Giáo án Củng cố, mở rộng

Huy động trải nghiệm cá nhân về việc lựa chọn giữa hai phương án gần tương đương; xác định nhiệm vụ ôn tập: đọc có căn cứ, so sánh và vận dụng.

GV đặt câu hỏi: “Khi phải chọn giữa hai việc gần như ngang nhau, em thường cân nhắc bằng gì? Sau khi chọn, em có hay nghĩ về lựa chọn còn lại không?” Sau đó GV nêu hai trường hợp đã giữ trong hồ sơ (Trường hợp A: Về chính chúng ta; Trường hợp B: Con đường không chọn) và nêu ba nhiệm vụ: đọc có căn cứ, so sánh, vận dụng.

Danh sách 2–3 cách HS thường ra quyết định (ví dụ: cân nhắc lợi ích, hỏi ý kiến người khác, chọn theo cảm xúc). HS nêu được ba nhiệm vụ của tiết ôn tập: phân tích đặc điểm riêng của từng trường hợp, so sánh khác biệt có căn cứ, chuyển kết quả đọc thành nhận xét có nguồn.

Nhận biết và phân tích đặc điểm nội dung, cách lập luận và hình ảnh của từng trường hợp dựa trên văn bản tóm giải đã cho.

HS làm việc theo nhóm 4 (kĩ thuật mảnh ghép hai vòng: nhóm chuyên gia A và nhóm chuyên gia B), hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhóm chuyên gia A đọc Trường hợp A, nhóm chuyên gia B đọc Trường hợp B; sau đó các thành viên quay về nhóm gốc và chia sẻ kết quả.

Phiếu học tập số 1 đã điền đủ, gồm:

• Trường hợp A: người viết đặt câu hỏi con người, nhận thức, cảm xúc, quyết định nằm ở đâu trong bức tranh vật lí về thế giới; con người vừa quan sát, kiến tạo hiểu biết vừa là bộ phận tự nhiên chịu các quy luật; mạch văn thừa nhận giới hạn hiểu biết thay vì hứa giải thích hết con người.
• Trường hợp B: người đi giữa rừng gặp hai lối, dừng lại cân nhắc rồi chọn một; hai đường có mức được đi gần tương tự, đều phủ lá buổi sáng; người nói tưởng tượng lúc kể lại lựa chọn trong tương lai, coi nó tạo khác biệt, với âm hưởng không quy thành vui hay tiếc duy nhất.
• Mỗi trường hợp nêu được một đặc điểm riêng có căn cứ trong văn bản.

So sánh hai trường hợp, nêu điểm chung và khác biệt có ý nghĩa, không đồng nhất hai bên.

Nhóm 4 hoàn thành bảng so sánh trên giấy A4 theo ba cột: Điểm chung, Khác biệt về phương thức, Lưu ý không đồng nhất. Sau đó trả lời câu hỏi: “Vì sao không thể dùng ẩn dụ con đường làm định luật thành công, hoặc lấy quy luật vật lí để bỏ trách nhiệm lựa chọn?”

Bảng so sánh của nhóm gồm:

• Điểm chung: cả hai trường hợp đặt con người trước câu hỏi tự hiểu mình và giới hạn nhận thức; không khiến mọi câu hỏi về ý thức đã được giải quyết.
• Khác biệt về phương thức: Trường hợp A kết hợp thông tin khoa học với suy luận triết học; Trường hợp B dùng hình ảnh và độ lệch thời gian để khơi nhiều cách cảm.
• Lưu ý: không dùng ẩn dụ con đường làm định luật thành công; không lấy quy luật vật lí để bỏ trách nhiệm lựa chọn.

Củng cố khả năng nhận biết khác biệt, đánh giá nhận định và sắp xếp quy trình thực hiện có căn cứ.

Bài 2 (trắc nghiệm): Cách thực hiện nào phù hợp mục đích của hoạt động này? A. Dùng số liệu tự tạo nhưng viết là kết quả khảo sát thật. B. Lấy lời bài mẫu làm trải nghiệm đã xảy ra của bản thân. C. Phân tích đặc điểm riêng của Về chính chúng ta. D. Chỉ liệt kê thuật ngữ, không cần căn cứ cụ thể.
Bài 3 (ghép): Đọc có căn cứ – phân tích đặc điểm riêng của Về chính chúng ta; So sánh – giữ khác biệt khi đặt cạnh Con đường không chọn; Vận dụng – chuyển một kết quả đọc thành bài viết hoặc trao đổi có nguồn.
Bài 4 (đúng/sai): a) Trong hồ sơ này, Đọc có căn cứ được gắn với phân tích đặc điểm riêng của Về chính chúng ta. b) Trong hồ sơ này, So sánh được gắn với chuyển một kết quả đọc thành bài viết hoặc trao đổi có nguồn. c) Các lời tóm giải ở đây là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách. d) Khi đánh giá cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ.
Bài 5 (sắp xếp): Xác định mục đích, đối tượng và yêu cầu; kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ; tổ chức và thực hiện bản đầu; đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa.

Đáp án:

• Bài 2: C. Phân tích đặc điểm riêng của Về chính chúng ta, vì mục đích là phân tích có căn cứ; các phương án A, B, D đều vi phạm yêu cầu đọc có căn cứ và trung thực.
• Bài 3: Đọc có căn cứ → phân tích đặc điểm riêng của Về chính chúng ta; So sánh → giữ khác biệt khi đặt cạnh Con đường không chọn; Vận dụng → chuyển một kết quả đọc thành bài viết hoặc trao đổi có nguồn. Cần phân biệt đối tượng, không chỉ ghép theo một từ trùng.
• Bài 4: a) Đúng; b) Sai, cần sửa thành “So sánh được gắn với giữ khác biệt khi đặt cạnh Con đường không chọn”; c) Sai, vì đây là bản tóm giải phục vụ học tập, không phải nguyên văn hoặc bản dịch; d) Đúng.
• Bài 5: Xác định mục đích, đối tượng và yêu cầu → Kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ có thể sử dụng → Tổ chức và thực hiện bản đầu theo mục đích → Đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa. Trật tự này không phải khuôn cứng cho mọi vòng viết lại.

Viết một đoạn nhận xét có luận điểm và căn cứ cho mỗi trường hợp, đánh giá một khác biệt, không kể lại toàn bộ; tự đánh giá theo tiêu chí.

Đề: Dựa vào hai trường hợp đã giữ trong hồ sơ, viết một nhận xét có luận điểm và căn cứ cho từng trường hợp; đánh giá một khác biệt, không kể lại toàn bộ. HS hoàn thành đoạn văn trên lớp khoảng 8–10 phút, sau đó tự đối chiếu với Phiếu học tập số 2 và hoàn thiện bài ở nhà.

Đoạn nhận xét đạt yêu cầu có các ý: luận điểm chung về câu hỏi tự hiểu mình và giới hạn nhận thức; một căn cứ cho Trường hợp A (con người vừa quan sát vừa là một phần tự nhiên); một căn cứ cho Trường hợp B (người đi đường chọn một lối rồi hình dung lời kể tương lai); một khác biệt có ý nghĩa về phương thức; kết luận đúng phạm vi, không khái quát tuyệt đối. Thang điểm tham khảo 10 điểm (chấm thủ công): luận điểm chung 2; căn cứ mỗi bên 2 điểm; phân tích khác biệt 2; kết luận đúng phạm vi 1; diễn đạt 1.