Giáo án Người cầm quyền khôi phục uy quyền

Huy động vốn hiểu biết của HS về sự khác nhau giữa quyền lực bắt buộc và quyền uy dựa trên đức độ, tạo tâm thế vào bài.

GV nêu câu hỏi: “Quyền lực và uy quyền khác nhau thế nào? Em hãy cho một ví dụ về người có quyền lực nhưng không có uy quyền, và ngược lại.” HS suy nghĩ cá nhân 1 phút, sau đó chia sẻ theo cặp đôi.

Mỗi HS nêu được ít nhất một ví dụ. Kết quả dự kiến: quyền lực là khả năng buộc người khác phải làm theo bằng chức năng hoặc công cụ; uy quyền là sự kính trọng có được nhờ nhân cách và cách ứng xử. Nhận thức ban đầu này là cơ sở để đọc hiểu đoạn trích Người cầm quyền khôi phục uy quyền.

HS nhận biết và phân tích đặc điểm của Gia-ve và Van-giăng qua tóm lược; giải thích được nghịch lí người bị bắt có uy lực tinh thần trước người bắt.

HS đọc tóm lược nguyên gốc trong SGK (đã được in trên bảng phụ), sau đó làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Gia-ve dùng giọng và hành vi nào? Điều gì xảy ra với thân phận và lời hứa của Van-giăng? (2) Van-giăng đòi điều gì với Gia-ve và thể hiện phẩm chất nào? (3) Vì sao có thể nói Gia-ve “có lúc lùi lại” trước Van-giăng? Nhóm ghi kết quả vào phiếu và lên khăn trải bàn.

Kết quả dự kiến trên Phiếu học tập số 1:

• Gia-ve: quyền lực cưỡng chế và hành vi thô bạo; làm sự thật về thân phận và lời hứa của Van-giăng bị phơi ra theo cách gây tuyệt vọng.
• Van-giăng: đòi được nói lời cuối với Phăng-tin; thể hiện sự đau xót, chăm sóc và lời hứa vượt ngoài quyền lực bắt giữ; tình thương và uy quyền đạo đức.
• Nghịch lí: Gia-ve có công cụ cưỡng chế nhưng trước uy lực nhân cách của Van-giăng thì có lúc lùi lại; người bị bắt có uy lực tinh thần trước người bắt.
  Kiến thức HS rút ra: quyền lực cưỡng chế không đồng nghĩa với uy quyền đạo đức.

HS nhận biết vai trò của người kể ngôi ba trong việc định hướng cảm xúc; giải thích được các tầng nghĩa của nhan đề; nêu được cách đọc có trách nhiệm và giới hạn của bản tóm giải.

HS làm việc theo cặp đôi, trả lời ba câu hỏi:
(1) Người kể ngôi ba miêu tả, bình luận và dẫn người đọc nhìn theo trục nhân đạo như thế nào? Việc so sánh Gia-ve với thú dữ tạo tác dụng gì?
(2) Nhan đề “Người cầm quyền khôi phục uy quyền” gợi những tầng nghĩa nào? Vì sao không nên chốt chỉ một nghĩa?
(3) Vì sao không tự thêm nguyên nhân y khoa cho cái chết của Phăng-tin hoặc coi khuôn mặt sau khi chết là phép màu? Vì sao bản tóm giải chỉ là tóm giải, không phải nguyên văn hay bản dịch đã xác minh?

Kết quả dự kiến:

• Người kể dùng tương phản giữa Gia-ve và Van-giăng, kết hợp lời bình để người đọc phân biệt địa vị pháp lí với giá trị đạo đức. So sánh Gia-ve với thú dữ làm nổi bật tính cưỡng chế, thô bạo của quyền lực.
• Nhan đề có ít nhất hai tầng nghĩa: kẻ thực thi quyền lực trở lại (Gia-ve); người có tình thương lấy lại vị thế tinh thần (Van-giăng). Có thể tranh luận nhưng phải dựa vào chi tiết, không bỏ qua nghịch lí.
• Không thêm nguyên nhân y khoa hay chi tiết phép màu vì đó là suy diễn ngoài ngữ liệu; bản tóm giải chỉ dùng để học tập, bản dịch trong sách chưa xác minh quyền nên phải nói rõ đây là tóm giải, phân tích mới.

Củng cố nhận biết nghịch lí quyền lực, ghép đúng đối tượng với đặc điểm, phân biệt nhận định đúng sai về nguồn và cách sử dụng văn bản.

HS làm bốn bài tập trong Phiếu học tập số 2 và trên trang bài tập tương tác NeoEdu:
Bài 1. Điều gì tạo nghịch lí quyền lực trong cảnh? A. Mọi nhân vật giữ vai ngang nhau; B. Người bị bắt có uy lực tinh thần trước người bắt; C. Không có hành vi cưỡng chế; D. Phăng-tin trực tiếp xét xử.
Bài 2. Ghép các yếu tố với đặc điểm: Gia-ve; Van-giăng; Người kể với các đặc điểm: Quyền lực cưỡng chế và hành vi thô bạo; Tình thương và uy quyền đạo đức; Miêu tả, bình luận định hướng nhân đạo.
Bài 3. Đọc các nhận định: a) Gia-ve được gắn với quyền lực cưỡng chế và hành vi thô bạo. b) Van-giăng được gắn với miêu tả, bình luận định hướng nhân đạo. c) Các lời tóm giải ở đây là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách. d) Khi đánh giá cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ. Xác định đúng (Đ) hoặc sai (S).
Bài 4. Chọn hai cặp đúng: A. Gia-ve – Tình thương và uy quyền đạo đức; B. Gia-ve – Quyền lực cưỡng chế và hành vi thô bạo; C. Van-giăng – Miêu tả, bình luận định hướng nhân đạo; D. Người kể – Miêu tả, bình luận định hướng nhân đạo.

Đáp án:
Bài 1: B. Người bị bắt có uy lực tinh thần trước người bắt.
Bài 2: Gia-ve – Quyền lực cưỡng chế và hành vi thô bạo; Van-giăng – Tình thương và uy quyền đạo đức; Người kể – Miêu tả, bình luận định hướng nhân đạo.
Bài 3: a) Đ; b) S (sửa: Van-giăng gắn với tình thương và uy quyền đạo đức); c) S (đây là lời tóm giải mới, không phải nguyên văn hay bản dịch); d) Đ. Cách chấm: 4 ý đúng được 1 điểm, 3 ý đúng 0,5 điểm, 2 ý đúng 0,25 điểm, 1 ý đúng 0,1 điểm, không ý nào đúng 0 điểm.
Bài 4: B và D (Gia-ve – Quyền lực cưỡng chế và hành vi thô bạo; Người kể – Miêu tả, bình luận định hướng nhân đạo). Các phương án A và C ghép sai đối tượng với đặc điểm.

HS vận dụng kiến thức đã học để viết đoạn văn ngắn phân biệt quyền lực và quyền uy tinh thần, có chi tiết minh chứng và giữ đúng phạm vi ngữ liệu; liên hệ được với một tình huống thực tế trong đời sống học đường hoặc cộng đồng.

HS viết đoạn văn khoảng 8–10 câu trả lời câu hỏi: “Phân tích sự phân biệt quyền lực và quyền uy tinh thần trong đoạn trích.” Đoạn văn cần: nêu ít nhất hai chi tiết cụ thể từ tóm lược (Gia-ve, Van-giăng), giải thích tác dụng; kết lại bằng một nhận xét về cách hiểu nhất quán về Người cầm quyền khôi phục uy quyền; không bịa chi tiết và không suy rằng mọi luật đều vô nghĩa. Phần liên hệ thực tế: nêu một tình huống trong lớp hoặc cộng đồng mà người có chức vụ chưa chắc đã có uy tín, và người không có chức vụ vẫn được kính trọng; giải thích bằng lí lẽ.

Sản phẩm là đoạn văn 8–10 câu. Mốc đánh giá tham khảo (thang 10): 2 điểm trả lời đúng yêu cầu; 4 điểm nêu và lí giải ít nhất hai chi tiết hoặc quan hệ cụ thể (mỗi căn cứ đúng và giải thích được 2 điểm); 2 điểm kết nối thành cách hiểu nhất quán; 1 điểm giữ phạm vi ngữ liệu; 1 điểm tổ chức và diễn đạt. Kiến thức HS rút ra: quyền lực dựa vào chức năng, công cụ; uy quyền dựa vào nhân cách và sự kính trọng tự nguyện; đánh giá văn bản cần có chứng cứ.