Giáo án Củng cố, mở rộng

HS nhớ lại ba nội dung ôn tập chính của Bài 3 và xác định nhiệm vụ của tiết học: vận dụng cách đọc, so sánh và viết để phân tích hai trường hợp đã giữ trong hồ sơ.

GV chiếu ba khái niệm: Đọc có căn cứ, So sánh, Vận dụng. HS trả lời nhanh: mỗi khái niệm gắn với văn bản hoặc hoạt động nào của Bài 3? GV hỏi: Vì sao không chỉ nhớ tên tác giả mà vẫn cần nắm đặc điểm lập luận của từng văn bản?

HS nêu được: Đọc có căn cứ gắn với phân tích đặc điểm riêng của Hiền tài là nguyên khí của quốc gia; So sánh gắn với giữ khác biệt khi đặt cạnh Yêu và đồng cảm; Vận dụng gắn với chuyển một kết quả đọc thành bài viết hoặc trao đổi có nguồn. Đặc điểm lập luận giúp HS đánh giá có căn cứ và không dựa vào trí nhớ về tên tác giả.

HS phân tích được cách lập luận của trường hợp A: đi từ nguyên lí chung đến chính sách cụ thể rồi mở ý nghĩa giáo dục với người sau.

HS đọc bản tóm giải tự viết của trường hợp A (văn bia tiến sĩ khẳng định người có tài, có đức là nền tảng sức mạnh đất nước; các bậc cầm quyền quan tâm bồi dưỡng, lựa chọn, tôn vinh người giỏi; hình thức đãi ngộ chưa đủ nên dựng bia lưu danh được giải thích như cách khích lệ lâu dài). Nhiệm vụ: (1) Sắp xếp ba bước lập luận của văn bản. (2) Vì sao việc dựng bia lưu danh được lí giải như cách khích lệ lâu dài? (3) Vì sao văn bản không chỉ liệt kê tên người thi đỗ?

• Ba bước lập luận: nguyên lí chung (người có tài, có đức là nền tảng sức mạnh đất nước) → chính sách cụ thể (quan tâm bồi dưỡng, lựa chọn, tôn vinh người giỏi; dựng bia lưu danh) → ý nghĩa giáo dục với người sau (nhắc người đỗ đạt giữ phẩm hạnh, đóng góp).
• Dựng bia được lí giải như cách khích lệ lâu dài vì hình thức đãi ngộ chưa đủ, bia lưu danh tồn tại lâu và nhắc người đỗ đạt giữ phẩm hạnh, đóng góp.
• Văn bản không chỉ liệt kê tên người vì nó nêu lí lẽ, quan hệ nhân quả và ý nghĩa giáo dục, thay vì chỉ ghi danh sách.

HS so sánh được điểm chung và khác biệt có ý nghĩa giữa trường hợp A và trường hợp B, không gộp hai văn bản thành một và không khái quát thành điều tra về mọi người.

HS đọc bản tóm lời mới của trường hợp B (Yêu và đồng cảm): từ cách một đứa trẻ quan tâm và sắp đặt đồ vật, người viết suy ngẫm khả năng đặt mình vào đời sống của đối tượng; cùng một cây, nhà khoa học, người làm vườn, thợ mộc, hoạ sĩ có mục đích và góc nhìn khác nhau; trẻ nhỏ gợi nhắc sự hồn nhiên. HS hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: so sánh theo các tiêu chí: đối tượng, mục đích, tư thế lập luận, cách dùng ví dụ, và điểm chung thuyết phục.

• Điểm chung: cả hai đi từ lí lẽ, trường hợp cụ thể tới điều con người nên coi trọng (A: coi trọng người tài, có đức; B: coi trọng khả năng đặt mình vào đời sống của đối tượng).
• Khác biệt A: tư thế chính luận trang trọng, gắn chính sách thời quân chủ, đối tượng là người có tài và cầm quyền.
• Khác biệt B: kết hợp tâm sự, ví dụ đời thường để bàn về nghệ thuật, đối tượng là người làm nghề và cách nhìn một cây.
• Điều không được kết luận: hai văn bản không có cùng đối tượng, không thể dùng để điều tra về mọi người có bằng hay mọi nghệ sĩ.

HS củng cố khái niệm, nhận diện được phát biểu đúng sai về cách sử dụng nguồn và sắp xếp đúng quy trình thực hiện một nhiệm vụ đọc và viết.

HS làm Phiếu học tập số 2 với bốn bài tập: (1) Ghép khái niệm với đặc điểm; (2) Chọn cách thực hiện phù hợp mục đích hoạt động; (3) Đúng hay sai bốn nhận định về văn bản và nguồn; (4) Sắp xếp quy trình thực hiện theo quan hệ trước – sau. Sau khi làm cá nhân, HS kiểm tra chéo trong cặp và đối chiếu với học liệu NeoEdu.

Đáp án đúng:

• Bài 1 (ghép): Đọc có căn cứ → phân tích đặc điểm riêng của Hiền tài là nguyên khí của quốc gia; So sánh → giữ khác biệt khi đặt cạnh Yêu và đồng cảm; Vận dụng → chuyển một kết quả đọc thành bài viết hoặc trao đổi có nguồn.
• Bài 2 (chọn một đáp án): D. Phân tích đặc điểm riêng của Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, có căn cứ từ văn bản. A, B, C đều sai vì không có căn cứ, dùng số liệu tự tạo hoặc lấy lời bài mẫu làm trải nghiệm của bản thân.
• Bài 3 (đúng/sai nhận định): a) Đúng; b) Sai (So sánh gắn với giữ khác biệt khi đặt cạnh Yêu và đồng cảm); c) Sai (đây là lời tóm giải mới, không phải nguyên văn hoặc bản dịch); d) Đúng (mọi diễn giải cần căn cứ, phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn).
• Bài 4 (sắp xếp): 1. Xác định mục đích, đối tượng và yêu cầu; 2. Kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ có thể sử dụng; 3. Tổ chức và thực hiện bản đầu theo mục đích; 4. Đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa. Lưu ý: Cần biết mục đích mới chọn nguồn; có căn cứ mới triển khai; trật tự này không là khuôn cứng cho mọi vòng viết lại.

HS vận dụng kết quả đọc để viết một đoạn nhận xét có luận điểm, căn cứ cho từng trường hợp và một khác biệt, đồng thời biết sửa một nhận xét khái quát quá mức cho đúng phạm vi.

Nhiệm vụ 1 (trên lớp, 8 phút): Viết một đoạn khoảng 8 đến 10 câu, có luận điểm chung cho hai trường hợp, một căn cứ cho mỗi bên và một khác biệt có ý nghĩa; không kể lại toàn bộ bản tóm giải. Nhiệm vụ 2 (trên lớp, 3 phút): Sửa câu nháp “Mô hình này chứng minh mọi người đều phải làm đúng như vậy” thành nhận xét đúng phạm vi, giữ hai điều riêng của hoạt động là khích lệ lâu dài bằng bia lưu danh và nhiều góc nhìn của cùng một đối tượng. Nhiệm vụ 3 (về nhà): Chọn một nguồn hợp pháp để đọc mở rộng về một trong hai trường hợp, ghi nguồn đầy đủ, ghi chép điều mới và điều chưa thể kết luận.

• Đoạn nhận xét có luận điểm chung (ví dụ: hai trường hợp đều đi từ lí lẽ và trường hợp cụ thể tới điều con người nên coi trọng); căn cứ cho A (dựng bia lưu danh được lí giải là cách khích lệ lâu dài); căn cứ cho B (cùng một cây được nhìn từ nhiều mục đích nghề nghiệp); một khác biệt (A mang tư thế chính luận, B kết hợp tâm sự và ví dụ đời thường); kết luận đúng phạm vi.
• Câu sửa đúng phạm vi: “Mô hình này cho thấy một cách lập luận có thể dùng để đánh giá hai trường hợp đã giữ trong hồ sơ; cách làm đó không thể áp dụng cho mọi người có bằng hay mọi nghệ sĩ.”
• Ghi chú đọc mở rộng: tên nguồn, nơi lấy, điều mới, điều chưa thể kết luận.