Giáo án Bài 10. Bình đẳng giới trong các lĩnh vực

HS nhận ra quan niệm “giới này chỉ hợp việc đó” và xác định được vấn đề cần tìm hiểu trong bài: tiêu chí nào nên dùng khi phân công và tuyển chọn.

GV đưa lần lượt từng thẻ công việc (kỹ sư phần mềm, điều dưỡng, lái xe, nấu ăn, thợ hàn, giáo viên mầm non…) lên bảng. HS giơ thẻ “Nam”, “Nữ” hoặc “Cả hai đều làm được” và nói ngắn gọn lý do. Sau đó GV đặt câu hỏi: “Căn cứ nào để nói một công việc hợp nam hay nữ? Nếu hai người có cùng năng lực, giới tính có nên quyết định việc họ được nhận không?”

Bảng tổng hợp nhanh trên bảng phụ gồm các thẻ công việc và số lượng HS chọn từng đáp án; kết luận ban đầu: việc nên được giao dựa trên năng lực, nhu cầu và quy định, không dựa trên định kiến “giới này chỉ hợp việc đó”.

HS nêu được khái niệm bình đẳng giới và phân biệt được bình đẳng giới với đặc điểm sinh học, chính sách bảo vệ hợp lí và việc đòi hỏi số người từng giới bằng nhau một cách máy móc.

HS làm việc nhóm 4 người theo kỹ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm: (1) Khái niệm bình đẳng giới theo cách hiểu của nhóm; (2) Phân loại bốn nhận định trong phiếu thành Đúng/Sai; (3) Giải thích vì sao “tiêu chí dựa trên năng lực, nhu cầu và quy định” là cần thiết. GV đặt câu hỏi: “Bình đẳng giới có nghĩa là mọi người phải giống nhau không?” và “Chính sách bảo vệ thai sản hay đặc điểm sinh học có làm mất bình đẳng không?”

Khăn trải bàn của nhóm ghi: Bình đẳng giới là nam, nữ có vị trí, vai trò bình đẳng, được tạo điều kiện, cơ hội phát huy năng lực và thụ hưởng thành quả phát triển. Tiêu chí tuyển chọn, phân công cần dựa trên năng lực, nhu cầu và quy định, không dựa trên “giới này chỉ hợp việc đó”. Bình đẳng không phủ nhận đặc điểm sinh học hay chính sách bảo vệ hợp lí; không yêu cầu mọi ngành có số người từng giới bằng nhau trong mọi thời điểm.

HS nêu được các lĩnh vực có biểu hiện bình đẳng giới, nêu được nội dung Điều 26 Hiến pháp và giải thích được vì sao cần đối chiếu tiêu chí với công việc thay vì dựa vào giới.

HS làm việc theo kỹ thuật mảnh ghép với 5 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nghiên cứu một lĩnh vực: (1) Tuyển chọn; (2) Đào tạo; (3) Phân công công việc; (4) Trả công; (5) Chia sẻ chăm sóc trong gia đình. Mỗi nhóm trả lời: Biểu hiện bình đẳng giới cần nhìn ở đâu? Tiêu chí nào liên quan công việc? Dấu hiệu nào cho thấy định kiến giới? Riêng nhóm 1 nêu thêm: “Một thông báo không ghi giới có thể vẫn có rào cản thực tế không? Cần hỏi điều gì?”. Sau đó HS trình bày nội dung Điều 26 Hiến pháp. Lưu ý: bài chỉ cung cấp kiến thức học tập; khi áp dụng việc thật, cần tra văn bản chuyên ngành hiện hành và đầu mối có thẩm quyền.

Bảng ghi của từng HS trong lớp gồm: Lĩnh vực; Biểu hiện bình đẳng giới; Tiêu chí liên quan công việc; Dấu hiệu định kiến cần tránh. Ví dụ: Tuyển chọn – tiêu chí gồm sản phẩm, khả năng tổ chức, thời gian tham gia; dấu hiệu định kiến là loại người vì giới tính. Kiến thức rút ra: Điều 26 Hiến pháp bảo đảm bình đẳng giới, tạo điều kiện phát triển phụ nữ và nghiêm cấm phân biệt đối xử về giới; cần hỏi tiêu chí có liên quan công việc không và áp dụng có nhất quán không; nên công khai tiêu chí và phân công có thỏa thuận thay vì đổ thêm việc cho một nhóm.

HS phân tích được tình huống CLB tuyển trưởng nhóm, nhận diện lý do giới thay cho tiêu chí năng lực và làm được các bài tập vận dụng có đáp án.

Tình huống: Câu lạc bộ giả định tuyển trưởng nhóm lập trình bằng sản phẩm, khả năng tổ chức và thời gian tham gia. M có đủ hồ sơ nhưng bị loại chỉ vì là nữ, trong khi N được nhận dù điểm thấp hơn; người phụ trách nói con gái không hợp công nghệ. Chưa có lý do công việc nào khác được nêu. HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 2, trả lời câu hỏi: (1) Lý do nào được nêu là lý do giới? (2) Tiêu chí nào liên quan trực tiếp đến công việc? (3) Đề xuất cách xét lại tuyển nhóm, vẫn tôn trọng quyền của N. Sau đó làm nhanh 4 câu trắc nghiệm và 2 nhận định Đúng/Sai trong Bài tập SGK. GV có thể mở học liệu NeoEdu để HS luyện thêm bài tập tương tác.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, trong đó: Lý do giới là “chỉ vì là nữ” và “con gái không hợp công nghệ”; tiêu chí liên quan công việc là sản phẩm, khả năng tổ chức, thời gian tham gia; đề xuất: công khai bảng tiêu chí và bằng chứng, cho M và N cơ hội giải trình, đánh giá lại nhất quán và bỏ lý do giới, không xúc phạm N hay khẳng định N kém về mọi mặt chỉ từ một kết quả.
Đáp án bài tập:

• Bài 1 (ghép): Đánh giá sản phẩm ẩn tên khi phù hợp – giảm ảnh hưởng thành kiến lúc chấm; Công khai tiêu chí tuyển – tạo cơ sở giải trình; Chia sẻ chăm sóc theo khả năng và thỏa thuận – tránh mặc định một giới phải gánh.
• Bài 2: C. Loại M chỉ vì định kiến giới là rào cản cơ hội, cần xem xét lại theo tiêu chí.
• Bài 3: a) Đúng; b) Sai (bình đẳng giới không đòi mọi thành viên làm đúng một loại việc và đúng số phút giống nhau).
• Bài 4: C. Chất lượng sản phẩm và khả năng tổ chức.
• Bài 5: B. Nhu cầu, thời gian, khả năng và thỏa thuận công bằng.
• Bài 6 (đề xuất): Công khai bảng tiêu chí và bằng chứng, cho M và N cơ hội giải trình, đánh giá lại nhất quán và bỏ lý do giới; không xúc phạm N.
• Bài 7 (phản hồi): Khả năng lập trình cần xem sản phẩm, kiến thức, cách giải quyết lỗi và hợp tác, không thể xác định từ giới. Chúng tôi áp dụng tiêu chí đã công bố cho từng người và tạo điều kiện học tập công bằng; điều này không có nghĩa bỏ đánh giá năng lực.
• Bài 8 (phân công): Liệt kê việc và thời gian cần, đối chiếu lịch học, sức khỏe và khả năng của mọi người; anh có thể đưa đón hoặc chơi cùng em khi an toàn trong tuần chị ôn thi, phân công có thỏa thuận chung.

HS vận dụng kiến thức để nhận diện một biểu hiện định kiến giới trong đời sống và đề xuất hành động tôn trọng, có căn cứ.

HS làm việc theo nhóm 4 người trong lớp. Mỗi nhóm chọn một tình huống thực tế (phân công trực nhật, chọn người phụ trách tổ, phân việc nhà trong gia đình, tuyển thành viên CLB, thông báo tuyển việc làm) và trả lời ba câu hỏi: Dấu hiệu nào là định kiến giới? Tiêu chí nào liên quan công việc? Hành động nào vừa công bằng vừa tôn trọng người khác? Về nhà, mỗi HS viết một đoạn đề xuất khoảng 150 chữ cho một tình huống trong gia đình hoặc nơi học tập của mình.

Bản phân tích nhóm gồm: tình huống, dấu hiệu định kiến, tiêu chí đề xuất, hành động công bằng. Bài viết cá nhân về nhà gồm: tình huống thực tế, lý do giới cần loại bỏ, tiêu chí liên quan công việc, đề xuất phân công có thỏa thuận, cam kết hành vi tôn trọng bản thân.