Giáo án Đọc bài viết tham khảo: Điện thoại thông minh và người dùng, ai là ông chủ?

Huy động trải nghiệm của HS về thói quen dùng điện thoại; xác định vấn đề trung tâm của bài học là sự chủ động khi dùng điện thoại.

GV nêu câu hỏi: “Trong một buổi tự học, điều gì thường khiến em rời khỏi việc đang làm để nhìn điện thoại?” và “Thiết bị này giúp ích gì cho em, và có lúc nào nó làm em mất tập trung?”. HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó trao đổi nhanh với bạn bên cạnh. Các em chỉ nói về trải nghiệm của bản thân, không đưa ra số liệu khảo sát.

Mỗi HS nêu được ít nhất một lợi ích và một tình huống bị kéo sự chú ý. GV ghi lên bảng hai cột “Lợi ích” và “Điều kéo chú ý”, từ đó dẫn tới câu hỏi định hướng: Bài viết tham khảo đặt vấn đề về quan hệ chủ động giữa người và điện thoại như thế nào?

Nhận biết vấn đề, cách xây dựng đối thoại và đề xuất giải pháp trong bài mẫu; nêu được vai trò của từng phần trong lập luận.

HS làm việc nhóm 4 người với Phiếu học tập số 1, đọc phần “Văn bản, xuất xứ và ngữ liệu đọc độc lập” và “Phân tích và đánh giá” trong bài. Các nhiệm vụ gồm: (1) Xác định thói quen cụ thể mà bài nhắm tới; (2) Chỉ ra cách bài thừa nhận lợi ích và hoàn cảnh khác nhau; (3) Tìm đề xuất có thể thử và phương án dung hoà; (4) Giải thích vì sao câu hỏi tu từ được dùng nhưng không thay thế bằng chứng.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, gồm các ý chính sau: Vấn đề là sự chủ động khi dùng điện thoại; bài thừa nhận thiết bị có lợi ích; cách thuyết phục đưa đối tượng vào suy nghĩ về hành vi, không lên án phẩm chất của người dùng; đối thoại là xét lợi ích và hoàn cảnh khác nhau; giải pháp là thử bước nhỏ, vẫn giữ nhu cầu liên lạc cần thiết. Kết luận nhóm: lời khuyên có đối thoại và phương án dung hoà thuyết phục hơn lệnh cấm tuyệt đối.

Phân biệt được lời tóm giải với nguyên văn tác phẩm; nhận biết các suy diễn cần tránh khi đọc và sử dụng nguồn.

HS đọc mục “Cách đọc, kết nối và giới hạn” và phần ghi chú về bản tóm giải trong bài. Các nhóm trả lời câu hỏi: (1) Bản tóm giải có phải nguyên văn bài mẫu không? (2) Ví dụ lời mời mới về việc dừng thông báo có bảo đảm kết quả không? (3) Vì sao khi phản biện cần nhắc đúng lí do của người cần giữ liên lạc trước? (4) Trường hợp nào là suy diễn cần tránh, ví dụ dùng thuật ngữ bệnh lí để chẩn đoán người dùng hay yêu cầu công khai lịch sử riêng tư?

Phiếu học tập số 2 gồm kết luận nhóm: Lời tóm giải là bản tóm giải nguyên gốc phục vụ học tập, không phải nguyên văn hay bản dịch; ví dụ dừng thông báo chỉ là đề nghị tự nguyện có thể điều chỉnh, không bảo đảm kết quả và không phải liệu pháp y tế; khi phản biện phải nhắc lí do của người cần giữ liên lạc trước; cần tránh dùng thuật ngữ bệnh lí để chẩn đoán và yêu cầu công khai lịch sử riêng tư, vì những việc này vượt quá phạm vi của ngữ liệu và không tôn trọng người dùng.

Củng cố khả năng phân biệt Vấn đề, Đối thoại, Giải pháp và kiểm tra tính đúng sai của nhận định về văn bản.

HS làm bài tập theo cặp đôi với các câu sau.
Câu 1. Cặp yếu tố – nội dung nào khớp đúng vai trò đã phân biệt? A. Lời tóm giải ở đây là toàn bộ nguyên văn bài mẫu. B. Một trường hợp đủ chứng minh quy luật cho mọi người. C. Vấn đề gắn sự chủ động khi dùng điện thoại. D. Vấn đề gắn thử bước nhỏ, giữ nhu cầu liên lạc cần thiết.
Câu 2. Ghép các yếu tố với vai trò đã trình bày: Vấn đề – ?; Đối thoại – ?; Giải pháp – ? (chọn từ: Sự chủ động khi dùng điện thoại; Xét lợi ích và hoàn cảnh khác nhau; Thử bước nhỏ, giữ nhu cầu liên lạc cần thiết).
Câu 3. Đánh dấu Đ hoặc S cho các nhận định: a) Vấn đề được gắn với sự chủ động khi dùng điện thoại. b) Đối thoại được gắn với thử bước nhỏ, giữ nhu cầu liên lạc cần thiết. c) Các lời tóm giải ở đây là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách. d) Khi đánh giá cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ.
Câu 4. Chọn hai cặp đúng: A. Đối thoại – Thử bước nhỏ, giữ nhu cầu liên lạc cần thiết; B. Giải pháp – Thử bước nhỏ, giữ nhu cầu liên lạc cần thiết; C. Vấn đề – Xét lợi ích và hoàn cảnh khác nhau; D. Vấn đề – Sự chủ động khi dùng điện thoại.

Đáp án: Câu 1: C (Vấn đề gắn sự chủ động khi dùng điện thoại). Câu 2: Vấn đề – Sự chủ động khi dùng điện thoại; Đối thoại – Xét lợi ích và hoàn cảnh khác nhau; Giải pháp – Thử bước nhỏ, giữ nhu cầu liên lạc cần thiết. Câu 3: a) Đ; b) S (Đối thoại gắn với xét lợi ích và hoàn cảnh khác nhau); c) S (đây là lời tóm giải nguyên gốc, không phải nguyên văn hay bản dịch); d) Đ. Câu 4: B và D. Cách chấm nhận định nhiều ý: 4 ý đúng được 1 điểm; 3 ý đúng được 0,5 điểm; 2 ý đúng được 0,25 điểm; 1 ý hoặc không có ý nào đúng được 0 điểm.

Viết được bản tóm giải ngắn gọn về bài mẫu bằng lời của mình, phân biệt với nguyên văn, và vận dụng cách thuyết phục theo hướng đối thoại trong một tình huống thực tế.

HS viết cá nhân khoảng 5 đến 7 câu theo hai yêu cầu: (1) Tóm giải bài “Điện thoại thông minh và người dùng, ai là ông chủ?” chỉ dùng thông tin đã có trong bài, nêu rõ đây là lời tóm giải chứ không phải nguyên văn; (2) Nêu một đề nghị tự nguyện, có thể điều chỉnh, để bạn thử trong một khoảng tự học, đồng thời giữ liên hệ quan trọng. Yêu cầu không ghi số liệu điều tra và không dùng thuật ngữ bệnh lí để chẩn đoán ai.

Đoạn tóm giải mẫu gợi ý: “Bài viết đặt câu hỏi về quan hệ chủ động giữa người và điện thoại nhằm thuyết phục người đọc điều chỉnh một thói quen. Tác giả thừa nhận thiết bị có lợi ích, nhưng sự chú ý có thể bị kéo khỏi việc đang làm. Cách thuyết phục đưa người đọc vào suy nghĩ về hành vi, không lên án phẩm chất của người dùng. (Đây là lời tóm giải của tôi, không phải nguyên văn bài mẫu.)” Đề nghị mẫu: trong một khoảng tự học, thử dừng các thông báo không cấp thiết, vẫn giữ liên hệ quan trọng, rồi xem nhiệm vụ hoàn thành đến đâu; đây là đề nghị tự nguyện, không bảo đảm kết quả.