Giáo án Bài 8. Sử dụng và bảo quản phân bón

Huy động kinh nghiệm thực tế của HS về việc bón phân và nêu được vấn đề: vì sao phải bón đúng loại, đúng lượng, đúng lúc và đúng cách.

GV chiếu hình ảnh một ruộng rau và một vườn cây ăn quả đang được bón phân. GV đặt câu hỏi: (1) Gia đình em thường bón phân vào lúc nào? (2) Theo em, bón phân “càng sớm càng tốt” hay “càng nhiều càng tốt” có đúng không? Vì sao? (3) Nếu sắp có mưa lớn, có nên bón phân ngay không? HS trả lời miệng, GV ghi các ý lên bảng và giới thiệu câu hỏi trung tâm của bài: bón phân thế nào là đúng?

Danh sách 3–4 ý kiến ban đầu của HS trên bảng, chẳng hạn: “Bón phân sớm để cây có dinh dưỡng”, “Bón nhiều cho cây lớn nhanh”, “Mưa to thì không nên bón vì phân bị trôi”. Từ đó HS nêu được vấn đề: bón phân cần đúng loại, đúng lượng, đúng lúc, đúng cách dựa trên nhu cầu cây và đất, không theo một lịch cố định.

Phân biệt được bón lót và bón thúc theo thời điểm và mục đích; giải thích được vì sao cần kết hợp hai hình thức này theo nhu cầu của cây và đất.

HS làm việc theo nhóm 4 người theo kĩ thuật mảnh ghép. Vòng 1: nhóm chuyên sâu về bón lót và bón thúc, đọc phần khái niệm và ví dụ trong bài học (trang NeoEdu hoặc SGK). Mỗi nhóm trả lời Phiếu học tập số 1: Hoàn thành bảng so sánh bón lót và bón thúc theo các tiêu chí: thời điểm bón, mục đích, cơ sở để quyết định lượng bón. Câu hỏi thảo luận: (1) Vì sao gọi là “lót”? (2) Vì sao bón thúc phải “theo nhu cầu giai đoạn sinh trưởng”, không theo lịch cố định? Vòng 2: HS ghép nhóm mới gồm đủ thành viên của hai nhóm chuyên sâu để trình bày cho nhau.

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành. Kiến thức HS rút ra:

• Bón lót: bón theo kế hoạch trước hoặc lúc trồng để chuẩn bị dinh dưỡng cho đất và cây ở giai đoạn đầu.
• Bón thúc: bón theo nhu cầu giai đoạn sinh trưởng sau khi trồng, theo hướng dẫn và tình trạng cây.
• Hai hình thức bổ sung cho nhau, không thay thế nhau; cả hai đều phải dựa trên nhu cầu cây và đất.

Nêu được các yêu cầu bảo quản phân bón; đọc được nhãn sản phẩm mẫu; giải thích được vì sao cần tách phân với thực phẩm và hóa chất không tương thích.

HS hoạt động theo nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn. GV chia khăn trải bàn A0 thành 5 ô: Trung tâm (ghi câu hỏi: “Bảo quản phân bón đúng nhãn cần những gì?”) và 4 ô quanh. Mỗi HS viết ý kiến vào ô cá nhân, sau đó nhóm thảo luận để chọn ý chung vào ô trung tâm. Nhiệm vụ: (1) Đọc mẫu nhãn bao phân giả định do GV cung cấp và xác định các thông tin cần kiểm tra. (2) Liệt kê yêu cầu bảo quản (bao nguyên, khô, mát theo chỉ dẫn, tách thực phẩm, ghi mã và ngày, có người quản lí). (3) Nêu ba lỗi bảo quản làm giảm hiệu quả phân vi sinh và giải thích điều kiện sống của chủng vi sinh. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2. Nhắc HS: không xử lí phân tươi hay hóa chất đậm đặc.

Khăn trải bàn của nhóm và Phiếu học tập số 2 đã hoàn thành. Kiến thức HS rút ra:

• Bảo quản phân là giữ sản phẩm đúng nhãn để hạn chế hư hỏng, mất chất và rủi ro.
• Yêu cầu: bao nguyên, khô, mát theo chỉ dẫn; tách với thực phẩm và hóa chất không tương thích; có mã, ngày và người quản lí.
• Ba lỗi làm giảm hiệu quả phân vi sinh: để nóng hoặc nắng; để ẩm hoặc tiếp xúc nước không phù hợp; quá hạn hoặc bao rách.
• Phân vi sinh có chủng sống nên cần điều kiện bảo quản theo nhãn; không đánh giá chất lượng chỉ bằng màu sắc hạt.

Củng cố phân biệt bón lót, bón thúc, bảo quản phân; nhận diện đúng và sai trong các phát biểu; sắp xếp đúng trình tự các bước sử dụng phân bón theo quan hệ trước – sau.

HS làm việc cặp đôi trên học liệu NeoEdu (phần bài tập tương tác) hoặc trên phiếu in. Bài tập gồm:
(1) Trắc nghiệm: Mô tả nào đúng về bón lót? A. Bao phân có thể để cạnh gạo và thức ăn vì đều dùng trong nông nghiệp. B. Bón theo kế hoạch trước hoặc lúc trồng để chuẩn bị dinh dưỡng. C. Bón theo nhu cầu giai đoạn sinh trưởng sau trồng. D. Giữ sản phẩm đúng nhãn để hạn chế hư hỏng mất chất và rủi ro.
(2) Ghép đúng thuật ngữ với ý nghĩa: Bón lót, Bón thúc, Bảo quản phân.
(3) Nhận định “Bao phân có thể để cạnh gạo và thức ăn vì đều dùng trong nông nghiệp” là đúng hay sai? Vì sao?
(4) Điền vào chỗ trống: Bón theo nhu cầu giai đoạn sinh trưởng sau trồng được gọi là {{1}}.
(5) Sắp xếp các bước: Ghi lượng và bảo quản phần còn đúng nhãn; Đọc hướng dẫn và kế hoạch được duyệt; Chuẩn bị lượng và thời điểm phù hợp; Thực hiện theo người phụ trách tránh thất thoát.

Đáp án:
(1) B. Bón lót: bón theo kế hoạch trước hoặc lúc trồng để chuẩn bị dinh dưỡng.
(2) Bón lót – bón theo kế hoạch trước hoặc lúc trồng để chuẩn bị dinh dưỡng; Bón thúc – bón theo nhu cầu giai đoạn sinh trưởng sau trồng; Bảo quản phân – giữ sản phẩm đúng nhãn để hạn chế hư hỏng mất chất và rủi ro.
(3) Sai. Phải tách với thực phẩm, đồ ăn và quản lí nhãn để tránh nhầm lẫn hoặc nhiễm bẩn.
(4) Bón thúc.
(5) Thứ tự đúng: Đọc hướng dẫn và kế hoạch được duyệt → Chuẩn bị lượng và thời điểm phù hợp → Thực hiện theo người phụ trách tránh thất thoát → Ghi lượng và bảo quản phần còn đúng nhãn. Mỗi bước sử dụng kết quả của bước trước.

Vận dụng phép chia đều để tính lượng phân trong bài toán giả định; nêu được ba lỗi bảo quản; phản biện có điều kiện về quyết định bón phân trước mưa lớn.

HS làm việc theo nhóm 2–4 người, trình bày lên bảng nhóm. Bài tập gồm:
(6) Lượng giả định $60\,\mathrm{g}$ chia 3 lần bằng nhau. Mỗi lần bao nhiêu gam? Lưu ý: đây là bài toán số học, không suy ra liều bón cho một chậu thực tế.
(7) Nêu ba lỗi bảo quản làm giảm hiệu quả phân vi sinh.
(8) Một người bón phân ngay trước mưa lớn để “đỡ tưới”. Hãy phản biện có điều kiện: nêu rủi ro và đưa ra quyết định phù hợp.

Đáp án:
(6) $60 : 3 = 20$, mỗi lần $20\,\mathrm{g}$ theo đề. Không suy ra liều bón mỗi chậu trong thực tế.
(7) Ba lỗi: để nóng hoặc nắng; để ẩm hoặc tiếp xúc nước không phù hợp; quá hạn hoặc bao rách. Điều kiện: chủng sống cần điều kiện bảo quản theo nhãn; không đánh giá chất lượng chỉ bằng màu hạt. Thang chấm: 0,75 điểm cho ba lỗi, 0,25 điểm cho điều kiện.
(8) Rủi ro: có thể làm tăng rửa trôi, thất thoát hoặc nhiễm nước, tùy loại phân và cách bón. Quyết định: phải theo khuyến cáo và tình trạng đất, thời tiết; không tự bón chỉ theo suy luận tiết kiệm công tưới. Khi trời mưa lớn hoặc đất úng cần hỏi người phụ trách, chưa được duyệt thì không bón. Thang chấm: 0,5 điểm nêu rủi ro, 0,5 điểm nêu quyết định.

Vận dụng kiến thức bón lót, bón thúc và bảo quản phân để thiết kế nhãn bảo quản và quy trình kiểm tra đơn giản cho kho phân của nhà trường hoặc gia đình, có tính đến an toàn.

HS làm việc nhóm 4 người, thực hiện một nhiệm vụ thiết kế. Tình huống: Trường có góc vườn trồng rau thực hành, khu vực để phân bón cần có nhãn và quy định bảo quản. Nhiệm vụ: (1) Thiết kế một nhãn bảo quản gồm các mục: tên sản phẩm giả định, hướng dẫn bảo quản, mã lô, ngày sản xuất, hạn dùng, người quản lí, lưu ý an toàn. (2) Viết quy trình gồm 4 bước kiểm tra trước khi đưa phân cho người phụ trách thực hiện bón, trong đó thể hiện rõ việc bón lót hoặc bón thúc theo kế hoạch đã duyệt. (3) Viết 3 quy định an toàn: tách với thực phẩm, không xử lí phân tươi hay hóa chất đậm đặc, không bón khi chưa được duyệt. Nhóm trình bày sản phẩm trước lớp. Giao tiếp: GV nhắc HS trình bày ngắn gọn, dùng đúng thuật ngữ.

Sản phẩm nhóm gồm: nhãn bảo quản mẫu; quy trình 4 bước kiểm tra; 3 quy định an toàn. Tiêu chí: nhãn có đủ 6 mục; quy trình có thứ tự đúng với bài học (đọc hướng dẫn và kế hoạch được duyệt → chuẩn bị lượng và thời điểm phù hợp → thực hiện theo người phụ trách → ghi lượng và bảo quản phần còn đúng nhãn); quy định an toàn không có nội dung trái bài học. Kiến thức HS vận dụng: bón lót và bón thúc phải theo kế hoạch và nhu cầu; bảo quản phải đúng nhãn và tách với thực phẩm.