Ngữ vănLớp 10Phần 2. Bài 2. Vẻ đẹp của thơ ca

Giáo án Nói và nghe – Giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm thơ

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

Nêu được mục đích của hoạt động giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật một tác phẩm thơ: trình bày luận điểm có lí lẽ và căn cứ.
Phân biệt được giới thiệu đánh giá với kể hết nội dung, trình bày báo cáo với liệt kê tư liệu, thảo luận với tranh thắng.
Giải thích được cách trao đổi hiệu quả: nhắc đúng ý người trước, nêu đồng tình hoặc băn khoăn gắn với một chi tiết, đặt câu hỏi hoặc đề xuất chỉnh sửa.
Vận dụng được quy trình giới thiệu và đánh giá một bài thơ, kết thúc bằng việc chốt điều thống nhất, giới hạn và cách kiểm tra tiếp.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

Tự chủ và tự học: chủ động chuẩn bị ghi chú ý chính, lí lẽ và điều chưa rõ khi nghe bạn trình bày; tự đánh giá phần trình bày của bản thân theo tiêu chí nội dung, tổ chức, diễn đạt, phương tiện và thái độ hợp tác.
Giao tiếp và hợp tác: phân vai, chia lượt nói hợp lí, nhắc lại ý người trước trước khi phản hồi, không công kích cá nhân, tôn trọng cách hiểu khác nhau.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: xử lí băn khoăn về phạm vi nguồn (ví dụ: không khẳng định nhịp thơ khi chưa có nguyên văn), đề xuất cách kiểm tra và chỉnh sửa phù hợp.

b) Năng lực đặc thù

Năng lực ngôn ngữ: nói có tổ chức, trình bày luận điểm và căn cứ rõ ràng; nghe và ghi ý chính, lí lẽ, điều chưa rõ; trao đổi, phản hồi đúng trọng tâm, nhận giới hạn của bản tóm giải.
Năng lực văn học: nhận biết mạch cảm xúc trong bài thơ Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử qua hồ sơ tóm giải (cảnh có màu, ánh sáng, tiếng hát và sự sống; cảm xúc hướng về con người và sự trôi chảy của thời gian; sự lưu luyến làm bức tranh có chiều sâu) và lí giải được mối quan hệ giữa cảnh và cảm xúc.

3. Phẩm chất

Trung thực: chỉ khẳng định trong phạm vi tư liệu được cung cấp; thừa nhận giới hạn khi chưa đối chiếu được nguyên văn.
Trách nhiệm: hoàn thành phần chuẩn bị, lắng nghe và phản hồi nghiêm túc, đúng lượt và đúng thời gian quy định.
Chăm chỉ: tích cực luyện nói, viết bản giới thiệu ngắn và tự chỉnh sửa theo phản hồi.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi kịch bản đối thoại An – Bình và tiêu chí đánh giá.
Phiếu học tập số 1 (in cho mỗi nhóm).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/10/literature/bai-2-noi-va-nghe-gioi-thieu-danh-gia-ve-noi-dung-va-nghe-thuat-cua-mot-tac-pham-tho (dùng ở hoạt động 2 và hoạt động 4 để HS tự kiểm tra).

2. Học sinh

Sách Ngữ văn 10, tập hai; vở ghi, bút, giấy nháp.
Phiếu học tập số 1 (đã in hoặc chép vào vở).
Điện thoại hoặc máy tính bảng có kết nối để truy cập học liệu NeoEdu (nếu có).

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Khởi động: Ai đang nói, nói để làm gì?

a) Mục tiêu

Huy động kinh nghiệm nói – nghe đã có; xác định vấn đề của bài: cần làm gì để giới thiệu và đánh giá một tác phẩm thơ có lí lẽ và căn cứ.

b) Nội dung

GV chiếu hai câu nói ngắn về cùng một bài thơ: (1) "Bài thơ này hay quá, mình thích lắm." (2) "Bài thơ này gợi cảm giác tươi sáng nhờ hình ảnh ánh sáng và tiếng hát; nhưng mạch cảm xúc hướng về sự lưu luyến thời gian, nên nó không chỉ vui." HS trả lời cá nhân: Câu nào là giới thiệu, đánh giá có căn cứ? Vì sao?

c) Sản phẩm

HS nhận ra câu (2) có luận điểm, có căn cứ (hình ảnh ánh sáng, tiếng hát; mạch cảm xúc chuyển từ tươi vui sang lưu luyến), còn câu (1) chỉ là cảm xúc chung, chưa có lí lẽ. Từ đó HS nêu được vấn đề bài học: giới thiệu, đánh giá một bài thơ phải nói rõ luận điểm, chỉ căn cứ và giữ mức khẳng định tương ứng với nguồn.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu hai câu nói, nêu yêu cầu: "Câu nào có căn cứ hơn? Các em đọc thầm và giơ tay chọn." Giới thiệu mục tiêu tiết học: luyện nói – nghe để giới thiệu và đánh giá một bài thơ.
Học sinh
HS đọc thầm hai câu, suy nghĩ 30 giây và giơ tay chọn câu có căn cứ.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV gợi ý: "Câu nào nói được ý gì về bài thơ? Có chi tiết nào để dựa vào không?"
Học sinh
HS trao đổi nhanh với bạn cùng bàn, chỉ ra từ ngữ cụ thể trong câu (2): ánh sáng, tiếng hát, lưu luyến, thời gian.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
Mời 2–3 HS trình bày. Dự kiến HS trả lời: "Câu (2) có ý kiến và lí do; câu (1) chỉ thể hiện cảm xúc." Ghi lên bảng hai cột: "Chỉ cảm xúc" và "Có luận điểm + căn cứ".
Học sinh
HS trả lời: "Câu (2) có căn cứ là hình ảnh ánh sáng và tiếng hát, mạch cảm xúc chuyển sang lưu luyến." Một số HS bổ sung: "Câu (1) không nói được vì sao hay."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: Giới thiệu, đánh giá cần nêu luận điểm, căn cứ và mức khẳng định phù hợp. GV nêu nhiệm vụ của tiết học: phân biệt các kiểu nói, học cách trao đổi, rồi thực hành theo kịch bản mẫu.
Học sinh
HS ghi tên bài học và mục tiêu tiết học vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 6 phút

Phân biệt các kiểu nói trong hoạt động nói – nghe

a) Mục tiêu

Nêu được và phân biệt giới thiệu đánh giá với kể hết nội dung, trình bày báo cáo với liệt kê tư liệu, thảo luận với tranh thắng.

b) Nội dung

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm nhận Phiếu học tập số 1, đọc đoạn tóm tắt ba cặp khái niệm và trả lời: Mỗi kiểu nói có mục đích gì? Đặc điểm nào giúp phân biệt chúng? Cho ví dụ ngắn về một bài thơ đã học.

c) Sản phẩm

Bảng phân biệt của nhóm (ghi trên khăn trải bàn):

Giới thiệu, đánh giá: nêu luận điểm, chỉ căn cứ từ tác phẩm, giữ mức khẳng định theo nguồn. Ví dụ: "Mùa xuân chín chuyển từ cảnh sống động sang nỗi lưu luyến về thời gian."
Kể hết: liệt kê nội dung, không chọn lọc luận điểm. Ví dụ: kể lần lượt từng khổ thơ mà không nêu nhận định.
Trình bày báo cáo: đưa tư liệu có tổ chức theo vấn đề. Liệt kê tư liệu: chỉ đưa danh sách, không lập luận.
Thảo luận: cùng tìm điểm thống nhất và điểm còn mở. Tranh thắng: chỉ nhằm thắng người khác, bỏ qua căn cứ.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chia nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và yêu cầu: "Đọc nội dung ba cặp khái niệm, thảo luận 3 phút, ghi kết quả lên khăn trải bàn theo từng ô của nhóm."
Học sinh
HS nhận phiếu, nhận vai nhóm trưởng ghi chép, các thành viên đọc và thảo luận.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, gợi ý khi nhóm bối rối: "Hỏi: kiểu nói này có đưa ra nhận định không? Có chọn lọc ý không?"
Học sinh
HS đối chiếu từng cặp, ghi đặc điểm phân biệt và ví dụ ngắn về một bài thơ đã học (ví dụ: Mùa xuân chín).
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
Mời 2 nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét. Dự kiến HS nói: "Kể hết là kể lại toàn bộ nội dung; giới thiệu đánh giá phải có nhận định và căn cứ."
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày bảng; nhóm khác bổ sung hoặc phản biện bằng một ví dụ cụ thể.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: Giới thiệu, đánh giá khác kể hết ở chỗ có luận điểm và căn cứ; khác liệt kê tư liệu ở chỗ có lập luận; thảo luận hướng đến điểm thống nhất, không phải tranh thắng.
Học sinh
HS ghi ba cặp phân biệt chính vào vở.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 6 phút

Cách trao đổi và phản hồi có căn cứ

a) Mục tiêu

Giải thích được cách trao đổi: nhắc đúng ý người trước, nêu đồng tình hoặc băn khoăn gắn với một chi tiết, đặt câu hỏi hoặc đề xuất chỉnh sửa; người nói trả lời đúng trọng tâm và nhận giới hạn.

b) Nội dung

GV dùng kịch bản mẫu An – Bình (đọc theo vai). Trọng tâm: Bình hỏi "Nếu không đọc nguyên văn, bạn có thể khẳng định nhịp một dòng thơ không?"; An trả lời: "Không. Tôi chỉ nhận xét quan hệ giữa các phần được tóm giải." HS điền vào Phiếu học tập số 1 phần: Ý người trước được nhắc lại như thế nào? Câu hỏi/băn khoăn gắn với chi tiết nào? Người nói nhận giới hạn ra sao?

c) Sản phẩm

Kết quả dự kiến:

Nhắc ý người trước: "Bạn cho rằng bài thơ có mạch cảm xúc hướng về sự lưu luyến thời gian."
Băn khoăn gắn chi tiết: "Bạn có thể khẳng định nhịp một dòng thơ khi chưa có bản nguyên văn không?"
Trả lời và nhận giới hạn: "Không. Muốn nói nhịp, vần hoặc số tiếng, cần đưa bản thơ được phép dùng và đối chiếu từng dòng."
Kết luận: Trao đổi tốt là nhắc đúng ý, hỏi đúng điểm, trả lời đúng trọng tâm và chỉ khẳng định trong phạm vi nguồn.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV nêu nhiệm vụ: "Lắng nghe đoạn đối thoại, ghi ý chính, lí lẽ và điều chưa rõ, sau đó điền Phiếu học tập số 1."
Học sinh
HS lắng nghe kịch bản (GV hoặc 2 HS đọc theo vai), ghi nhanh vào phiếu.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV tạm dừng sau câu hỏi của Bình, hỏi: "Bình đã nhắc lại ý của An chưa? Câu hỏi của Bình nhắm vào chi tiết nào?"
Học sinh
HS xác định: Bình nhắc lại ý về cảm xúc, hỏi về khả năng khẳng định nhịp thơ. HS thảo luận cặp đôi 2 phút.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
Mời 2–3 HS trình bày phần điền phiếu. Dự kiến HS trả lời: "An không khẳng định vì chỉ có tóm giải, không có bản thơ để đếm nhịp."
Học sinh
HS đọc kết quả, một số bạn bổ sung: "Trả lời của An có nhận giới hạn, không công kích Bình."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: Khi phản hồi, nhắc lại ý người trước, nêu băn khoăn gắn chi tiết; khi trả lời, nêu rõ phạm vi nguồn. Đây là cách giữ tôn trọng và trung thực trong trao đổi.
Học sinh
HS ghi ba bước: nhắc ý – hỏi/phản biện gắn chi tiết – trả lời trong phạm vi nguồn.

Hoạt động 3: Luyện tập · 16 phút

Thực hành đóng vai: giới thiệu và trao đổi về Mùa xuân chín

a) Mục tiêu

Vận dụng được quy trình giới thiệu, đánh giá và trao đổi; trình bày luận điểm có căn cứ, trả lời băn khoăn và chốt điều còn mở; tự đánh giá theo tiêu chí.

b) Nội dung

Đề: Thực hành theo vai một lượt trình bày và một lượt trao đổi về đúng vấn đề trong kịch bản (Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử); cần trả lời băn khoăn có căn cứ và chốt điều còn mở.
Cách làm: Nhóm 3 HS (1 người giới thiệu An, 1 người hỏi Bình, 1 người điều phối/quan sát theo tiêu chí). Mỗi nhóm thể hiện một lượt trình bày ngắn (khoảng 1 phút) và một lượt trao đổi (khoảng 1 phút), sau đó chốt điều thống nhất và điều còn mở. Người quan sát ghi nhận theo tiêu chí dưới đây.

c) Sản phẩm

Đáp án và thang điểm tham khảo (thang 10):

2 điểm: nêu đúng vấn đề của kịch bản (Mùa xuân chín; cảnh có màu, ánh sáng, tiếng hát; mạch cảm xúc chuyển sang lưu luyến thời gian).
3 điểm: trình bày có căn cứ, làm rõ An giới thiệu chuyển mạch cảm xúc của Mùa xuân chín.
2 điểm: có lượt nghe, hỏi hoặc phản hồi gắn với băn khoăn của Bình về khả năng khẳng định nhịp khi chưa in nguyên văn.
2 điểm: trả lời và chốt có giới hạn: tóm giải hỗ trợ phân tích mạch cảm xúc, chưa đủ để đếm nhịp.
1 điểm: tổ chức lượt nói, diễn đạt và thái độ tôn trọng.
Lưu ý: Đánh giá trực tiếp phần thực hành do GV thực hiện; bản viết chỉ minh hoạ nội dung.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chia nhóm 3, phát tiêu chí đánh giá, nêu yêu cầu: "Mỗi người nhận một vai, thời gian chuẩn bị 3 phút, sau đó thể hiện. Người quan sát ghi nhận theo tiêu chí."
Học sinh
HS nhận vai, đọc lại kịch bản và tiêu chí, ghi ý chính vào giấy nháp.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, nhắc HS chỉ khẳng định trong phạm vi tóm giải, không đếm nhịp hay đưa đánh giá vượt nguồn.
Học sinh
Nhóm thực hành lượt trình bày (An), lượt hỏi và trả lời (Bình – An); người quan sát ghi chép điểm đạt và điều cần kiểm tra.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
Mời 2 nhóm thể hiện trước lớp. Dự kiến HS trả lời: "Điều còn mở là chưa rõ về nhịp thơ, vì chưa có bản nguyên văn." GV hỏi thêm: "Bạn nào nhắc đúng ý người trước?"
Học sinh
Nhóm trình bày; các nhóm khác nhận xét và phản hồi theo mẫu: một điểm đạt, một điều cần kiểm tra, một cách chỉnh.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét chung theo tiêu chí, nêu điểm mạnh và điểm cần cải thiện; chốt: giới thiệu cần căn cứ, trao đổi cần nhắc ý người trước, kết thúc cần chốt điều thống nhất và điều còn mở.
Học sinh
HS tự ghi vào vở một điều đã làm tốt và một điều cần sửa trong lần thực hành sau.

Hoạt động 4: Vận dụng · 12 phút

Vận dụng: Viết và giới thiệu một đoạn đánh giá về bài thơ đã học

a) Mục tiêu

Vận dụng được cách giới thiệu, đánh giá có căn cứ về nội dung và nghệ thuật một bài thơ đã học trong chương trình; tự chỉnh sửa theo phản hồi.

b) Nội dung

Nhiệm vụ: Chọn một bài thơ đã học trong Bài 2 (Vẻ đẹp của thơ ca) và viết một đoạn khoảng 8–10 câu giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật. Đoạn văn cần có: một luận điểm; hai căn cứ lấy từ chính bài thơ hoặc tóm giải; một điều chưa rõ hoặc giới hạn của cách hiểu. Sau đó đọc to cho một bạn trong lớp nghe, nhận một phản hồi theo mẫu (một điểm đạt, một điều cần kiểm tra, một cách chỉnh) và sửa lại đoạn văn. Bài tập này có thể hoàn thành ở nhà.

c) Sản phẩm

Sản phẩm: Đoạn giới thiệu, đánh giá 8–10 câu, có luận điểm, hai căn cứ cụ thể và một giới hạn được nêu rõ; bản đã chỉnh sửa theo phản hồi của bạn.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV nêu yêu cầu, nhắc: "Không khẳng định điều vượt phạm vi tư liệu; nếu chưa chắc về chi tiết nghệ thuật, hãy nói rõ giới hạn."
Học sinh
HS chọn bài thơ, ghi nhanh luận điểm và hai căn cứ vào vở.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV cho HS viết khoảng 5 phút trên lớp, sau đó cặp đôi đọc đoạn văn và phản hồi theo mẫu.
Học sinh
HS viết đoạn văn; đổi bạn, đọc to, nhận và ghi phản hồi.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
Mời 2–3 HS đọc đoạn văn trước lớp. Dự kiến HS trả lời: "Luận điểm của em là cảm xúc lưu luyến trong bài; căn cứ là hình ảnh ánh sáng và tiếng hát."
Học sinh
HS đọc đoạn văn; các bạn phản hồi bằng ba bước: nhắc ý, nêu điều cần kiểm tra, đề xuất chỉnh sửa.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét, khuyến khích HS sửa đoạn văn ở nhà và chia sẻ trên nhóm lớp. Nhắc lại tiêu chí: luận điểm rõ, căn cứ đúng, giới hạn được nêu.
Học sinh
HS ghi nhận xét vào vở, hoàn thiện đoạn văn để nộp hoặc chia sẻ vào tiết sau.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần A – Phân biệt các kiểu nói (điền vào bảng ghi của nhóm):

Giới thiệu, đánh giá: mục đích là gì? Đặc điểm nhận biết? Cho một ví dụ về bài thơ đã học.
Kể hết: mục đích là gì? Đặc điểm nhận biết?
Trình bày báo cáo và liệt kê tư liệu: khác nhau ở đâu?
Thảo luận và tranh thắng: khác nhau ở đâu?

Phần B – Theo dõi đoạn đối thoại An – Bình về Mùa xuân chín:

Bình nhắc lại ý nào của An? Ghi nguyên ý.
Câu hỏi hoặc băn khoăn của Bình gắn với chi tiết nào?
An trả lời thế nào và nhận giới hạn gì?
Điều nào thống nhất, điều nào còn mở?

Phần C – Tự đánh giá (đánh dấu ✓):

Có luận điểm rõ không?
Có căn cứ cụ thể không?
Có nêu giới hạn của nguồn không?
Có nhắc lại ý người trước khi phản hồi không?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện đoạn giới thiệu, đánh giá 8–10 câu về một bài thơ đã học trong Bài 2, có luận điểm, hai căn cứ và một giới hạn được nêu rõ.
Luyện đọc to đoạn đã viết, ghi âm (nếu có điều kiện) và tự đánh giá theo tiêu chí: nội dung, tổ chức, cách diễn đạt, thái độ hợp tác.
Truy cập trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/10/literature/bai-2-noi-va-nghe-gioi-thieu-danh-gia-ve-noi-dung-va-nghe-thuat-cua-mot-tac-pham-tho) để làm bài tập tương tác và tự kiểm tra kết quả.
Chuẩn bị tinh thần cho tiết sau: đọc lại kịch bản An – Bình, chú ý cách nhắc ý người trước và cách trả lời băn khoăn.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.