Giáo án Viết bài luận về bản thân

Huy động trải nghiệm của HS về một lỗi nhỏ và cách sửa, từ đó xác định vấn đề của bài học: viết bài luận về bản thân cần căn cứ thật và phù hợp người đọc.

GV nêu tình huống: một bạn làm bảng thông tin giới thiệu sách, ghi nhầm tên sách dưới ảnh bìa, người đọc đến tìm sách bị mất thời gian. HS trả lời hai câu hỏi: (1) Em đã từng ghi sai hoặc làm sai một việc nhỏ khi làm việc chung chưa? (2) Khi đó em sửa lỗi như thế nào và điều gì em rút ra? HS mở trang bài học NeoEdu trong 1 phút để xem phần khái niệm về bài luận bản thân.

• Một đến hai ý kể về lỗi và cách sửa của HS, ghi ngắn gọn vào vở.
• Nhận diện được vấn đề của bài: bài luận bản thân phải có một ý trung tâm, một trải nghiệm có thật và bài học rút ra cho người đọc.
• Câu xác định mục tiêu buổi học ghi vào vở: Viết bài luận về bản thân có căn cứ, phù hợp người đọc.

Phân tích được yếu tố nội dung của bài mẫu: một lần ghi sai, cách sửa và bài học gắn với kế hoạch đóng góp; nhận biết cách bài mẫu tránh đưa câu chuyện hư cấu thành thực tế.

HS đọc các đoạn 1 đến 3 của bài mẫu “Một lần ghi sai và điều tôi muốn làm khác” (đọc theo nhóm 4, mỗi người đọc một đoạn rồi tóm tắt). Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 với bốn câu hỏi:
(1) Lỗi mà người viết gặp là gì và ai phát hiện ra?
(2) Người viết đã sửa lỗi như thế nào? Nêu hai việc cụ thể.
(3) Điều người viết học được là gì? Vì sao câu “thông tin đẹp vẫn phải đúng” là bài học chính?
(4) Vì sao người viết nói đính chính công khai phần sai không có nghĩa công khai dữ liệu riêng của ai?

• Phiếu học tập số 1 hoàn thành, gồm:
• Lỗi: đặt nhầm tên sách dưới ảnh bìa; người trực và người đọc là những người gặp hậu quả.
• Cách sửa: xin đính chính ngay tại nơi đã đăng; kiểm tra các mục còn lại cùng một bạn; lập bảng kiểm gồm tên, tác giả, tình trạng, nguồn ảnh và người kiểm lần hai.
• Bài học: thông tin đẹp vẫn phải đúng; đính chính phần sai nhưng không tiết lộ dữ liệu riêng tư.
• Kết luận nhóm: mỗi kết luận của bài viết đều có chi tiết nâng đỡ (lỗi cụ thể, hành động cụ thể).

Phân biệt được bài luận bản thân với các kiểu văn bản dễ nhầm lẫn; nắm trật tự quy trình viết và hiểu hai nguyên tắc của bài mẫu về kế hoạch đóng góp.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành bảng phân biệt sau: bài phân tích và bài kể lại; bài báo cáo và bài cảm nghĩ; nội quy và lời khuyên cá nhân. Sau đó HS sắp xếp quy trình viết theo thứ tự: (a) Kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ có thể sử dụng; (b) Xác định mục đích, đối tượng và yêu cầu; (c) Đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa; (d) Tổ chức và thực hiện bản đầu theo mục đích. Cuối cùng, HS nêu hai nguyên tắc trong phần bài mẫu về kế hoạch đóng góp: mỗi nội dung có người soạn và người kiểm; bài giới thiệu phải phục vụ người đọc.

• Bảng phân biệt:
• Bài phân tích: nêu ý kiến và giải thích bằng lập luận; bài kể lại: thuật lại diễn biến sự việc.
• Bài báo cáo: trình bày kết quả, căn cứ, giới hạn; bài cảm nghĩ: bộc lộ cảm xúc và suy nghĩ cá nhân.
• Nội quy: quy định bắt buộc; lời khuyên cá nhân: gợi ý, không mang tính bắt buộc.
• Trật tự đúng: (1) Xác định mục đích, đối tượng và yêu cầu; (2) Kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ; (3) Tổ chức và thực hiện bản đầu; (4) Đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa.
• Hai nguyên tắc: một người soạn và một người kiểm trước khi đăng; bài giới thiệu hướng tới người đọc, có chú thích rõ, chữ dễ đọc.

Vận dụng kiến thức về thể loại, sự kiện và cách trình bày bài luận bản thân để làm bài tập; luyện nhận xét một bản viết theo ba nhãn: điểm đạt, điều cần kiểm tra, cách chỉnh.

Phần A (10 phút, cá nhân rồi đổi chéo cặp): làm bài trắc nghiệm, ghép cặp và nhận định đúng sai theo các bài tập 2, 3 và 4 trong phần bài tập của bài học.
Phần B (15 phút, nhóm đôi): đọc đoạn 4 của bài mẫu, dùng Phiếu học tập số 2 để viết phản hồi cho mô hình gồm ba phần: (1) một điểm đạt có chi tiết; (2) một điều cần kiểm tra gắn với yêu cầu; (3) một cách chỉnh hoặc thử lại cụ thể.

• Đáp án Phần A:
• Bài tập 2: A (bài luận bản thân có căn cứ, phù hợp người đọc). B, C, D không đúng vì không có căn cứ cụ thể, dùng số liệu tự tạo hoặc lấy lời bài mẫu làm trải nghiệm của mình.
• Bài tập 3: Mục tiêu – bài luận bản thân có căn cứ, phù hợp người đọc; Trọng tâm nội dung – một lần ghi sai và cách sửa và bài học gắn kế hoạch đóng góp; Kiểm tra chất lượng – trung thực trải nghiệm, nhận giới hạn.
• Bài tập 4: a) Đúng; b) Sai (trọng tâm nội dung là một lần ghi sai và cách sửa, bài học gắn kế hoạch đóng góp); c) Sai (đây là bản tóm giải, không phải nguyên văn hoặc bản dịch); d) Đúng.
• Phần B: Phiếu học tập số 2 gồm ba nhãn: điểm đạt (chỉ rõ chi tiết trong bài mẫu), điều cần kiểm tra (gắn yêu cầu, không bịa lỗi), cách chỉnh hoặc thử lại (cụ thể, khả thi, giữ phạm vi nguồn).

Vận dụng quy trình viết vào bài luận về bản thân của chính HS: xác định người đọc, một ý trung tâm, một trải nghiệm thật có một lần ghi sai và cách sửa, bài học gắn kế hoạch đóng góp.

HS lập dàn ý ba phần (mở định hướng, thân chứng minh, kết khái quát và nêu phạm vi) cho bài luận về bản thân của mình. Dàn ý gồm: người đọc cụ thể; ý trung tâm; một trải nghiệm thật và một lần ghi sai hoặc sai sót có thật, cách sửa; bài học và kế hoạch đóng góp vừa sức; phạm vi và giới hạn. Về nhà, HS viết bản đầu theo dàn ý và tự kiểm bằng bảng kiểm.

• Dàn ý ba phần của bài luận về bản thân, có đủ năm mục: người đọc, ý trung tâm, trải nghiệm thật và cách sửa, bài học và kế hoạch đóng góp, phạm vi và giới hạn.
• Bảng kiểm tự đánh giá: đã xác định người đọc chưa; trải nghiệm có thật chưa; có nhận giới hạn chưa; thông tin riêng tư của người khác đã được giữ kín chưa.