Giáo án Địa lí ngành bưu chính viễn thông

Huy động kiến thức nền của HS, nhận biết sự khác nhau giữa việc chuyển vật phẩm và việc truyền tín hiệu, dữ liệu, từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu tình huống: bạn A gửi một bưu kiện cho người thân ở tỉnh khác và cùng lúc gọi video cho họ. GV đặt câu hỏi: “Hai việc làm của bạn A khác nhau ở điểm nào? Việc nào là chuyển vật phẩm, việc nào là truyền thông tin qua mạng?” HS trả lời nhanh cá nhân, sau đó GV dẫn vào bài học.

HS nêu được: gửi bưu kiện là chuyển vật phẩm hữu hình, thuộc bưu chính; gọi video là truyền âm thanh, hình ảnh qua mạng, thuộc viễn thông. Nhiệm vụ học tập: phân biệt bưu chính và viễn thông, hiểu vai trò và giới hạn của hai ngành.

Nêu được khái niệm bưu chính, viễn thông, khoảng cách số; giải thích được vai trò của hai ngành trong đời sống và kinh tế - xã hội.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm đọc mục “Kiến thức và cơ chế địa lí” trong sách, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (xem worksheets). Nhiệm vụ: (1) điền đặc trưng của bưu chính, viễn thông và khoảng cách số; (2) liệt kê các vai trò của hai ngành; (3) nêu một ví dụ thực tế cho mỗi vai trò. GV đặt câu hỏi gợi mở: “Nếu không có viễn thông, học sinh vùng xa sẽ khó học trực tuyến ở điểm nào?”

Bưu chính: chuyển thư và bưu kiện, cùng các dịch vụ liên quan. Viễn thông: truyền tín hiệu, âm thanh, hình ảnh và dữ liệu qua mạng. Khoảng cách số: chênh lệch về tiếp cận và sử dụng công nghệ số. Vai trò: hỗ trợ giao lưu, thương mại, quản lí, học tập và ứng phó khẩn cấp. Ví dụ: bán hàng online gửi bưu kiện; học trực tuyến qua mạng; thông báo cảnh báo thiên tai qua điện thoại.

Giải thích được vì sao dịch vụ ở nơi này giảm nhưng ở nơi khác tăng, vì sao phát triển phụ thuộc nhiều nhân tố; sử dụng số liệu để tính tỉ lệ và nêu giới hạn của kết luận.

GV chiếu đoạn trích tóm tắt các ý chính về công nghệ thay đổi nhanh, sáu nhân tố phát triển và ví dụ tính tỉ lệ: địa bàn giả định có 800 hộ, 600 hộ có kết nối. GV đặt câu hỏi: (1) “Vì sao cùng một ngành mà dịch vụ truyền thống giảm ở nơi này nhưng bưu kiện thương mại số lại tăng ở nơi khác?” (2) “Tỉ lệ hộ kết nối là bao nhiêu phần trăm?” (3) “Vì sao nói phủ sóng không đồng nghĩa với việc mọi người thực sử dụng?” HS trả lời theo cặp đôi, sau đó cả lớp thống nhất.

Sự khác biệt do nhu cầu, dân cư, kinh tế, hạ tầng, công nghệ và chính sách; công nghệ thay đổi nhanh làm dịch vụ truyền thống giảm và thương mại số tăng ở những nơi khác nhau. Tỉ lệ hộ kết nối: $\dfrac{600}{800} \times 100 = 75\%$. Phủ sóng khác mức sử dụng thực tế vì người dân còn cần thiết bị, khả năng chi trả, kĩ năng và chất lượng kết nối. Giới hạn kết luận: không suy một nhân tố thành nguyên nhân duy nhất; số liệu chỉ có giá trị với địa bàn giả định đã cho.

Củng cố khái niệm bưu chính, viễn thông, khoảng cách số; đánh giá đúng sai các nhận định; tính được tỉ lệ phần trăm từ số liệu cho trước.

HS làm cá nhân 4 phút các câu sau, sau đó đổi chéo vở với bạn cùng bàn kiểm tra (cặp đôi): (1) Hoạt động nào thuộc bưu chính? A. Truyền cuộc gọi qua mạng; B. Phát tín hiệu vô tuyến; C. Kết nối dữ liệu cáp quang; D. Chuyển bưu kiện. (2) Chọn hai nhận định đúng về địa lí ngành bưu chính viễn thông: A. Phủ sóng khác mức sử dụng thực tế; B. Có mạng là mọi người đủ khả năng chi trả; C. Cần bảo vệ dữ liệu cá nhân; D. Viễn thông chỉ chuyển vật phẩm hữu hình. (3) Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Phủ sóng khác mức sử dụng thực tế; b) Cần bảo vệ dữ liệu cá nhân; c) Có mạng là mọi người đủ khả năng chi trả; d) Viễn thông chỉ chuyển vật phẩm hữu hình. (4) Chuyển thuật ngữ vào chỗ trống: Chuyển thư và bưu kiện: {{1}}; Truyền tín hiệu và dữ liệu qua mạng: {{2}}. (5) Địa bàn giả định có 800 hộ, 600 hộ có kết nối. Tỉ lệ hộ kết nối bao nhiêu %?

Đáp án: (1) D. (2) A và C. (3) a Đ; b Đ; c S; d S. (4) {{1}} = Bưu chính; {{2}} = Viễn thông. (5) $\dfrac{600}{800} \times 100 = 75\%$, tức 75%. Ghi chú: câu (3c) sai vì có mạng chưa đảm bảo khả năng chi trả; câu (3d) sai vì viễn thông truyền tín hiệu và dữ liệu, không chỉ vật phẩm.

Vận dụng kiến thức về bưu chính, viễn thông và khoảng cách số để đề xuất phương án liên lạc an toàn khi mạng gián đoạn; nêu được giới hạn của phương án.

Tình huống: sau cơn bão, khu vực trường bị mất mạng di động và internet. HS làm việc nhóm 4 hoàn thành Phiếu học tập số 2, đề xuất phương án liên lạc học đường gồm: kênh thông báo chính thức, phương án dự phòng, người phụ trách và thời gian cập nhật, cách bảo vệ thông tin. Nhiệm vụ: nêu một điều kiện giới hạn của phương án. Phần còn lại có thể hoàn thiện ở nhà.

Phương án gồm: (1) nhà trường công bố kênh chính thức và thời gian cập nhật; (2) dùng điện thoại hoặc điểm thông báo an toàn làm kênh dự phòng; (3) danh sách liên hệ chỉ giao người phụ trách; (4) không yêu cầu học sinh đi vào vùng nguy hiểm để tìm sóng; (5) phân biệt thông báo xác minh với tin truyền miệng. Giới hạn: phương án phụ thuộc vào điều kiện điểm thông báo và thiết bị hiện có ở địa phương.