Giáo án Nói và nghe – Thuyết trình về một vấn đề xã hội có sử dụng kết hợp phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ

Huy động trải nghiệm của HS về điều khiến một lời khuyên hay bài nói đáng tin; xác định vấn đề của hai tiết học là thuyết trình có lí lẽ và căn cứ.

GV chiếu câu hỏi: “Khi nghe ai đó khuyên bạn làm một việc, điều gì khiến bạn tin hoặc nghi ngờ lời khuyên đó?” HS suy nghĩ cá nhân, ghi 2–3 ý ngắn vào vở, sau đó vài HS phát biểu.

Các ý dự kiến của HS: người nói có ví dụ hoặc số liệu rõ nguồn; người nói nhận được giới hạn của mình; lời khuyên đưa ra quá chắc chắn thì khó tin; người nói lắng nghe và trả lời đúng trọng tâm. GV ghi các ý lên bảng và rút ra: một bài thuyết trình đáng tin cần có lí lẽ, căn cứ và mức khẳng định phù hợp với nguồn.

Nêu được mục đích, vai trò của phần trao đổi và phần kết thúc trong hoạt động thuyết trình về một vấn đề xã hội; phân biệt giới thiệu đánh giá với kể hết, trình bày báo cáo với liệt kê tư liệu, thảo luận với tranh thắng.

Lớp chia nhóm 3 (mỗi nhóm gồm 3 HS hoặc 4 HS). Vòng 1 (nhóm chuyên gia): mỗi HS trong nhóm được giao một đơn vị kiến thức — A: Mục đích; B: Trao đổi; C: Kết thúc. HS đọc phần Khái niệm và đoạn liên quan trong bản tóm giải, ghi 2 ý chính và 1 ví dụ trích từ mô hình đối thoại. Vòng 2 (nhóm mảnh ghép): HS chuyên gia A, B, C trong nhóm mới trình bày lại cho nhau, cả nhóm hoàn thiện khăn trải bàn gồm ba ô: Mục đích, Trao đổi, Kết thúc, kèm mục “Phân biệt”.

Khăn trải bàn hoàn chỉnh gồm:

• Mục đích: thuyết trình về một vấn đề xã hội có sử dụng kết hợp phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ có lí lẽ và căn cứ.
• Trao đổi: nhắc đúng ý người trước rồi hỏi hoặc phản biện một điểm cụ thể.
• Kết thúc: chốt điều thống nhất, giới hạn và cách kiểm tra tiếp.
• Phân biệt: giới thiệu đánh giá khác kể hết; trình bày báo cáo khác liệt kê tư liệu; thảo luận khác tranh thắng.

Phân tích được cách người trình bày dùng sơ đồ năm bước, cách người trao đổi phản hồi có căn cứ và cách người trình bày nhận giới hạn của mình; rút ra cách đánh giá có căn cứ.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Đọc mô hình hoàn chỉnh và lời giải mẫu trong bản tóm giải (phần Người trình bày và Người trao đổi), sau đó trả lời các câu hỏi trong phiếu. GV chiếu sơ đồ năm bước trong học liệu NeoEdu để HS đối chiếu.

Đáp án dự kiến của Phiếu học tập số 1:

1. Sơ đồ năm bước gồm: mục tiêu → phương án → nguồn lực và rủi ro → thử nhỏ → nhìn lại. Mũi tên chỉ trình tự đề xuất, không phải lời hứa chắc thành công.
2. Câu chuyện là ví dụ giả định, là minh hoạ chứ không phải khảo sát, nên không được dùng kết quả thử của một người làm lời khuyên cho cả lớp.
3. Người trao đổi nêu băn khoăn: sơ đồ có làm việc chọn đường thành công thức đơn giản quá không? Người trình bày trả lời: có thể nếu quên giới hạn; hoàn cảnh có thể bất ngờ, cần tìm hỗ trợ phù hợp, không tự trách.
4. Thử một nhiệm vụ nhỏ giúp có căn cứ để điều chỉnh, tốt hơn là buộc mình cam kết mãi.
5. Kết luận của bản tóm giải: tự chủ không nhất thiết là bỏ mọi lời khuyên; cần tiếp nhận ý kiến, kiểm tra căn cứ, chịu trách nhiệm và sẵn sàng sửa.

Vận dụng các bài tập đã học để kiểm tra mức nắm kiến thức; thực hành một lượt trình bày và một lượt trao đổi về đúng vấn đề trong kịch bản; đánh giá có căn cứ theo tiêu chí 10 điểm.

Phần A (7 phút): HS làm nhanh 4 câu trắc nghiệm và ghép đôi từ bài tập của bài, đối chiếu đáp án do GV chiếu. Phần B (13 phút): các nhóm 4 HS phân vai, mỗi nhóm có 1 người trình bày, 1 người trao đổi, 1 người điều phối, 1 người quan sát và chấm điểm. Đề: thực hành theo vai một lượt trình bày và một lượt trao đổi về sơ đồ năm bước và ví dụ chọn làm áp phích hay trực mượn sách trong kịch bản; cần trả lời băn khoăn có căn cứ và chốt điều còn mở. Phần C (5 phút): người quan sát đọc điểm, nhóm nhận xét và GV đánh giá phần thực hành.

Đáp án bài tập:

• Câu 2: đáp án D — thuyết trình về một vấn đề xã hội có sử dụng kết hợp phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ có lí lẽ và căn cứ.
• Câu 3: Mục đích → có lí lẽ và căn cứ; Trao đổi → nhắc đúng ý người trước rồi hỏi hoặc phản biện một điểm cụ thể; Kết thúc → chốt điều thống nhất, giới hạn và cách kiểm tra tiếp.
• Câu 4: a) Đúng; b) Sai (phần Trao đổi là nhắc đúng ý người trước rồi hỏi hoặc phản biện, không phải chốt điều thống nhất); c) Sai (đây là bản tóm giải, không phải nguyên văn hoặc bản dịch); d) Đúng.
• Câu 5: 1 → 2 → 3 → 4 (xác định mục đích, đối tượng, yêu cầu; kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ; tổ chức và thực hiện bản đầu; đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa).
  Thang chấm 10 điểm (chấm thủ công, cho điểm từng tiêu chí): 2 điểm nêu đúng vấn đề của kịch bản; 3 điểm trình bày có căn cứ, làm rõ sơ đồ năm bước; 2 điểm có lượt hỏi hoặc phản hồi gắn ví dụ làm áp phích hay trực mượn sách; 2 điểm trả lời và chốt có giới hạn (mũi tên chỉ trình tự đề xuất, không hứa thành công); 1 điểm tổ chức lượt nói, diễn đạt tôn trọng.

Vận dụng kiến thức về mục đích, căn cứ, trao đổi và kết thúc để lập kế hoạch thuyết trình về một vấn đề xã hội có kết hợp phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ, có cách kiểm tra và giới hạn rõ ràng.

Nhóm 4 HS chọn một vấn đề xã hội gần gũi với học sinh (ví dụ: ý thức sử dụng tài nguyên trong trường, giữ gìn sách vở và tủ sách của lớp). Hoàn thành Phiếu học tập số 2: ghi mục đích, đối tượng, thời lượng; hai trọng tâm có tên cụ thể và căn cứ; nguồn, ngữ liệu và cách dùng; phương tiện phi ngôn ngữ (hình ảnh, sơ đồ, kí hiệu); bước kiểm tra hoặc sửa; câu hỏi dự kiến người nghe có thể đặt ra và cách trả lời có giới hạn.

Bản kế hoạch thuyết trình của nhóm gồm: mục đích rõ (thông tin có lí lẽ và căn cứ, không chỉ liệt kê); hai trọng tâm có tên và căn cứ (ví dụ trọng tâm 1: vấn đề và căn cứ thực tế, trọng tâm 2: đề xuất theo sơ đồ năm bước); nguồn có ghi rõ, không sao chép nguyên văn; phương tiện trình chiếu có chú thích; 2 câu hỏi dự kiến và câu trả lời nhận giới hạn; cách kiểm tra bằng phản hồi của bạn trước khi trình bày chính thức.