Giáo án Viết một văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng

Xác định được vấn đề cần nội quy hoặc hướng dẫn và người đọc cụ thể của văn bản sẽ viết.

GV mô tả bằng lời một tình huống: Tủ sách Mở của trường đông người vào giờ tan học, có bạn nói chuyện to ở vùng đọc yên tĩnh, có bạn gấp góc sách, có bạn không biết mượn sách phải làm gì trước. HS trả lời hai câu hỏi: (1) Nếu phải viết một tờ nội quy cho tủ sách này, bạn sẽ viết cho ai đọc? (2) Hai vấn đề nào cần quy định ngay và vấn đề nào cần hướng dẫn từng bước?

Mỗi HS ghi được vào vở: người đọc cụ thể là học sinh và người mượn sách tại tủ sách; mục đích là giữ trật tự, bảo vệ sách và thao tác mượn trả đúng; hai vấn đề cần nội quy: giữ yên tĩnh ở vùng đọc, giữ sách khô sạch; một vấn đề cần hướng dẫn: quy trình mượn và trả sách. Kết luận: nội quy và hướng dẫn phải bắt đầu từ vấn đề và người đọc cụ thể.

Phân biệt được nội quy với hướng dẫn và nhận ra phạm vi, tư cách ban hành giả định, quy định khác trình tự thao tác, an toàn và riêng tư trong bản mẫu.

HS làm việc theo nhóm 4 bằng kĩ thuật mảnh ghép: nhóm chuyên gia A đọc phần NỘI QUY (6 điều), nhóm chuyên gia B đọc phần HƯỚNG DẪN MƯỢN VÀ TRẢ SÁCH. Cả hai nhóm điền Phiếu học tập số 1 (xem phần worksheets). Câu hỏi định hướng: Văn bản này do ai ban hành giả định và trong phạm vi nào? Điều khoản nào nói về trật tự, sách, an toàn, riêng tư? Phần nào là quy định phải tuân thủ, phần nào là các bước thao tác?

Phiếu học tập số 1 được điền đúng: Đơn vị giả định là Ban phụ trách Tủ sách Mở; phạm vi là phòng đọc và bàn mượn của mô hình, không thay nội quy trường. Nội quy có 6 điều: điều 1 và 4 về đăng kí lượt và mượn trả; điều 2 về trật tự (trao đổi nhỏ tiếng, giữ vùng yên tĩnh); điều 3 về giữ sách; điều 5 về an toàn (không đặt đồ chặn cửa, học sinh không tự sửa điện); điều 4 và 6 về riêng tư (không chụp sổ mượn người khác, không công khai thông tin riêng tư). Hướng dẫn gồm các bước: Chọn – Kiểm – Ghi – Trả, mỗi bước là một thao tác, có nêu khi vướng thì hỏi người phụ trách. Kết luận: nội quy là quy định phải làm/không làm; hướng dẫn là chuỗi bước theo trình tự.

Nêu được quy trình viết và cách trình bày trật tự của văn bản nội quy hoặc hướng dẫn; vận dụng được cấu trúc phần mở, phần thân, phần cuối vào văn bản của mình.

GV hướng dẫn cả lớp đọc lại phần mở đầu, điều khoản và các bước của bản mẫu; sau đó dùng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm có một tờ giấy A3 chia 5 ô quanh mép (Làm rõ đề và người đọc; Tìm ý và phạm vi; Chọn căn cứ có xuất xứ; Lập trật tự; Viết bản đầu và kiểm tra an toàn, riêng tư) và ô trung tâm là câu hỏi: Mỗi bước giúp bản viết điều gì? Câu hỏi phụ: Vì sao phải chọn căn cứ trước khi lập trật tự? Khi viết hướng dẫn, vì sao mỗi bước chỉ nên có một thao tác?

Khăn trải bàn hoàn chỉnh gồm: Làm rõ đề và người đọc – xác định tủ sách, học sinh, mục đích; Tìm ý và phạm vi – khoanh vùng phòng đọc và bàn mượn, nêu tư cách ban hành giả định; Chọn căn cứ có xuất xứ – dựa vào quy định đã có, không tự tạo số liệu; Lập trật tự – nội quy đánh số theo nhóm vấn đề, hướng dẫn đánh số theo Chọn – Kiểm – Ghi – Trả; Viết bản đầu và kiểm tra – đối chiếu an toàn, riêng tư, không tự đặt hình phạt. Kết luận: quy trình có thể quay lại từ đầu khi sửa, không phải khuôn cứng.

Củng cố nhận diện phạm vi, trọng tâm và kiểm tra chất lượng của văn bản; sắp xếp đúng trình tự điều kiện trước – sau của quy trình viết.

HS làm bài tập trong sách (bài 3, 4, 5) theo cặp đôi; có thể dùng bài tương tác trên trang NeoEdu để tự kiểm tra sau khi làm xong. Nội dung: (a) Ghép ba yếu tố với vai trò; (b) Đọc bốn nhận định và đánh dấu Đ hoặc S; (c) Sắp xếp bốn bước quy trình theo quan hệ điều kiện trước – sau.

(a) Mục tiêu – nội quy và hướng dẫn có căn cứ, phù hợp người đọc; Trọng tâm nội dung – phạm vi và tư cách ban hành giả định và quy định khác trình tự thao tác; Kiểm tra chất lượng – an toàn và riêng tư. (b) a) Đ; b) S (Trọng tâm nội dung được gắn với phạm vi và tư cách ban hành giả định và quy định khác trình tự thao tác, không phải an toàn và riêng tư); c) S (các lời tóm giải là bản tóm giải mới, không phải nguyên văn hoặc bản dịch); d) Đ. (c) Thứ tự đúng: 1. Xác định mục đích, đối tượng và yêu cầu → 2. Kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ có thể sử dụng → 3. Tổ chức và thực hiện bản đầu theo mục đích → 4. Đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa.

Nhận ra nhận xét mang tính tuyệt đối, sửa thành nhận xét đúng phạm vi và viết được phản hồi ba phần cho một bản viết.

GV đưa câu nháp: 'Mô hình này chứng minh mọi người đều phải làm đúng như vậy.' HS (1) chỉ ra chỗ sai, (2) viết câu sửa đúng phạm vi và giữ hai điều riêng của hoạt động, (3) viết phản hồi cho bản mẫu gồm một điểm đạt có chi tiết, một điều cần kiểm tra, một cách chỉnh hoặc thử lại.

(1) Chỗ sai: dùng 'chứng minh' và 'mọi người' làm khẳng định tuyệt đối, trong khi bản mẫu chỉ là mô hình giả định trong phạm vi tủ sách của bài học. (2) Câu sửa mẫu: 'Mô hình này cho thấy một cách trình bày nội quy và hướng dẫn trong phạm vi tủ sách giả định, với hai điều cần giữ: nội quy yêu cầu giữ sách và không công khai sổ mượn; hướng dẫn đi qua các bước chọn, kiểm, ghi, trả.' (3) Phản hồi ba phần: Điểm đạt – điều 2 đã nêu rõ hành vi cụ thể (trao đổi nhỏ tiếng ở bàn nhóm); cần kiểm tra – xem điều 5 đã ghi rõ người có trách nhiệm xử lí sự cố chưa; cách chỉnh – thêm một câu hướng dẫn người đọc liên hệ người phụ trách khi có vướng mắc.

Viết được một văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng có phạm vi, tư cách ban hành giả định, quy định rõ trình tự và kiểm tra được an toàn, riêng tư.

HS chọn một trong hai đề: (a) Viết nội quy cho một nơi công cộng quen thuộc (thư viện, sân bóng phường, khu đọc sách, phòng máy tính trường) với ít nhất 5 điều khoản; (b) Viết hướng dẫn một thao tác công cộng (đăng kí dùng phòng đọc, đăng kí mượn sách, bước gửi phản ánh) với các bước đánh số. Yêu cầu: xác định người đọc, phạm vi và tư cách ban hành giả định; không dùng số liệu bịa; không lấy trải nghiệm hư cấu làm của mình. Hoàn thành dàn ý và đoạn mở trong lớp theo Phiếu học tập số 2, phần còn lại hoàn thiện ở nhà.

Dàn ý gồm: tên văn bản; đơn vị giả định và phạm vi; người đọc; các điều khoản hoặc bước; phần kiểm tra an toàn và riêng tư; cách liên hệ người phụ trách. Đoạn mở mẫu: 'NỘI QUY [tên nơi]. Đơn vị giả định: [tên]. Phạm vi: [khu vực]. Ban hành để [mục đích].' Sản phẩm hoàn chỉnh đạt yêu cầu khi có đủ các phần của Phiếu học tập số 2 được tự đánh dấu.