Giáo án Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu

HS huy động hiểu biết về tầng ozone và dự đoán nội dung văn bản qua nhan đề.

GV đặt câu hỏi: Em đã nghe đến tầng ozone chưa? Theo em, vì sao con người cần quan tâm đến tầng khí này? Sau đó HS đọc nhan đề và đoán: Nhan đề nói về điều gì, và từ “hiếm hoi” gợi cho em suy nghĩ gì?

HS nêu được tầng ozone có vai trò bảo vệ trước tia tử ngoại; HS dự đoán văn bản sẽ kể về việc suy giảm ozone và một kết quả đáng ghi nhận nhờ nỗ lực chung; nêu được nhan đề vừa báo nội dung vừa có đánh giá về mức độ thành công.

HS nhận biết cách tổ chức câu chuyện theo trình tự phát hiện – tìm nguyên nhân – phối hợp xử lí, và tác dụng của nhan đề.

HS đọc bản tóm giải, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A (Nhan đề và diễn biến). Câu hỏi: (1) Nhan đề thông báo điều gì và thể hiện đánh giá nào? (2) Câu chuyện diễn ra qua những giai đoạn nào? (3) Chất nào được nêu là có liên quan đến suy giảm ozone?

Nhan đề thông báo về sự phục hồi tầng ozone và đánh giá đây là thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu. Diễn biến: giới khoa học phát hiện suy giảm ozone và tìm nguyên nhân liên quan các chất như CFC; cảnh báo dẫn đến Nghị định thư Mông-tơ-rê-an năm 1987, có hiệu lực năm 1989; các chính phủ, nhà khoa học, doanh nghiệp phối hợp loại bỏ dần chất làm suy giảm ozone và tìm giải pháp thay thế. Kết quả tích cực nhưng phục hồi cần theo dõi, không đồng nghĩa đã hoàn tất ở mọi nơi.

HS phân biệt vai trò của bằng chứng khoa học, Nghị định thư và sự phối hợp trong thành công môi trường.

Nhóm 3–4 HS làm việc trên khăn trải bàn, chia khung thành ba ô: Bằng chứng khoa học; Nghị định thư; Phối hợp. Mỗi ô ghi “vai trò” và “ví dụ trong bản tóm giải”. Sau đó nhóm trả lời: Vì sao thành công môi trường không chỉ do một phát hiện khoa học? (Phiếu học tập số 1, phần B).

Bằng chứng khoa học: phát hiện và giải thích suy giảm ozone, xác định vấn đề và nguyên nhân, tạo cơ sở cho hành động. Nghị định thư: cam kết quốc tế và lộ trình thực hiện, tạo mục tiêu và trách nhiệm. Phối hợp: khoa học, chính sách, công nghệ và xã hội, gồm các chính phủ, nhà khoa học, doanh nghiệp cùng loại bỏ dần chất và tìm giải pháp thay thế. Kết luận: phát hiện chưa tự làm các chất nguy hại biến mất, cần cam kết và thực hiện phối hợp.

HS phân biệt ozone tầng bình lưu với ozone gần mặt đất, suy giảm ozone với biến đổi khí hậu, và nêu được cách đọc có giới hạn.

HS làm việc cặp đôi, trả lời: (1) Ozone ở tầng bình lưu khác ozone ô nhiễm gần mặt đất ở điểm nào? (2) Suy giảm ozone khác biến đổi khí hậu như thế nào? (3) Khi cần dự báo mới về phục hồi, em phải làm gì? (4) Vì sao không dùng một bản tin cũ làm hiện trạng? (Phiếu học tập số 1, phần C).

Ozone tầng bình lưu bảo vệ trước tia tử ngoại; ozone ô nhiễm gần mặt đất là chất gây ô nhiễm không khí, khác về vị trí và vai trò. Suy giảm ozone khác biến đổi khí hậu, dù có liên hệ về chính sách và chất khí. Khi cần dự báo mới phải tìm báo cáo WMO/UNEP có năm. Không dùng một bản tin cũ làm hiện trạng vì tình trạng có thể đã thay đổi; phải phân biệt kết quả quan sát với dự báo phục hồi. Lưu ý: bài này chỉ đọc thông tin, không thực hiện thí nghiệm với hoá chất hay thiết bị lạnh.

HS vận dụng kiến thức đã học để trả lời trắc nghiệm, đánh giá đúng sai và chọn cặp ghép đúng.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm ba bài: Bài 1: Quan hệ giữa năm 1987 và năm 1989 là gì? A. 1989 phát minh mọi chất làm lạnh; B. Cùng là năm hoàn tất phục hồi mọi nơi; C. 1987 kí, 1989 có hiệu lực Nghị định thư; D. 1987 bắt đầu Cách mạng tháng Tám. Bài 2: Đọc bốn nhận định và chọn Đ hoặc S. Bài 3: Chọn hai cặp đúng trong các lựa chọn A. Phối hợp – Khoa học, chính sách, công nghệ và xã hội; B. Bằng chứng khoa học – Cam kết quốc tế và lộ trình thực hiện; C. Bằng chứng khoa học – Phát hiện và giải thích suy giảm ozone; D. Nghị định thư – Khoa học, chính sách, công nghệ và xã hội. HS có thể đối chiếu thêm bài tương tác trên trang NeoEdu.

Đáp án Bài 1: C (1987 kí, 1989 có hiệu lực Nghị định thư). Đáp án Bài 2: a) Đ; b) S (Nghị định thư được gắn với cam kết quốc tế và lộ trình thực hiện, không gắn với khoa học, chính sách, công nghệ và xã hội); c) S (các lời tóm giải không phải nguyên văn hay bản dịch); d) Đ. Đáp án Bài 3: A và C (Phối hợp – Khoa học, chính sách, công nghệ và xã hội; Bằng chứng khoa học – Phát hiện và giải thích suy giảm ozone).

HS viết bản tóm giải ngắn bằng lời của mình, phân biệt với nguyên văn và thể hiện trách nhiệm trong việc tiếp nhận thông tin.

HS viết bản tóm giải dài 5–7 câu về Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu, chỉ dùng thông tin đã cung cấp. Cuối bản tóm giải, HS ghi một câu: “Đây là lời tóm giải, không phải nguyên văn hay bản dịch của tác phẩm”. Tiêu chí tham khảo thang 10: 2 điểm xác định đúng đối tượng; 4 điểm giữ những thông tin chính, không đảo quan hệ; 2 điểm tổ chức lại ngắn gọn bằng lời mình; 1 điểm ghi rõ tóm giải không phải nguyên văn; 1 điểm diễn đạt.

Bản tóm giải gồm các ý: tầng ozone suy giảm được phát hiện và nguyên nhân liên quan các chất như CFC; Nghị định thư Mông-tơ-rê-an năm 1987, có hiệu lực năm 1989; các chính phủ, nhà khoa học, doanh nghiệp phối hợp loại bỏ dần chất làm suy giảm ozone và tìm giải pháp thay thế; kết quả tích cực nhưng phục hồi cần theo dõi, không đồng nghĩa đã hoàn tất ở mọi nơi; có câu ghi chú về lời tóm giải.