Giáo án Bài 15. Bản vẽ xây dựng

Huy động kinh nghiệm của HS và xác định vấn đề: một hình duy nhất không đủ để thể hiện và thi công một ngôi nhà.

GV chiếu hình minh họa một ngôi nhà phố (phối cảnh hoặc ảnh chụp mặt tiền). HS trả lời câu hỏi: Nếu chỉ có một bức ảnh chụp mặt tiền, có đủ thông tin để xây ngôi nhà này không? Cần thêm những loại thông tin nào?

HS nêu được: một hình chụp mặt tiền chỉ cho thấy dáng bên ngoài, chưa cho biết cách bố trí phòng, cửa, lối đi và chiều cao, cấu tạo bên trong. Cần thêm hình bố trí không gian, hình thể hiện chiều cao, kích thước và tỉ lệ. Từ đó xác định nhiệm vụ: phân biệt ba loại hình mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt nhà.

Nêu được khái niệm và phân biệt được thông tin mà mỗi loại hình (mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt nhà) thể hiện.

Kĩ thuật mảnh ghép: nhóm 3 HS, mỗi bạn nghiên cứu một loại hình trong phần Khái niệm và Ghi nhớ của bài (HS 1: mặt bằng; HS 2: mặt đứng; HS 3: mặt cắt nhà). Sau đó, mỗi bạn chia sẻ với nhóm và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi trọng tâm: Loại hình này cho biết thông tin gì? Thông tin gì không thể đọc được từ loại hình này?

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh:

• Mặt bằng: hình thể hiện bố trí không gian theo mặt cắt ngang quy ước; cho biết bố trí phòng, cửa, lối đi, thiết bị; không cho biết dáng bên ngoài và chiều cao.
• Mặt đứng: hình thể hiện dáng bên ngoài theo hướng nhìn; cho biết hình dáng mặt ngoài; không cho biết bố trí phòng bên trong.
• Mặt cắt nhà: hình bộc lộ cấu tạo và chiều cao qua mặt phẳng cắt; cho biết cao độ, chiều cao và cấu tạo; không cho biết cách chia phòng theo mặt bằng.
  Kết luận: cần đối chiếu cả ba loại hình để hiểu một ngôi nhà.

Vận dụng được quy trình đọc bản vẽ và nhận biết giới hạn của giả thiết khi tính diện tích, không đồng nhất giả thiết với công trình thật.

Làm việc cặp đôi (think-pair-share). GV nêu tình huống: nhà hình chữ nhật 8 × 6 m, bỏ qua bề dày tường theo đề. Câu hỏi 1: Diện tích nhà theo giả thiết là bao nhiêu? Câu hỏi 2: Khi đọc bản vẽ, cần làm theo thứ tự nào? Câu hỏi 3: Vì sao không lấy đồ trang trí trong phối cảnh làm kích thước thi công? Câu hỏi 4: Khi nào cần phân biệt kích thước thông thủy và kích thước ngoài tường?

• Diện tích theo giả thiết: $8 \times 6 = 48\,\mathrm{m^2}$, chỉ đúng trong giả thiết bỏ qua tường.
• Quy trình đọc bản vẽ: (1) Đọc khung tên, tỉ lệ và đơn vị; (2) xác định phòng, cửa trên mặt bằng; (3) đối chiếu mặt đứng và mặt cắt; (4) tổng hợp kích thước với giới hạn dữ kiện. Mỗi bước dùng kết quả của bước trước.
• Đồ trang trí trong phối cảnh không phải kích thước thi công vì phối cảnh chỉ thể hiện hình ảnh, không đúng tỉ lệ thi công.
• Cần phân biệt kích thước thông thủy và kích thước ngoài tường khi tính diện tích sử dụng hoặc bố trí thiết bị.

Củng cố khái niệm mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt nhà và nhận biết được mệnh đề sai về giả thiết diện tích.

HS làm bài tập 1 đến 4 trên bài tập tương tác NeoEdu hoặc trên bảng con. Đề:

1. Mô tả nào đúng về mặt bằng? A. Hình thể hiện dáng bên ngoài theo hướng nhìn; B. Hình bộc lộ cấu tạo và chiều cao qua mặt phẳng cắt; C. Diện tích tính bỏ qua tường trong bài là diện tích sử dụng được bảo đảm của công trình thật; D. Hình thể hiện bố trí không gian theo mặt cắt ngang quy ước.
2. Ghép thuật ngữ với ý nghĩa: Mặt bằng, Mặt đứng, Mặt cắt nhà.
3. Nhận định: Diện tích tính bỏ qua tường trong bài là diện tích sử dụng được bảo đảm của công trình thật. Đúng hay sai?
4. Chọn thuật ngữ phù hợp: Hình thể hiện dáng bên ngoài theo hướng nhìn được gọi là ...

Đáp án:

1. D (Mặt bằng là hình thể hiện bố trí không gian theo mặt cắt ngang quy ước).
2. Mặt bằng – hình thể hiện bố trí không gian theo mặt cắt ngang quy ước; Mặt đứng – hình thể hiện dáng bên ngoài theo hướng nhìn; Mặt cắt nhà – hình bộc lộ cấu tạo và chiều cao qua mặt phẳng cắt.
3. Sai. Nhà thật còn bề dày tường, kết cấu và quy định; phải nêu rõ giả thiết và hồ sơ chuyên môn.
4. Mặt đứng.

Vận dụng được quy trình đọc bản vẽ, tính đúng diện tích theo giả thiết và nêu được dữ kiện cần thiết khi đánh giá bố trí.

Làm việc nhóm 4 HS, hoàn thành các câu:
5. Sắp xếp các bước theo đúng quan hệ trước – sau: Đối chiếu mặt đứng và mặt cắt; Đọc khung tên tỉ lệ và đơn vị; Tổng hợp kích thước với giới hạn dữ kiện; Xác định phòng cửa trên mặt bằng.
6. Nhà 8 × 6 m, bỏ qua tường theo đề. Diện tích là bao nhiêu m²?
7. Phân biệt thông tin cần mặt bằng với thông tin cần mặt cắt.

Đáp án:
5. Đọc khung tên tỉ lệ và đơn vị → Xác định phòng cửa trên mặt bằng → Đối chiếu mặt đứng và mặt cắt → Tổng hợp kích thước với giới hạn dữ kiện.
6. $48\,\mathrm{m^2}$ (theo giả thiết, không tự đồng nhất diện tích từng loại).
7. Mặt bằng giúp xác định bố trí phòng, cửa và lối đi; mặt cắt giúp xác định cao độ, chiều cao và cấu tạo. Thang điểm: 0,5 điểm cho mỗi loại thông tin đúng; cần nêu thêm giới hạn là phải kết hợp nhiều hình, không đo một hình để thi công.

Thiết kế được sơ đồ bố trí đơn giản và đánh giá phương án theo lối đi, ánh sáng, thông gió, an toàn và tiếp cận, trong giới hạn dữ kiện cho trước.

Tình huống: nhà 8 × 6 m, bỏ qua tường theo đề, được chia bằng một vách song song cạnh 6 m, đặt tại vị trí 4 m theo chiều 8 m, tạo hai phòng 4 × 6 m bằng nhau. HS vẽ phác thảo sơ đồ mặt bằng trên giấy kẻ ô (không cần đúng tỉ lệ thi công), ghi diện tích từng phòng và liệt kê ít nhất 3 dữ kiện còn thiếu để đánh giá sử dụng (vị trí cửa, lối đi, ánh sáng, thông gió, mục tiêu sử dụng). Hoàn thành Phiếu học tập số 2.

• Sơ đồ phác thảo: nhà hình chữ nhật 8 × 6 m, vách chia song song cạnh 6 m tại vị trí 4 m theo chiều 8 m, hai phòng 4 × 6 m.
• Diện tích: mỗi phòng $24\,\mathrm{m^2}$; tổng $48\,\mathrm{m^2}$.
• Dữ kiện còn thiếu (tối thiểu 3): vị trí cửa và lối đi; hướng và diện tích cửa sổ để đánh giá ánh sáng, thông gió; mục tiêu sử dụng từng phòng; yêu cầu tiếp cận và an toàn.
• Kết luận: chưa đủ dữ kiện để kết luận phương án đạt; cần bổ sung thông tin và hồ sơ chuyên môn.