Giáo án Ôn tập Chương VI

Huy động kiến thức nền của HS về các khâu trong quy trình trồng trọt và xác định nội dung cần ôn tập của chương.

GV nêu tình huống: một lô rau học tập rộng 600 $\mathrm{m}^2$ cần làm đất, gieo, tưới, chăm sóc, thu hoạch và vận chuyển. HS trả lời câu hỏi: "Khâu nào nên dùng máy? Khâu nào nên làm bằng dụng cụ tay? Vì sao?"

HS nêu được ít nhất hai khâu cơ giới hoá (làm đất, thu hoạch hoặc vận chuyển) kèm lí do theo quy mô diện tích; nêu được khâu tưới, tỉa, thu hái quả nhỏ có thể làm bằng dụng cụ tay phù hợp. GV ghi các ý trên bảng để làm mốc cho phần ôn tập.

Hệ thống hoá kiến thức về quy trình trồng trọt, cơ giới hoá, thu hoạch và bảo quản sản phẩm trồng trọt; nhận biết điều kiện và giới hạn của từng nội dung.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1. Mỗi nhóm điền vào phần trung tâm của khăn các ý chính về ba mảng: (1) quy trình trồng trọt; (2) cơ giới hoá; (3) thu hoạch và bảo quản. Sau đó HS ghi thêm một giới hạn hoặc lưu ý an toàn cho mỗi mảng.

Bảng hệ thống hoá trên khăn trải bàn, gồm: (1) Quy trình: chuẩn bị đất/giống → gieo trồng → chăm sóc, phòng trừ → thu hoạch theo cây, mùa, mục đích. (2) Cơ giới hoá: dùng máy ở làm đất, gieo, chăm sóc, thu hoạch, vận chuyển; tiết kiệm công nhưng cần vốn, bảo trì, nhiên liệu, có nguy cơ nén đất; chọn máy theo địa hình, quy mô; máy lớn không luôn hiệu quả cho chậu hoặc vườn nhỏ. (3) Thu hoạch và bảo quản: thu đúng độ chín và mục đích, hạn chế dập, nhiễm bẩn; dùng cảm biến, máy phân loại, bảo quản lạnh, khí điều chỉnh, sấy, phủ màng phù hợp từng loại sản phẩm; công nghệ không biến nguyên liệu hỏng thành an toàn.

Hệ thống hoá kiến thức về sơ chế, chế biến nông sản và dự án trồng hoa trong chậu; phân biệt chế biến với rửa đơn thuần và nhận biết yêu cầu an toàn của dự án.

GV tổ chức kĩ thuật think–pair–share. Cá nhân HS suy nghĩ về hai câu hỏi trong Phiếu học tập số 1 (mục B): (1) Vì sao chế biến không đồng nhất với chỉ rửa sản phẩm? (2) Vì sao dự án trồng hoa trong chậu không chỉ là bảng dự toán? Sau đó cặp đôi thống nhất đáp án và trình bày trước lớp.

Chế biến: sơ chế, sấy, nghiền, lên men, ép/chiết; mỗi phương pháp làm thay đổi cấu trúc, nước, vi sinh hoặc hoạt chất theo cơ chế riêng, không chỉ là làm sạch bề mặt. Yêu cầu: nguyên liệu an toàn, truy xuất được nguồn, kiểm soát nhiệt và thiết bị vệ sinh, xử lí chất thải; HS không tự lên men đóng kín và không chế biến từ cây lạ. Dự án chậu hoa: phải chọn loài/giống, điều kiện ánh sáng, nước, chậu và giá thể, phân công thực hiện, theo dõi và ghi nhật ký thật; dự toán chỉ là một phần. Dao, khoan lỗ và hoá chất do GV thực hiện hoặc người học làm việc nhẹ đã được duyệt.

Vận dụng kiến thức chương VI để chọn đúng khái niệm và giải các bài tính toán về năng suất, tỉ lệ hư, hiệu suất và chi phí.

HS làm Phiếu học tập số 2 (câu 1 đến câu 8) và đối chiếu với bài tập tương tác trên trang NeoEdu. Câu 9 và câu 10 là câu tự luận ngắn, GV chấm theo thang điểm gợi ý trong product. HS làm cá nhân 6 phút, sau đó kiểm tra chéo theo cặp đôi.

Đề và đáp án:

• Câu 1 (cơ giới hoá): chọn D. Sử dụng máy để thực hiện khâu lao động theo yêu cầu.
• Câu 2 (độ chín thu hoạch): chọn C. Mức phát triển phù hợp mục đích thu, vận chuyển và sử dụng.
• Câu 3 (sơ chế): chọn B. Chuẩn bị nguyên liệu cho bảo quản, sử dụng hoặc chế biến tiếp.
• Câu 4 (dự toán chậu hoa): chọn A. Bảng chi phí dự kiến theo vật tư, lượng và đơn giá.
• Câu 5: Máy làm $200\ \mathrm{m}^2$ mỗi giờ, cần $600\ \mathrm{m}^2$, bỏ qua thời gian phụ: $\dfrac{600}{200}=3$ giờ. Đây là thời gian theo mô hình, không phải thời gian thực tế (còn cần chuẩn bị, đi quay, bảo trì).
• Câu 6: Khối lượng hư giảm từ 40 kg xuống 20 kg: $\dfrac{40-20}{40}\cdot 100=50\%$. Đây là phần trăm giảm, không phải tỉ lệ hư trên 500 kg.
• Câu 7: 10 kg nguyên liệu ra 2 kg sản phẩm: $\dfrac{2}{10}\cdot 100=20\%$. Đây là hiệu suất khối lượng, không phải phần trăm dinh dưỡng còn giữ.
• Câu 8: $30000+25000+15000+10000=80000$ đ (theo giá giả định).
• Câu 9 (gợi ý chấm 1 điểm): 0,5 điểm nêu hai phương án (chậu hoa dùng dụng cụ tay; cánh đồng lớn có thể dùng máy đúng quy mô và địa hình, do người được đào tạo vận hành); 0,5 điểm nêu điều kiện (quy mô, địa hình, an toàn). Không ép máy vào chậu chỉ vì cơ giới.
• Câu 10 (gợi ý chấm 1 điểm): 0,5 điểm tỉ lệ hư hiện tại $\dfrac{20}{500}=4\%$; 0,5 điểm phân biệt: 4% là tỉ lệ hư trên 500 kg, còn 50% là mức giảm so với khối hư ban đầu 40 kg; hai mẫu số khác nhau.

Vận dụng kiến thức chương VI để giải quyết tình huống thực tế về lựa chọn phương tiện, điều kiện thực hiện và giới hạn an toàn.

Nhóm 4 HS thảo luận tình huống: "Trường cần trồng một lô rau học tập 600 $\mathrm{m}^2$ và lớp cần trồng 10 chậu hoa đồng tiền. Hãy đề xuất phương tiện cho từng công việc (làm đất, gieo, tưới, thu hoạch), nêu điều kiện thực hiện và các giới hạn an toàn; nêu người thực hiện và lí do." Nhóm ghi phương án ra giấy A4 theo mẫu gồm: công việc, phương tiện, điều kiện, giới hạn an toàn, người thực hiện. Cuối giờ, nhóm đọc phương án.

Phương án mẫu:

• Làm đất lô rau 600 $\mathrm{m}^2$: dùng máy do người được đào tạo vận hành; điều kiện là đất đủ ẩm theo hướng dẫn; giới hạn là HS không đứng gần vùng quay của máy; người thực hiện là GV hoặc người được đào tạo.
• Gieo và làm luống nhỏ: HS làm bằng dụng cụ tay theo phân công; điều kiện là giống đã được GV duyệt; giới hạn là không dùng tay trần khi xử lí hoá chất.
• Tưới cho 10 chậu hoa đồng tiền: dùng bình tưới tay; lượng nước theo ẩm đất; chậu có lỗ thoát; người thực hiện là HS theo phân công; giới hạn là không để nước đọng trong chậu.
• Thu hoạch lô rau: thu khi đạt tiêu chí độ chín theo mục đích, dùng dụng cụ tay; giới hạn là không nếm sản phẩm chưa xác nhận an toàn.
  Kết luận nhóm: cơ giới hoá chỉ dùng cho lô đủ lớn và do người đào tạo vận hành; chậu hoa dùng dụng cụ tay.