Giáo án Đọc văn bản tham khảo: Nội quy khu di tích lịch sử – văn hoá cố đô Hoa Lư

Kích hoạt kiến thức nền về cách viết nội quy và hướng dẫn; tạo tình huống để HS nhận ra cần phân biệt hai kiểu văn bản trước khi đọc.

GV chiếu hai câu minh hoạ: (1) “Không hái hoa, bẻ cành trong khu vực tham quan.” (2) “Bước 1: Mua vé tại quầy số 1. Bước 2: Xuất trình vé khi vào cổng.” Hỏi HS: Câu nào đặt yêu cầu chung, câu nào chỉ cách làm theo bước? Theo em, vì sao cần phân biệt hai kiểu câu này khi đọc nội quy?

HS trả lời được: câu (1) là nội quy vì nêu việc không được làm trong một phạm vi xác định; câu (2) là hướng dẫn vì nêu các bước thực hiện. HS nhận ra nội quy cần rõ đối tượng, hành vi và phạm vi để người đọc biết mình phải làm gì hoặc không làm gì.

HS đọc văn bản mẫu, nhận diện tên, phạm vi, việc phải hoặc không được làm và đầu mối chịu trách nhiệm; phân biệt ba khái niệm Nội quy, Hướng dẫn, Hiệu lực.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn: đọc phần “Văn bản, xuất xứ và ngữ liệu đọc độc lập” và phần “Khái niệm”, điền Phiếu học tập số 1. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Văn bản mẫu cho thấy một bản nội quy cần có những yếu tố nào? (2) Vì sao học liệu không sao biển thật hay số điện thoại? (3) Ba khái niệm Nội quy, Hướng dẫn, Hiệu lực khác nhau thế nào?

Phiếu học tập số 1 hoàn thiện, gồm: bốn yếu tố của nội quy (tên, phạm vi, việc phải hoặc không được làm, đầu mối có trách nhiệm); lí do học liệu không sao biển thật hay số điện thoại (để không gây hiểu nhầm là quy định pháp lí thật); và kết luận: Nội quy là yêu cầu chung trong phạm vi xác định; Hướng dẫn là các bước thực hiện hoạt động; Hiệu lực cần cơ quan và bản hiện hành, không suy từ bản sách.

HS phân tích một câu nội quy nguyên gốc để thấy cấu trúc gồm hành vi, cách xử lý và giới hạn an toàn; hiểu vì sao yêu cầu chung chung như “Hãy có ý thức” là chưa đủ.

GV chiếu câu nguyên gốc: “Không chạm, viết lên hiện vật; nếu thấy hư hại, báo người phụ trách, không tự sửa.” Nhóm trả lời: (1) Câu này nêu hành vi nào không được làm? (2) Cách xử lý được nêu là gì? (3) Giới hạn an toàn nằm ở đâu? (4) Vì sao không thể thay câu này bằng “Hãy có ý thức bảo vệ hiện vật”? Nhóm ghi kết quả vào Phiếu học tập số 1, mục bổ sung.

HS nêu được: hành vi không được làm là chạm và viết lên hiện vật; cách xử lý là báo người phụ trách khi thấy hư hại; giới hạn an toàn là không tự sửa. Câu “Hãy có ý thức” không nêu hành vi cụ thể, không có cách xử lý và không kiểm được nên không đủ để làm nội quy. Kết luận: câu nội quy cần ngắn, rõ đối tượng, hành vi và điều kiện, không tự thêm mức phạt hay quyền xử lý ngoài thẩm quyền.

Củng cố phân biệt nội quy, hướng dẫn, hiệu lực và nhận định đúng sai về cách sử dụng nguồn; rèn kĩ năng đối chiếu căn cứ trong văn bản.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm: (1) Chọn một đáp án đúng: Cặp yếu tố – nội dung nào khớp đúng vai trò đã phân biệt? A. Nội quy gắn với cơ quan và bản hiện hành; B. Lời tóm giải là toàn bộ nguyên văn bài mẫu; C. Một trường hợp đủ chứng minh quy luật cho mọi người; D. Nội quy gắn với yêu cầu chung trong phạm vi xác định. (2) Ghép: Nội quy, Hướng dẫn, Hiệu lực với đặc điểm tương ứng. (3) Đúng hay sai: a) Trong hồ sơ này, Nội quy gắn với yêu cầu chung trong phạm vi xác định. b) Trong hồ sơ này, Hướng dẫn gắn với cần cơ quan và bản hiện hành, không suy từ bản sách. c) Các lời tóm giải ở đây là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách. d) Khi đánh giá cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ. (4) Chọn hai cặp đúng: A. Nội quy – Yêu cầu chung trong phạm vi xác định; B. Hướng dẫn – Cần cơ quan và bản hiện hành, không suy từ bản sách; C. Hiệu lực – Cần cơ quan và bản hiện hành, không suy từ bản sách; D. Nội quy – Các bước thực hiện hoạt động. HS có thể kiểm tra thêm trên trang bài tập tương tác NeoEdu.

Đáp án: (1) D. (2) Nội quy – Yêu cầu chung trong phạm vi xác định; Hướng dẫn – Các bước thực hiện hoạt động; Hiệu lực – Cần cơ quan và bản hiện hành, không suy từ bản sách. (3) a) Đúng; b) Sai (Hướng dẫn gắn với các bước thực hiện hoạt động); c) Sai (đây là lời tóm giải, không phải nguyên văn hay bản dịch); d) Đúng. (4) A và C. Nhóm nộp Phiếu học tập số 2 đã hoàn thành và có ghi lại lí do lựa chọn cho các ý sai.

Vận dụng cách viết câu nội quy đủ hành vi, cách xử lý và giới hạn vào một tình huống thực tế; ý thức ghi rõ giả định và nhu cầu xin ý kiến đơn vị có trách nhiệm nếu muốn dùng thật.

Cá nhân viết 2 câu nội quy mô hình cho một khu vực trong trường (ví dụ: góc đọc sách, khu vườn trường), mỗi câu có đủ đối tượng, hành vi, điều kiện, cách xử lý và giới hạn an toàn. Ghi giả định ở cuối bài (ví dụ: “Giả định: khu vực do thư viện quản lý”). Câu hỏi GV đặt ra: Câu của em đã kiểm tra được không? Nếu muốn dùng thật thì cần xin ý kiến ai?

Mỗi HS có 2 câu nội quy mô hình, có ghi giả định và câu trả lời: cần xin ý kiến đơn vị hoặc cá nhân có trách nhiệm quản lý khu vực trước khi áp dụng. Sản phẩm mẫu: “Không viết, vẽ lên sách và bàn ghế; nếu thấy sách hư hại, báo thủ thư, không tự dán hay sửa.” Giả định: khu vực do thư viện quản lý; cần xin ý kiến thầy cô phụ trách thư viện trước khi dùng.