) Trong trường học, tôn trọng cách tự giới thiệu có nghĩa là gì?

Kiến thức HS rút ra:
Điều 5 Hiến pháp ghi nhận nền tảng quan hệ dân tộc.
Điều 42 bảo đảm quyền xác định dân tộc, quyền dùng ngôn ngữ mẹ đẻ và quyền lựa chọn ngôn ngữ giao tiếp.
Hỗ trợ vùng còn khó khăn nhằm thu hẹp rào cản phát triển, không phải tuyên bố một dân tộc kém năng lực.
Đánh giá chính sách căn cứ vào đối tượng, mục tiêu và kết quả; không coi ưu tiên hợp pháp là đặc quyền tùy ý.
Trong trường học: tôn trọng cách HS tự giới thiệu, kiểm tra thông tin trước khi nêu và cùng tạo điều kiện tiếp cận học tập.

HS vận dụng kiến thức đã học để phân tích tình huống, chọn hành động phù hợp và đề xuất cách ghi nhãn triển lãm vừa có thông tin vừa không khái quát quá mức.

Tình huống: nhóm làm triển lãm văn hóa mời H giới thiệu một tập quán gia đình. Một bạn muốn ghi rằng tất cả người cùng dân tộc H đều làm y hệt và cấm H nói tiếng mẹ đẻ trong phần giới thiệu, dù có thể kèm giải thích bằng tiếng Việt.
HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2 phần B và làm bài tương tác trên NeoEdu. Nhiệm vụ: (1) Chọn phương án phù hợp nhất với tình huống. (2) Chọn phạm vi kết luận đúng với một trải nghiệm gia đình. (3) Chọn cách giới thiệu tiếng mẹ đẻ vẫn giúp người nghe cùng hiểu. (4) Viết lại nhãn triển lãm.

Đề và đáp án:

1. Tình huống trên: đáp án B. Giới thiệu đây là trải nghiệm của gia đình H, cho dùng tiếng mẹ đẻ kèm giải thích dễ hiểu. (Quyền ngôn ngữ và bản sắc đi cùng khả năng hiểu nhau; một trường hợp gia đình chưa đại diện toàn cộng đồng.)
2. Phạm vi kết luận của trải nghiệm gia đình H: đáp án B. Minh họa trường hợp được kể, chưa đại diện toàn dân tộc.
3. Cách giới thiệu tiếng mẹ đẻ giúp người nghe cùng hiểu: đáp án A. Dùng đoạn ngắn với sự đồng ý và giải thích nghĩa.
4. Nhận định: a) Tôn trọng bản sắc có thể kết hợp với giao lưu, học hỏi giữa các dân tộc: Đúng. b) Chính sách hỗ trợ vùng khó khăn chứng minh mọi người thuộc dân tộc đó có năng lực thấp: Sai.
5. Gợi ý nhãn triển lãm: “Một tập quán trong gia đình H, được H kể lại và đồng ý giới thiệu; cách thực hành có thể khác giữa địa phương, thế hệ và gia đình.” Ghi rõ nguồn lời kể; không dùng tên cá nhân nếu H không muốn. Phần tiếng mẹ đẻ có giải thích bằng tiếng Việt để khách cùng hiểu.

HS vận dụng kiến thức bình đẳng dân tộc vào việc tạo sản phẩm thực tế và đề xuất cách ứng xử tôn trọng người khác trong lớp học.

Nhóm 4 chọn một tập quán tốt đẹp của một dân tộc trong cộng đồng địa phương (có thể nhờ người thân hoặc tìm hiểu từ nguồn đáng tin cậy) và viết nhãn triển lãm theo ba tiêu chí: có thông tin, có nguồn, không khái quát quá mức. Đồng thời, nhóm viết ba cam kết ứng xử của lớp khi gặp lời nói kì thị dân tộc.

Sản phẩm mẫu gồm: một nhãn triển lãm khoảng 3 đến 4 câu; một danh sách ba cam kết ứng xử, ví dụ: không chuyển tiếp bình luận kì thị để mua vui; nhắc bạn rằng không thể quy tính cách từ dân tộc; khi cần, báo người phụ trách và không đăng công khai thông tin cá nhân của người đã viết.