Giáo án Bài 10. Thực hành khai thác tài nguyên trên Internet

Tạo tình huống để HS nhận ra vì sao cần từ khóa rõ, đối chiếu nguồn và ghi xuất xứ khi khai thác tài nguyên trên Internet.

GV nêu tình huống: Trường muốn biết cách quản lí giấy bỏ ở lớp trước khi giao cho đơn vị thu gom. Bạn A tìm được một bài viết không có tên tác giả, không có ngày đăng và đưa thẳng vào báo cáo. Bạn B chép nguyên một hình ảnh từ trang web mà không ghi nguồn. GV hỏi: (1) Bạn A có nên dùng bài viết này làm bằng chứng không? Vì sao? (2) Bạn B cần làm gì để dùng hình ảnh đúng cách? (3) Từ khóa nào sẽ giúp tìm đúng thông tin về phân loại giấy?

HS nêu được ít nhất ba ý: (1) Không nên dùng ngay vì nguồn thiếu tác giả, ngày đăng nên không kiểm chứng được. (2) Cần ghi xuất xứ, URL và kiểm tra điều kiện sử dụng hình ảnh. (3) Từ khóa rõ như “phân loại giấy thải trường học”, “quản lí giấy bỏ lớp học”. Kết luận ghi vở: khai thác tài nguyên cần từ khóa rõ, đối chiếu nguồn, kiểm tra quyền và ghi nguồn.

HS thực hành tìm kiếm, đọc nguồn trực tiếp và điền bảng nguồn; nhận biết phạm vi và giới hạn áp dụng của từng tài liệu.

Nhóm 4 HS cùng đặt câu hỏi: “Quản lí giấy bỏ ở lớp thế nào trước giao đơn vị thu gom?”. Mỗi nhóm mở hai nguồn sau trên trình duyệt: (a) US EPA – Frequent Questions on Recycling, https://www.epa.gov/recycle/frequent-questions-recycling; (b) Recycle Now – Paper, https://www.recyclenow.com/recycle-an-item/paper. HS đọc, tóm tắt bằng lời mình, ghi URL thật và ngày đọc trực tiếp, sau đó điền cột “Ý dùng và quyền” và “Giới hạn” trong Phiếu học tập số 1. Nếu trang không mở được, HS ghi rõ “chưa kiểm tra” và không tự điền nội dung.

Phiếu nguồn hoàn chỉnh với nội dung:

• EPA: ý dùng là đọc, tóm tắt, ghi nguồn; cần xem quy định thu gom địa phương; giấy bẩn không mặc nhiên cùng luồng với giấy sạch. Giới hạn: bối cảnh Hoa Kỳ, không là quy định bắt buộc ở trường Việt Nam.
• Recycle Now: ý dùng là đọc, tóm tắt; cần giấy sạch, khô và kiểm loại giấy được nhận; không mặc định sao chép mọi ảnh trong trang. Giới hạn: bối cảnh Anh, hướng dẫn điểm nhận có thể khác.
  Ngày đọc và URL được ghi đúng theo lần truy cập của nhóm.

HS tổng hợp bằng lời mình kèm giới hạn, ghi nguồn đầy đủ và chia sẻ thư mục nhóm với quyền tối thiểu đúng người nhận.

Nhóm thống nhất ba ý tổng hợp: (1) Tách riêng giấy sạch, khô khi trường hoặc đơn vị nhận cho phép. (2) Không trộn giấy ướt, bẩn vào thùng giấy sạch. (3) Hỏi người phụ trách và đơn vị thu gom để chốt danh mục và nhãn thùng ở địa phương. Lưu ý an toàn: không tự xử lí vật sắc nhọn hoặc hóa chất. Nhóm tạo thư mục lưu trữ của riêng nhóm (ví dụ PhanLoaiGiay), lập bảng nguồn và tổng hợp trong thư mục này, rồi chia sẻ với quyền Xem cho tài khoản nhóm đã được GV xác nhận. Hoàn thành Phiếu học tập số 2 để tự kiểm tra.

• Ba ý tổng hợp đã nêu ở trên, kèm giới hạn: ý (1) và (2) áp dụng khi được trường hoặc đơn vị cho phép; ý (3) là bước bắt buộc để chốt quy định địa phương.
• Thư mục nhóm có bảng nguồn và file tổng hợp; quyền được cấp là Xem cho đúng tài khoản đã xác nhận.
• Phiếu học tập số 2 đánh dấu đủ: có URL thật, có ngày truy cập; có ghi phần chưa kiểm tra; không dùng nguồn chưa xác minh làm bằng chứng.

Củng cố nhận biết nguồn cần kiểm chứng, quyền chia sẻ, ghi nguồn và quy trình khai thác tài nguyên.

HS làm các câu 1–6 và câu 8 trong học liệu NeoEdu (bài tập tương tác) hoặc trên phiếu in, rồi đối chiếu đáp án với nhóm.

1. Bảng nguồn cần gì để truy lại? A. URL thật và ngày đọc; B. Chỉ tiêu đề ngắn thiếu xuất xứ; C. Chỉ tên người chia lại; D. Chỉ lượt truy cập trang.
2. Kết quả đầu tiên luôn miễn phí bản quyền. (Đúng/Sai)
3. Chỉ cần nhóm đọc thì chia quyền gì? A. Xem; B. Sửa công khai; C. Chủ sở hữu cho mọi người; D. Đăng mật khẩu.
4. Tổng hợp bằng lời mình vẫn cần ghi nguồn ý dùng. (Đúng/Sai)
5. Xếp quy trình: Tổng hợp ghi nguồn; Đặt câu hỏi; Đánh giá đối chiếu; Tìm và đọc nguồn.
6. Không tìm được số liệu nên làm gì? A. Ghi chưa xác minh; B. Tự tạo rồi gọi là khảo sát; C. Lấy số bất kì; D. Xóa đơn vị.
7. Hai nguồn áp dụng cho hai địa phương khác nhau có thể ghép thành hướng dẫn bắt buộc của trường không?

Đáp án:

1. A (Nguồn cần kiểm chứng được.)
2. Sai (Phải đọc điều kiện sử dụng.)
3. A (Quyền tối thiểu đủ nhiệm vụ.)
4. Đúng (Không chỉ trích dẫn nguyên văn mới cần xuất xứ.)
5. Đặt câu hỏi → Tìm và đọc nguồn → Đánh giá đối chiếu → Tổng hợp ghi nguồn (không chốt kết luận trước bằng chứng).
6. A (Trung thực về dữ liệu.)
7. Không; cần chỉ rõ phạm vi và hỏi quy định điểm thu gom địa phương hoặc của trường. Có thể so sánh, không biến thành chỉ dẫn chung vô điều kiện.

Vận dụng toàn bộ quy trình khai thác, ghi nguồn, tổng hợp có giới hạn và chia sẻ đúng quyền vào một tình huống thực tế của trường.

Nhóm tìm hai tài liệu về phân loại rác ở trường (nguồn Việt Nam hoặc nguồn nước ngoài đều được, nhưng phải ghi rõ phạm vi áp dụng), tạo thư mục nhóm và bảng nguồn kèm ba ý tổng hợp có giới hạn như Phiếu học tập số 1 và số 2; chia sẻ thư mục với quyền Xem cho tài khoản đã xác nhận. Trên lớp, nhóm trình bày sản phẩm hoặc quy trình trong 2 phút; phần hoàn thiện và kiểm tra quyền thực hiện về nhà. Thang điểm tham khảo: hai bản ghi nguồn thật có ngày và phạm vi (0,3); ba ý tổng hợp có giới hạn (0,3); thư mục và quyền Xem nhóm (0,2); kiểm người nhận và không bịa quan sát (0,2). Chấp nhận phương án tương đương đúng, có lí giải.

Sản phẩm nhóm gồm: bảng nguồn có hai URL thật, ngày truy cập và phạm vi áp dụng; ba ý tổng hợp kèm giới hạn và bước hỏi người phụ trách; thư mục nhóm được chia sẻ quyền Xem; ghi chú các phần chưa kiểm tra (nếu có).