Giáo án Thực hành đọc: Bạch Đằng hải khẩu

Huy động hiểu biết nền của HS về cảnh cửa biển và ý niệm địa điểm tự nhiên có thể gợi kí ức lịch sử; dẫn dắt vào bài.

HS suy nghĩ về cụm từ “Cửa biển” và trả lời hai câu hỏi: “Khi nghe cụm từ cửa biển, em nghĩ đến những hình ảnh và cảm xúc nào?” và “Một cảnh thiên nhiên có thể gợi nhớ điều gì của con người và lịch sử?”

Từ 3 đến 4 từ khóa HS nêu, ví dụ: sóng, gió, chiến thắng, quê hương, lịch sử. Câu hỏi định hướng được ghi vào vở: “Cảnh thiên nhiên trong bản tóm giải mang kí ức lịch sử như thế nào?”

Nhận biết vai trò của cửa biển như không gian thực gắn kí ức và hai phương diện lí giải chiến công: địa thế và hào kiệt.

HS đọc phần diễn giải trong bản tóm giải, gạch chân các hình ảnh về cửa biển, núi, bãi, sóng, vũ khí chìm, thế đất hiểm và công danh hào kiệt, rồi điền Phiếu học tập số 1. Câu hỏi GV đặt ra: “Cửa biển trong bản tóm giải vừa là gì?” và “Vì sao địa thế và công danh hào kiệt được nêu cùng nhau?”

Phiếu học tập số 1 hoàn thành với nội dung: Cửa biển là không gian thực vừa là nơi đang nhìn, vừa là không gian kí ức cộng đồng. Địa thế và hào kiệt là hai phương diện lí giải chiến công: thế đất hiểm yếu (có vũ khí chìm) và công lao người anh hùng, cộng đồng. Kết luận HS rút ra: thế hiểm không tự giành chiến thắng mà gắn với con người.

Giải thích mạch chuyển từ mạnh mẽ sang trầm lắng ở cuối bài và nhận ra giới hạn khi suy diễn từ bản tóm giải.

HS làm việc theo cặp đôi, trả lời hai câu hỏi: “Vì sao cảm xúc cuối bài nên được đọc cùng âm hưởng hùng tráng trước đó?” và “Khi đọc cảnh cửa biển, kiểu suy diễn nào cần tránh?”

Cảm xúc cuối bài là bâng khuâng, dư âm thời gian và suy tư; bâng khuâng không phủ định chiến thắng mà làm kí ức có chiều sâu, nối lòng biết ơn với suy tư về hưng vong và trách nhiệm. Kiểu suy diễn cần tránh: coi mọi hình ảnh là chứng tích vật chất tìm thấy ngoài đời, hoặc dùng ẩn dụ trong bài để xác định vị trí hiện vật khảo cổ. Lí do: bản tóm giải chỉ cung cấp cảm xúc và hình ảnh, không phải tài liệu khảo cổ hay biên niên sử.

Củng cố nhận biết đối tượng và đặc điểm, đánh giá đúng sai các nhận định về nguồn và cách đọc bản tóm giải.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm bốn câu (chọn đáp án, ghép đôi, đúng sai, chọn hai cặp đúng). HS làm cá nhân 6 phút, sau đó đổi chéo phiếu trong nhóm 2 để kiểm tra. Đề gồm: Câu 1: Cách hiểu đúng quan hệ tự nhiên - con người là gì? A. Con người không có vai trò; B. Thế hiểm gắn công lao hào kiệt, cộng đồng; C. Không có liên hệ lịch sử; D. Địa thế tự tạo chiến thắng không cần người. Câu 2: Ghép các yếu tố với vai trò hoặc đặc điểm: Cửa biển; Địa thế và hào kiệt; Bâng khuâng cuối; các vế để chọn: không gian thực gắn kí ức; hai phương diện lí giải chiến công; dư âm thời gian và suy tư. Câu 3: Đúng hay sai: a) Trong hồ sơ này, Cửa biển được gắn với không gian thực gắn kí ức. b) Trong hồ sơ này, Địa thế và hào kiệt được gắn với dư âm thời gian và suy tư. c) Các lời tóm giải ở đây là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách. d) Khi đánh giá cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ. Câu 4: Chọn hai cặp đúng: A. Cửa biển – Không gian thực gắn kí ức; B. Địa thế và hào kiệt – Dư âm thời gian và suy tư; C. Bâng khuâng cuối – Dư âm thời gian và suy tư; D. Cửa biển – Hai phương diện lí giải chiến công.

Đề và đáp án: Câu 1: B (Thế hiểm gắn công lao hào kiệt, cộng đồng). Câu 2: Cửa biển – không gian thực gắn kí ức; Địa thế và hào kiệt – hai phương diện lí giải chiến công; Bâng khuâng cuối – dư âm thời gian và suy tư. Câu 3: a) Đúng; b) Sai (sửa: Địa thế và hào kiệt là hai phương diện lí giải chiến công); c) Sai (đây là lời tóm giải mới, không phải nguyên văn hay bản dịch); d) Đúng. Câu 4: A và C (Cửa biển – không gian thực gắn kí ức; Bâng khuâng cuối – dư âm thời gian và suy tư). Cách chấm: mỗi câu đúng ghi 1 điểm trong phiếu, câu 3 tính theo số ý đúng.

Vận dụng kĩ năng tóm giải để viết lại nội dung Thực hành đọc: Bạch Đằng hải khẩu bằng lời của mình, giữ đúng thông tin và tôn trọng quyền tác giả.

HS viết bản tóm giải 80 đến 120 chữ về Thực hành đọc: Bạch Đằng hải khẩu, chỉ dùng thông tin trong ngữ liệu. Bản tóm giải cần có: đối tượng; cảnh cửa biển; hai phương diện lí giải chiến công; cảm xúc bâng khuâng cuối bài; một câu nói rõ đây là bản tóm giải học tập, không phải nguyên văn hay bản dịch. Trên lớp viết nháp 5 phút, hoàn thiện ở nhà.

Bản tóm giải ngắn gồm các ý: Thực hành đọc Bạch Đằng hải khẩu tái hiện cửa biển gợi kí ức chiến công; hình ảnh thế đất hiểm, vũ khí chìm và công danh hào kiệt lí giải chiến thắng; cảm xúc cuối bài là bâng khuâng, suy tư về thời gian; đây là bản tóm giải học tập, không phải nguyên văn hay bản dịch.