Giáo án Nói và nghe – Lắng nghe và phản hồi về nội dung một bài thuyết trình kết quả nghiên cứu

Nêu được mục đích và ba việc cần làm khi lắng nghe một bài thuyết trình kết quả nghiên cứu: ghi ý chính, ghi lí lẽ, ghi điều chưa rõ.

HS trả lời câu hỏi của GV: “Khi bạn đang thuyết trình kết quả nghiên cứu, em thường làm gì trong lúc chờ đến lượt mình nói? Điều gì giúp em phản hồi có căn cứ hơn?” Sau đó GV nêu mục đích tiết học: lắng nghe và phản hồi về nội dung một bài thuyết trình kết quả nghiên cứu có lí lẽ và căn cứ.

• Danh sách ba việc cần làm khi tiếp nhận: (1) ghi ý chính của người trình bày; (2) ghi lí lẽ và căn cứ đi kèm; (3) ghi những điều chưa rõ hoặc cần kiểm tra.
• Nhận thức: không chỉ chờ lượt nói mà phải nghe để hiểu và ghi lại trước khi phản hồi.

Ghi được luận điểm của người trình bày, điểm mạnh người phản hồi nhận ra, kết luận vượt nguồn và cách đề nghị sửa trong mô hình đối thoại.

HS nghe mô hình đối thoại về báo cáo lời thoại trong chèo, tuồng (phát từ tệp âm thanh trong ngữ liệu bài tập, hoặc mở trang bài học NeoEdu). Nghe lần 1 để nắm ý chính; nghe lần 2 để điền Phiếu học tập số 1. Chưa mở phần đáp án mẫu. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Người trình bày đưa ra luận điểm gì? (2) Người phản hồi nhận ra điểm mạnh nào? (3) Có kết luận nào vượt quá nguồn không? (4) Người phản hồi đề nghị sửa như thế nào?

Phiếu học tập số 1 đã điền, cụ thể như sau:

• Luận điểm của người trình bày: lời thoại trong chèo, tuồng vừa bộc lộ vừa tác động đến người xem.
• Điểm mạnh người phản hồi nhận ra: người nói đã nêu căn cứ cụ thể cho luận điểm trên.
• Kết luận vượt nguồn: khẳng định về giọng hoặc cách diễn xuất khi người báo cáo chưa có bản diễn được kiểm nguồn.
• Cách đề nghị sửa: nêu nhận xét về giọng như một phương án minh hoạ, hoặc tạm bỏ nhận xét đó đến khi có tư liệu đủ căn cứ.

Nêu được bốn bước của một lượt phản hồi: nhắc lại ý người trước, nêu đồng tình hoặc băn khoăn gắn chi tiết, đặt câu hỏi hoặc phản biện, đề xuất cách chỉnh.

GV trình bày bốn bước của lượt phản hồi và mẫu câu minh hoạ. HS so sánh hai cách phản hồi về cùng một nội dung: cách 1 chỉ nói “Mình thấy bạn nói chưa hay”; cách 2 nhắc lại ý người trước, gắn chi tiết và đưa câu hỏi cụ thể. HS thảo luận cặp đôi: cách nào giữ được tinh thần thảo luận, cách nào dễ dẫn đến tranh thắng?

• Bốn bước của một lượt phản hồi: (1) Nhắc đúng ý người trước để xác nhận; (2) Nêu đồng tình hoặc băn khoăn, gắn với một chi tiết cụ thể; (3) Đặt câu hỏi hoặc phản biện một điểm; (4) Đề xuất cách chỉnh có thể làm.
• Mẫu câu: “Em hiểu bạn cho rằng… Em đồng tình ở chỗ… Em chưa rõ phần… vì bạn chưa nêu… Bạn có thể bổ sung… hoặc thử…”
• Tiêu chí: phản hồi giữ mức khẳng định tương ứng với nguồn, không công kích cá nhân, không chấm giọng địa phương như khuyết điểm.

Thực hành được một lượt trình bày và một lượt phản hồi có căn cứ; nhận ra và sửa nhận xét vượt nguồn; phân biệt đúng sai về cách dùng nguồn.

Phần A (bài tập nhận định, cá nhân, 3 phút): HS đọc bốn nhận định và chọn Đ hoặc S.
a) Trong hồ sơ này, Mục đích được gắn với lắng nghe và phản hồi về nội dung một bài thuyết trình kết quả nghiên cứu có lí lẽ và căn cứ.
b) Trong hồ sơ này, Trao đổi được gắn với chốt điều thống nhất, giới hạn và cách kiểm tra tiếp.
c) Các lời tóm giải ở đây là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách.
d) Khi đánh giá cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ.
Phần B (nhóm ba, 6 phút): Người trình bày nói một lượt ngắn về luận điểm lời thoại trong chèo, tuồng, kèm một nhận xét về giọng khi chưa có bản diễn. Người phản hồi nhắc lại luận điểm, hỏi về nguồn của nhận xét về giọng và đề nghị sửa. Người điều phối chia lượt và chốt điều còn mở. Phần C (cả lớp, 3 phút): Sửa câu nháp “Mô hình này chứng minh mọi người đều phải làm đúng như vậy”.

Phần A – Đáp án: a) Đ; b) S (Trao đổi là nhắc đúng ý người trước rồi hỏi hoặc phản biện một điểm cụ thể); c) S (đây là bản tóm giải nguyên gốc phục vụ học tập, không phải nguyên văn hay bản dịch); d) Đ.
Phần B – Sản phẩm: một lượt trình bày ngắn và một lượt phản hồi có đủ bốn bước; người điều phối chốt được một điểm thống nhất và một điều còn mở (nhận xét về giọng cần tư liệu). Giáo viên đánh giá trực tiếp, theo thang 10: nêu đúng vấn đề (2 điểm); trình bày và phản hồi có căn cứ (3 điểm); có lượt hỏi gắn đúng chi tiết và yêu cầu sửa nhận xét về giọng khi chưa có bản diễn (2 điểm); trả lời và chốt có giới hạn, phương án dàn dựng không phải quan sát nghệ sĩ thật (2 điểm); tổ chức lượt, diễn đạt tôn trọng (1 điểm).
Phần C – Đáp án gợi ý: “Mô hình này gợi ý một cách làm, không khẳng định mọi người đều phải làm như vậy; người nghe cần nhắc lại luận điểm và yêu cầu người nói nêu rõ căn cứ, đồng thời nhận xét về giọng chỉ là phương án minh hoạ khi chưa có bản diễn.”

Viết được phản hồi ba phần ngắn: một điểm đạt gắn chi tiết, một điều cần kiểm tra, một cách chỉnh hoặc thử lại, giữ phạm vi nguồn.

HS dựa vào mô hình đối thoại đã nghe để viết phản hồi ba phần trên Phiếu học tập số 2. Mỗi phần có một nhãn rõ ràng. Phản hồi chỉ nhận xét điều có trong mô hình, không bịa lỗi.

Phản hồi mẫu về một đoạn trong mô hình:

• Điểm đạt: bạn trình bày luận điểm lời thoại vừa bộc lộ vừa tác động đến người xem và có nêu căn cứ cụ thể.
• Điều cần kiểm tra: nhận xét về giọng khi người báo cáo chưa có bản diễn được kiểm nguồn; cần tư liệu trước khi khẳng định.
• Cách chỉnh hoặc thử lại: nói rõ đó là phương án minh hoạ, hoặc tạm bỏ nhận xét đến khi có tư liệu; đề nghị người nói bổ sung nguồn.