Giáo án Nói và nghe – Thảo luận về văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng

Huy động kiến thức nền về trải nghiệm đọc nội quy và hướng dẫn nơi công cộng; xác định vấn đề cần thảo luận trong tiết học.

GV chiếu hai văn bản giả định: Nội quy góc đọc chung và Hướng dẫn mượn, trả sách. HS đọc thầm và trả lời câu hỏi: (1) Khi đến một nơi công cộng lần đầu, em có gặp biển nội quy hoặc hướng dẫn nào khó hiểu không? (2) Điều gì khiến em không biết phải làm gì tiếp theo? (3) Theo em, một văn bản tốt cần cho người đọc biết điều gì?

HS nêu được ít nhất một tình huống thực tế (ví dụ: không biết phải hỏi ai khi bàn không có người trực; không biết bước nào nằm trong quy định, bước nào là thao tác). Từ đó, cả lớp thống nhất vấn đề của tiết học: đánh giá và thảo luận có căn cứ về một văn bản nội quy hoặc hướng dẫn, chỉ ra chỗ rõ và chỗ còn mơ hồ.

HS nắm được ba đặc điểm then chốt của hoạt động thảo luận (mục đích, trao đổi, kết thúc) và cách phân biệt giới thiệu đánh giá với kể hết, thảo luận với tranh thắng.

HS làm việc theo nhóm 4 với kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm ba ô: Mục đích, Trao đổi, Kết thúc, và ba cặp so sánh: giới thiệu đánh giá và kể hết; trình bày báo cáo và liệt kê tư liệu; thảo luận và tranh thắng. Sau đó, nhóm đối chiếu với đoạn mô tả trong kịch bản và ghi lại một ví dụ cụ thể cho từng ô.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, gồm: Mục đích: thảo luận về văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng có lí lẽ và căn cứ. Trao đổi: nhắc đúng ý người trước rồi hỏi hoặc phản biện một điểm cụ thể. Kết thúc: chốt điều thống nhất, giới hạn và cách kiểm tra tiếp. Các cặp phân biệt: giới thiệu đánh giá khác kể hết ở chỗ nêu luận điểm và căn cứ; báo cáo khác liệt kê ở chỗ có kết luận từ tư liệu; thảo luận khác tranh thắng ở chỗ hướng tới thống nhất và sửa văn bản.

HS nhận biết được các chi tiết cụ thể trong kịch bản: Hà phân biệt quy định với thao tác; Tú nêu băn khoăn về cách xử lí khi bàn không có người trực; nhóm thống nhất sửa và chốt điều còn mở.

HS làm bài Phiếu học tập số 2 gồm ba nhóm câu: (A) Ghép các yếu tố; (B) Đúng hay sai các nhận định; (C) Sắp xếp quy trình thực hiện. Kịch bản thảo luận là văn bản đọc để chuẩn bị, không phải bản ghi âm hay quan sát lớp học thật.

Đáp án: (A) Mục đích – thảo luận về văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng có lí lẽ và căn cứ; Trao đổi – nhắc đúng ý người trước rồi hỏi hoặc phản biện một điểm cụ thể; Kết thúc – chốt điều thống nhất, giới hạn và cách kiểm tra tiếp. (B) a) Đúng; b) Sai, vì Trao đổi là nhắc ý người trước rồi hỏi hoặc phản biện, không phải chốt điều thống nhất; c) Sai, vì đây là bản tóm giải, không phải nguyên văn hay bản dịch tác phẩm; d) Đúng. (C) 1. Xác định mục đích, đối tượng và yêu cầu; 2. Kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ có thể sử dụng; 3. Tổ chức và thực hiện bản đầu theo mục đích; 4. Đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa.

HS vận dụng cấu trúc phản hồi có căn cứ để trình bày và trao đổi về đúng vấn đề trong kịch bản; trả lời băn khoăn và chốt điều còn mở.

Mỗi nhóm 4 người phân vai Điều phối, Hà, Tú và một HS quan sát. Nhóm thực hành một lượt trình bày và một lượt trao đổi về nội dung kịch bản: đề nghị nội quy dẫn người đọc đến phần hướng dẫn; bổ sung chỉ dẫn hỗ trợ cho người không đọc được biển nhỏ; đề xuất thử đọc bằng vai người lần đầu tới. Người quan sát dùng thang đánh giá để chấm chéo.

Phần thực hành có: một lượt trình bày nêu đúng vấn đề và Hà phân biệt điều khoản nội quy với bước hướng dẫn; một lượt trao đổi Tú hỏi cách xử lí khi bàn chưa có người trực; phần chốt nêu điều thống nhất: giữ cấu trúc, tăng liên kết hai phần và khả năng tiếp cận; không tự đặt số điện thoại hay quyền phạt; cần đơn vị có thẩm quyền xem xét nếu dùng thật. Thang đánh giá gợi ý 10 điểm: 2 điểm nêu đúng vấn đề; 3 điểm trình bày có căn cứ; 2 điểm có lượt hỏi hoặc phản hồi gắn chi tiết; 2 điểm trả lời và chốt có giới hạn; 1 điểm tổ chức lượt và diễn đạt tôn trọng.

HS vận dụng quy trình bốn bước và cấu trúc phản hồi ba phần để đánh giá một văn bản nội quy hoặc hướng dẫn nơi công cộng thật (ví dụ ở thư viện trường, căng tin, bưu điện, bến xe).

HS chọn một văn bản nội quy hoặc hướng dẫn nơi công cộng thật (chụp ảnh hoặc ghi lại nội dung đúng như đang có), xác định mục đích đánh giá, chọn căn cứ là chính chi tiết trong văn bản, rồi viết một đoạn phản hồi 5 đến 7 câu gồm: một điểm đạt có chi tiết, một điều cần kiểm tra và một cách chỉnh hoặc thử lại. Nếu cần, HS thử đọc bằng vai người lần đầu tới để kiểm tra.

Đoạn phản hồi viết tay, có đủ ba phần, trích đúng chi tiết trong văn bản đã chọn; không suy diễn ngoài căn cứ; không nêu kết quả khảo sát nếu chưa thực hiện. Hình thức nộp: một trang A4 hoặc vở bài tập.