Giáo án Bài 7. Giới thiệu về phân bón

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về các loại phân bón và xác định nhiệm vụ học tập: nhận biết loại phân qua nhãn và hiểu con số trên nhãn.

GV trình chiếu ba mẫu nhãn giả định A, B, C. HS quan sát và trả lời câu hỏi: (1) Nhãn nào ghi một nguyên tố dinh dưỡng chính, nhãn nào ghi nhiều thành phần? (2) Nhãn nào là chế phẩm chứa vi sinh vật có ích? (3) Khi nhìn con số trên nhãn, em nghĩ cây sẽ nhận được đúng bằng số đó không?

HS nêu được: nhãn A là phân đơn (một nguyên tố chính); nhãn B là phân hỗn hợp/phức hợp có nhiều thành phần; nhãn C là phân vi sinh. HS nhận ra con số trên nhãn cần được hiểu đúng, từ đó nêu vấn đề bài học: phân bón gồm những nhóm nào và đọc nhãn thế nào để dùng đúng.

Hình thành khái niệm và phân biệt được ba nhóm phân bón qua nguồn gốc, cách công bố thành phần và chức năng sử dụng.

HS hoạt động nhóm 4 người theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1. Mỗi HS đọc một nội dung trong SGK/bài giảng về một nhóm phân, ghi ý chính vào ô riêng; sau đó cả nhóm thống nhất ý chung vào ô giữa. Câu hỏi trọng tâm: (1) Phân hóa học cung cấp dinh dưỡng theo cách nào? Phân đơn và phân hỗn hợp/phức hợp khác nhau ở điểm nào? (2) Phân hữu cơ được tạo từ nguồn nào và vì sao không dùng phân tươi tùy tiện? (3) Phân vi sinh có điều gì khác với phân hữu cơ?

Bảng phân loại hoàn chỉnh trên khăn trải bàn gồm: Phân hóa học – cung cấp dinh dưỡng theo thành phần hóa học được công bố, chia phân đơn (một nguyên tố dinh dưỡng chính) và phân hỗn hợp/phức hợp (thành phần khác nhau). Phân hữu cơ – làm từ nguồn hữu cơ đã xử lí phù hợp, có tác dụng cải thiện đất, không dùng phân tươi tùy tiện. Phân vi sinh – chế phẩm chứa vi sinh vật có ích theo chức năng và điều kiện sử dụng, không thay thế mọi nhu cầu dinh dưỡng của cây.

Hiểu cách đọc hàm lượng ghi trên nhãn phân đơn và phân NPK, tính được khối lượng nguyên tố theo nhãn và nhận biết giới hạn của con số đó.

GV hướng dẫn lớp làm Phiếu học tập số 2 với mẫu nhãn giả định: phân ghi $20\%$N, khối lượng 10 kg. Câu hỏi: (1) Tính khối lượng nitơ có trong bao phân theo nhãn. (2) Số 2 kgN có phải là lượng mỗi cây cần không? (3) Với nhãn NPK ghi $\mathrm{P_2O_5}$ và $\mathrm{K_2O}$, có nên cộng trực tiếp với N không? Vì sao? Lưu ý an toàn: chỉ đọc nhãn hoặc mẫu trong bao kín, không nếm, không ngửi sát, không trộn phân để thử.

HS tính được: $m_{N} = 10 \times \dfrac{20}{100} = 2$ (kgN) theo nhãn. HS kết luận: 2 kgN là lượng nguyên tố theo nhãn, không phải liều bón khuyến nghị, vì liều bón phụ thuộc phân tích đất, cây và giai đoạn sinh trưởng. Với nhãn NPK, P và K thường biểu thị theo $\mathrm{P_2O_5}$ và $\mathrm{K_2O}$, không cộng trực tiếp như nguyên tố tinh khiết nếu chưa đổi quy đổi.

Củng cố khái niệm ba nhóm phân bón, phân biệt đúng, sai các quan niệm thường gặp và vận dụng phép tính trên nhãn.

HS làm bốn câu luyện tập (có thể thực hiện trên NeoEdu tại neoedu.vn/learn/10/technology/nn-bai-7-gioi-thieu-ve-phan-bon nếu có thiết bị, nếu không làm trên giấy):
Câu 1: Mô tả nào đúng về phân hóa học? A. Chế phẩm chứa vi sinh vật có ích theo chức năng và điều kiện sử dụng; B. Phân vi sinh nào cũng thay đủ mọi nguyên tố và dùng được trong mọi điều kiện; C. Phân cung cấp dinh dưỡng theo thành phần hóa học được công bố; D. Phân từ nguồn hữu cơ đã xử lí phù hợp.
Câu 2: Nhận định “Phân vi sinh nào cũng thay đủ mọi nguyên tố và dùng được trong mọi điều kiện” đúng hay sai? Vì sao?
Câu 3: Điền thuật ngữ: Phân từ nguồn hữu cơ đã xử lí phù hợp được gọi là {{1}}.
Câu 4: Nhãn giả định 20%N theo khối lượng; 10 kg phân chứa bao nhiêu kgN?

Đề và đáp án:
Câu 1: C. Phân hóa học là phân cung cấp dinh dưỡng theo thành phần hóa học được công bố.
Câu 2: Sai. Hiệu quả phụ thuộc chủng vi sinh, chức năng, cây/đất và bảo quản; phân vi sinh không tự thay mọi dinh dưỡng.
Câu 3: Phân hữu cơ.
Câu 4: 2 kgN ($10 \times \dfrac{20}{100} = 2$), không phải liều bón khuyến nghị.
Ghép đúng thuật ngữ: Phân hóa học – phân cung cấp dinh dưỡng theo thành phần hóa học được công bố; Phân hữu cơ – phân từ nguồn hữu cơ đã xử lí phù hợp; Phân vi sinh – chế phẩm chứa vi sinh vật có ích theo chức năng và điều kiện sử dụng.

Vận dụng kiến thức về phân loại và đọc nhãn để đưa ra lời khuyên an toàn, hợp lí khi mua và sử dụng phân bón trong gia đình hoặc vườn trường.

Mỗi nhóm nhận một tình huống giả định: “Gia đình bạn muốn bón phân cho vườn rau, có ba loại phân trước mặt: phân đơn ghi 20%N, phân NPK và chế phẩm vi sinh. Hãy viết ba lưu ý: (1) Cách đọc nhãn để biết loại phân. (2) Vì sao không tự bón theo con số trên nhãn. (3) Biện pháp bảo vệ người và vật nuôi khi làm việc với phân.”

Mỗi nhóm có một phiếu khuyến nghị gồm ba ý: (1) Đọc tên loại phân, thành phần công bố, dạng P₂O₅/K₂O và điều kiện sử dụng trên nhãn. (2) Không tự bón theo bài toán khối lượng nguyên tố; liều lượng cần dựa phân tích đất, cây, giai đoạn và hướng dẫn chuyên môn. (3) Chỉ đọc nhãn hoặc mẫu trong bao kín, không nếm, không ngửi sát, không trộn phân để thử, bảo quản xa tầm tay trẻ em.