Giáo án Bài 16. Vẽ kĩ thuật với sự trợ giúp của máy tính

HS nhớ lại và gọi đúng tên ba thuật ngữ: đơn vị mô hình, lớp bản vẽ, tỉ lệ xuất bản; xác định nhiệm vụ học tập của tiết luyện tập.

GV đưa lần lượt ba mô tả ngắn:

• Đơn vị thực dùng cho tọa độ và kích thước trong bản vẽ.
• Cách nhóm đối tượng để quản lí thuộc tính và hiển thị.
• Quan hệ giữa kích thước hình in với kích thước mô hình.
  GV hỏi: "Khi bản vẽ mô hình dài 80 và in ra dài 40 mm, đó là khái niệm nào? Vì sao em biết?" HS trả lời cá nhân, sau đó nêu nhiệm vụ của tiết học: hệ thống hoá kiến thức, dựng bản vẽ mẫu và luyện phân tích lỗi.

HS gọi đúng tên: Đơn vị mô hình; Lớp bản vẽ; Tỉ lệ xuất bản. HS nhận biết dữ kiện: mô hình $80$ mm, hình in $40$ mm, tỉ lệ $1:2$; nêu được nhiệm vụ của tiết học.

HS phân biệt được đơn vị mô hình, lớp bản vẽ và tỉ lệ xuất bản; hiểu vai trò của từng khái niệm trong quy trình CAD.

HS làm việc nhóm 3 người theo kĩ thuật mảnh ghép:

• Vòng 1: mỗi thành viên nhận một khái niệm trong Phiếu học tập số 1 và đọc nội dung tương ứng.
• Vòng 2: các thành viên có cùng khái niệm họp nhanh để thống nhất cách giải thích và ví dụ.
• Vòng 3: quay về nhóm gốc, từng người trình bày khái niệm mình phụ trách, các bạn ghi vào phiếu.
  Nhiệm vụ chung: hoàn thành Phiếu học tập số 1 (điền khái niệm, ví dụ minh hoạ và một câu nhận định đúng/sai về CAD).

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh gồm:

• Đơn vị mô hình: đơn vị thực dùng cho tọa độ và kích thước; ví dụ: tọa độ $(80,0)$ hiểu là 80 mm.
• Lớp bản vẽ: cách nhóm đối tượng để quản lí thuộc tính và hiển thị; ví dụ: đặt nét vẽ cạnh và nét tâm vào các lớp riêng.
• Tỉ lệ xuất bản: quan hệ kích thước hình in với kích thước mô hình; ví dụ $1:2$ thì mô hình $80$ mm in ra $40$ mm.
• Nhận định: "CAD tự bảo đảm bản vẽ đúng" là Sai, vì phần mềm thực hiện theo dữ liệu, người vẽ phải kiểm đơn vị, hình và kích thước.

HS nắm được trình tự dựng bản vẽ bằng tọa độ, giải thích được cách ghi $\varnothing 10$ và các điểm cần kiểm soát trước khi xuất bản.

GV trình chiếu đề bài mẫu: tấm chữ nhật $80 \times 40$ mm, lỗ tròn có bán kính $5$ mm, tâm tại $(40,20)$. Nhóm thực hiện Phiếu học tập số 2, phần A: sắp xếp bốn bước quy trình theo đúng thứ tự trước–sau, phần B: trả lời "Vì sao ghi $\varnothing 10$ mà không ghi R10?" và "Vì sao phải ghi kích thước thật trước khi xuất bản?"

Thứ tự đúng:

1. Đặt đơn vị mm và lớp nét.
2. Nhập tọa độ đa giác và đường tròn.
3. Ghi kích thước thật và kiểm hình.
4. Xuất theo tỉ lệ rồi đối chiếu đầu ra.
   Giải thích: $D = 2R = 2 \times 5 = 10$ mm nên ghi $\varnothing 10$; ghi kích thước thật để bản vẽ đúng trước khi xuất, vì mỗi bước dùng kết quả của bước trước.

HS vận dụng quy trình để lập bảng lệnh tọa độ cho tấm mẫu và phân tích nguyên nhân khi hình in sai kích thước.

Nhóm thực hiện Phiếu học tập số 2, phần C và D theo kĩ thuật trạm:

• Trạm 1: lập bảng lệnh tọa độ cho tấm $80 \times 40$ mm có lỗ $\varnothing 10$ (dùng hai lệnh Polyline và Circle, ghi kích thước 80, 40, $\varnothing 10$, xuất tỉ lệ $1:2$). Ghi rõ đây là lệnh mẫu, chưa là ảnh thực tế nếu chưa chạy phần mềm.
• Trạm 2: bản mô hình vẽ dài 80 nhưng in ra dài 80 mm ở nhãn $1:2$. HS phân tích lỗi và nêu cách sửa.
  Nếu có máy tính và phần mềm CAD, nhóm có thể kiểm tra nhanh trên học liệu NeoEdu bài tập tương tác.

Đề 1 (thang 1 điểm, GV dùng để chấm): 0,5 tọa độ cho mỗi lỗ; 0,25 kích thước; 0,25 trung thực.
Đáp án mẫu:
Polyline(0,0),(80,0),(80,40),(0,40), đóng; Circle(40,20), R5; ghi kích thước 80, 40, $\varnothing 10$; kiểm xuất bản $1:2$. Ghi: "Lệnh mẫu, chưa là ảnh thực tế" nếu chưa chạy CAD.
Đề 2 (thang 1 điểm): 0,5 tính và nhận lỗi; 0,5 sửa đúng.
Đáp án mẫu: Theo tỉ lệ $1:2$ hình in phải dài $40$ mm, không phải $80$ mm; lỗi nằm ở thiết lập tỉ lệ hoặc in, cần kiểm thiết lập xuất và in ở $100\%$; không sửa kích thước mô hình xuống $40$ để che lỗi; giữ bảng hồ sơ và xuất lại.
Bài 1 (đáp án C): Đơn vị mô hình là đơn vị thực dùng cho tọa độ và kích thước. Bài 3: Sai.

HS vận dụng quy trình và cách kiểm tra đầu ra để lập bảng lệnh cho một tấm mới, rèn tính trung thực khi ghi kết quả.

GV giao nhiệm vụ: lập bảng lệnh cho tấm chữ nhật $60 \times 30$ mm, lỗ tròn bán kính $4$ mm đặt tại tâm $(30,15)$, ghi kích thước và tỉ lệ xuất bản $1:2$. Nhóm trình bày bảng lệnh, nêu kích thước hình in dự kiến và cách kiểm trên giấy chưa co. Có thể hoàn thiện trên phần mềm CAD ở nhà hoặc ghi rõ chưa chạy.

Bảng lệnh mẫu:
Polyline(0,0),(60,0),(60,30),(0,30), đóng; Circle(30,15), R4; ghi kích thước 60, 30, $\varnothing 8$; kiểm xuất bản $1:2$.
Kích thước hình in dự kiến: $30 \times 15$ mm; lỗ $\varnothing 8$ ghi trên hình in tương ứng $\varnothing 4$ mm sau khi xuất $1:2$. HS ghi rõ trạng thái đã chạy hay chưa chạy CAD.