Giáo án Viết bài luận thuyết phục người khác từ bỏ một thói quen hay một quan niệm

Huy động trải nghiệm cá nhân về một thói quen hoặc quan niệm cần thay đổi; nhận ra thuyết phục cần xác định rõ người đọc.

GV đặt câu hỏi: (1) Em đã bao giờ cố bỏ một thói quen chưa? Điều gì giúp hoặc cản trở em? (2) Nếu muốn khuyên một người bạn bỏ một thói quen, em sẽ bắt đầu từ đâu để bạn không thấy bị phê phán? HS ghi nhanh 2–3 thói quen hoặc quan niệm vào vở và chọn một để làm việc xuyên suốt hai tiết.

Danh sách 2–3 thói quen hoặc quan niệm HS đã chọn, kèm một dòng xác định người đọc (ví dụ: bạn cùng lớp đang dùng điện thoại khi học nhóm; người nhà đang tin rằng thức khuya là bình thường).

Nhận ra cách bản mẫu nêu ngắt quãng vì thông báo, thừa nhận nhu cầu liên lạc và dùng căn cứ có xuất xứ rõ ràng; phân biệt bài nghị luận với kể lại và nội quy với lời khuyên cá nhân.

HS đọc bản mẫu “Để điện thoại trở lại làm công cụ” và hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo nhóm 4. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Đoạn mở đầu dùng câu hỏi nào để đưa người đọc vào vấn đề? (2) Đoạn 2 nêu căn cứ gì để chứng minh sự ngắt quãng? Vì sao tác giả nói “không cần một con số khảo sát tự tạo”? (3) Đoạn 3 thừa nhận nhu cầu liên lạc nào và đưa ra giải pháp gì? Vì sao không đề nghị tắt mọi liên lạc? (4) Đoạn nào là lời khuyên cá nhân, đoạn nào mang tính nội quy? Vì sao bản mẫu không nên bị coi là trải nghiệm của chính người viết?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, kết luận chính xác: (a) Mở đầu bằng câu hỏi gợi trải nghiệm quen thuộc, nêu vấn đề ngắt quãng, không kết luận vội về người dùng điện thoại. (b) Căn cứ là trải nghiệm cá nhân và cách tự ghi lại một buổi học để kiểm tra; không dựa vào số liệu tự tạo, kết quả chỉ dùng để tự điều chỉnh. (c) Thừa nhận nhu cầu liên lạc khẩn cấp với gia đình, cho phép liên hệ cần thiết đi qua, tạm dừng thông báo không cấp bách trong khoảng học vừa sức. (d) Đoạn 1–3 là lời khuyên cá nhân, không phải nội quy; bản mẫu là bản viết hoàn chỉnh để học tập, không phải văn của tác giả đang học.

Giải thích được vai trò của đề nghị thử và tự nhìn lại; viết được câu kết có giới hạn, không khái quát tuyệt đối.

Nhóm 4 (kĩ thuật khăn trải bàn) đọc đoạn 4 của bản mẫu về việc bắt đầu bằng một buổi thử và cách xử lí khi thất bại. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao bản mẫu đề nghị “chọn một buổi” thay vì “từ nay không dùng điện thoại”? (2) Khi hoàn cảnh buộc phải theo dõi liên lạc, bản mẫu gợi ý điều gì? (3) Vì sao không nên dùng thất bại của một ngày để gắn nhãn bản thân? (4) Hãy viết một câu kết có đề nghị thử và có giới hạn về phạm vi cho thói quen đã chọn ở hoạt động khởi động.

Bảng ghi nhận trên khăn trải bàn gồm: (1) Đề nghị thử để người đọc tự kiểm tra, dễ thực hiện và tránh lời hứa tuyệt đối. (2) Cách điều chỉnh khi hoàn cảnh không cho phép: điều chỉnh cách thử, không bỏ cuộc hay tự trách. (3) Không gắn nhãn bản thân vì một lần thất bại, giữ thái độ tôn trọng người đọc. (4) Câu kết mẫu HS viết: “Bạn có thể thử một buổi học không mở thông báo không cấp bách, rồi tự xem mình hoàn thành được bao nhiêu việc; kết quả ấy chỉ để bạn tự điều chỉnh.”

Củng cố kiến thức về mục tiêu, trọng tâm nội dung, kiểm tra chất lượng và cách diễn đạt đúng phạm vi; đánh giá có căn cứ.

HS làm ba bài tập trong phiếu (hoặc học liệu NeoEdu ở phần tương tác):
Bài 1 (ghép): Ghép từng yếu tố với vai trò: Mục tiêu; Trọng tâm nội dung; Kiểm tra chất lượng với các cụm: đề nghị thử và tự nhìn lại; ngắt quãng vì thông báo và thừa nhận nhu cầu liên lạc; thuyết phục thay thói quen có căn cứ, phù hợp người đọc.
Bài 2 (đúng/sai): a) Mục tiêu được gắn với thuyết phục thay thói quen có căn cứ, phù hợp người đọc. b) Trọng tâm nội dung được gắn với đề nghị thử và tự nhìn lại. c) Các lời tóm giải là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách. d) Cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ.
Bài 3 (sửa câu): Sửa nhận xét “Mô hình này chứng minh mọi người đều phải làm đúng như vậy” thành nhận xét đúng phạm vi, đồng thời giữ hai điều riêng của hoạt động: thông báo làm ngắt quãng một nhiệm vụ tự học và nhu cầu nhận cuộc gọi quan trọng của gia đình.

Đáp án: Bài 1: Mục tiêu – thuyết phục thay thói quen có căn cứ, phù hợp người đọc; Trọng tâm nội dung – ngắt quãng vì thông báo và thừa nhận nhu cầu liên lạc; Kiểm tra chất lượng – đề nghị thử và tự nhìn lại. Bài 2: a) Đúng; b) Sai (Trọng tâm nội dung gắn với ngắt quãng vì thông báo và thừa nhận nhu cầu liên lạc); c) Sai (đây là lời tóm giải, không phải nguyên văn hay bản dịch); d) Đúng. Bài 3: Ví dụ câu sửa: “Mô hình này cho thấy thông báo có thể làm ngắt quãng một nhiệm vụ tự học, và nhu cầu nhận cuộc gọi quan trọng của gia đình cần được giữ lại; vì vậy không nên áp dụng một cách tuyệt đối cho mọi người.”

Vận dụng quy trình viết để viết bản đầu bài luận thuyết phục từ bỏ một thói quen hoặc quan niệm cụ thể; tự đánh giá theo tiêu chí và xác định chỗ cần sửa.

Đề: Viết bài luận (khoảng 300 chữ) thuyết phục một người cụ thể từ bỏ một thói quen hoặc quan niệm đã chọn ở hoạt động khởi động. Yêu cầu: có ý trung tâm; mở đầu định hướng; triển khai có căn cứ có xuất xứ hoặc trải nghiệm thật của chính em (không hư cấu, không tự tạo số liệu); thừa nhận nhu cầu liên lạc hoặc lí lẽ ngược chiều; đề nghị một bước thử và cách tự nhìn lại; kết khái quát nêu phạm vi. Sau khi viết, HS tự chấm theo thang 10: 2 điểm xác định thói quen và người cần thuyết phục; 2 điểm lí giải tác động có tình huống cụ thể; 2 điểm đối thoại với nhu cầu thiết yếu, không phán xét con người; 3 điểm đề xuất bước thử khả thi và cách nhìn lại có giới hạn; 1 điểm bố cục và giọng thuyết phục tôn trọng. Hoàn thành bản đầu ở lớp (khoảng 15 phút) và hoàn thiện ở nhà.

Bản đầu bài luận hoàn chỉnh có đủ ba phần (mở định hướng, triển khai có căn cứ, kết khái quát nêu phạm vi) và phiếu tự đánh giá theo thang 10 kèm ghi chú một điều cần sửa cụ thể.