Giáo án Bài 6. Thuế

Xác định vấn đề: HS phân biệt khoản nộp bắt buộc theo luật với khoản chi trả tự nguyện, từ đó nêu nhu cầu tìm hiểu bản chất của thuế.

GV chiếu ba tình huống: (1) Bạn An mua vé xem phim tại rạp; (2) Chị Bình nộp khoản thuế thu nhập cá nhân theo quy định sau khi có thu nhập thuộc diện chịu thuế; (3) Ông Cường góp tiền ủng hộ quỹ từ thiện ở khu phố. Câu hỏi: Khoản nào là thuế? Vì sao em cho là như vậy? Khoản nào không phải thuế và dựa vào dấu hiệu nào để nhận ra?

HS nêu được dấu hiệu nhận biết thuế: là khoản nộp bắt buộc theo luật và nhằm tạo nguồn thực hiện nhiệm vụ công, điều tiết kinh tế, xã hội. Kết quả: tình huống (2) là thuế; tình huống (1) là giao dịch mua bán dịch vụ, không phải thuế; tình huống (3) là đóng góp tự nguyện, không phải thuế. HS ghi vào vở câu kết luận: Thuế khác khoản chi trả tự nguyện ở chỗ được quy định bắt buộc bằng luật.

Nêu được khái niệm thuế; phân biệt được thuế trực thu và thuế gián thu; giải thích được vì sao nộp thuế không tạo quyền đòi dịch vụ riêng ngang số tiền đã nộp.

HS làm việc nhóm 4 người, đọc mục Hiểu bản chất và phân biệt trong sách giáo khoa, hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi nhóm trả lời: (1) Những dấu hiệu nào cho thấy một khoản thu là thuế? (2) Thuế trực thu đánh vào đối tượng nào? (3) Thuế gián thu được tính vào đâu? (4) Vì sao nộp thuế không đồng nghĩa với việc được đòi dịch vụ riêng đúng bằng số tiền đã nộp?

Kết quả trên Phiếu học tập số 1 gồm: khái niệm thuế đầy đủ; bảng phân biệt hai loại thuế; nhận xét về quyền lợi khi nộp thuế. Đáp án kì vọng: thuế trực thu đánh trực tiếp vào thu nhập hoặc tài sản theo luật; thuế gián thu được tính trong giá hoặc giao dịch theo quy định. Nộp thuế góp vào ngân sách để Nhà nước thực hiện nhiệm vụ công chung, nên không tạo quyền đòi dịch vụ riêng ngang số tiền đã nộp. HS kết luận: thuế trực thu gắn với thu nhập hoặc tài sản; thuế gián thu gắn với giá hoặc giao dịch.

Gọi đúng tên các sắc thuế phổ biến theo cách phân loại cơ bản trong bài; nhận diện được nhóm đối tượng gắn với từng sắc thuế mà không suy ra mức phải nộp.

Nhóm dùng bộ thẻ tên sắc thuế (7 thẻ: thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường) và bộ thẻ nội dung nhận diện để ghép cặp. Nhiệm vụ: ghép mỗi tên thuế với nội dung nhận diện phù hợp, sau đó xếp các sắc thuế vào hai nhóm trực thu và gián thu theo bài học. Nhóm lưu ý: lệ phí môn bài không phải tên thay thế cho tất cả các sắc thuế.

Bảng ghép đúng gồm: thuế thu nhập cá nhân – gắn với thu nhập của cá nhân theo luật; thuế thu nhập doanh nghiệp – gắn với thu nhập của doanh nghiệp theo luật; thuế giá trị gia tăng – gắn với giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ theo luật; thuế tiêu thụ đặc biệt – áp dụng với nhóm hàng hóa, dịch vụ được luật quy định riêng; thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu – liên quan hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu theo điều kiện luật; thuế bảo vệ môi trường – nhận diện theo quy định của luật. Phân nhóm: thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp thuộc nhóm trực thu; thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường thuộc nhóm gián thu. Bảng này không cho biết thuế suất hay nghĩa vụ của hồ sơ cụ thể.

Vận dụng được cách xác định các yếu tố của nghĩa vụ thuế; tính được tiền thuế trong bài tính giả định và nêu được giới hạn áp dụng của con số đó.

HS làm việc theo cặp, hoàn thành Phiếu học tập số 2 với tình huống giả định: giá chưa thuế 200000 đồng, thuế suất minh họa 10%, không khoản khác. Một người lấy kết quả làm mức thuế áp cho mọi hàng năm 2026. Câu hỏi: (1) Tính tiền thuế giả định và giá sau thuế. (2) Liệt kê các yếu tố cần xác định trước khi áp thuế thật. (3) Vì sao không được dùng 10% của bài làm mức thuế chung cho năm 2026? (4) Theo nguồn dẫn trong bài, từ 01/01/2026 hộ kinh doanh không áp phương pháp khoán; việc này có nghĩa là mọi nghĩa vụ bị bãi bỏ không?

Đáp án kì vọng: (1) $200000\times10\%=20000$ đồng; giá sau thuế $200000+20000=220000$ đồng. (2) Chủ thể, sắc thuế, căn cứ tính, thời điểm, điều kiện miễn/giảm và quản lí thuế. (3) 10% chỉ là thuế suất giả định để luyện phép tính, không khẳng định luật hiện hành cho mọi hàng hóa hay năm 2026. (4) Không; bỏ một phương pháp thu không có nghĩa mọi nghĩa vụ bị bãi bỏ; nghĩa vụ vẫn phụ thuộc chủ thể, hoạt động, kì và quy định có hiệu lực. HS ghi vào vở: không suy từ bỏ khoán thành miễn thuế.

Vận dụng kiến thức để chọn đáp án đúng, đánh giá nhận định và nhận diện quan niệm sai về nghĩa vụ thuế.

HS làm bốn câu sau trên trang bài học NeoEdu (hoặc phiếu in). Câu 1 (ngữ cảnh bài tính giả định 200000 đồng, 10%, không khoản khác): Thuế và giá sau thuế trong mô hình là gì? A. 22000 đồng và 222000 đồng; B. 20000 đồng và 200000 đồng; C. 20000 đồng và 220000 đồng; D. 2000 đồng và 202000 đồng. Câu 2: Đánh giá hai nhận định: a) Cần căn cứ và điều kiện cụ thể để xác định nghĩa vụ thuế; b) Bỏ phương pháp khoán đồng nghĩa hộ kinh doanh được miễn mọi thuế. Câu 3: Thu nhập của cá nhân liên quan trực tiếp đến nhóm nào? A. Thuế nhập khẩu; B. Thuế tiêu thụ đặc biệt; C. Thuế thu nhập doanh nghiệp; D. Thuế thu nhập cá nhân. Câu 4: Sau khi bỏ phương pháp khoán từ 2026 theo Nghị quyết 198/2025/QH15, cách nào đúng với trách nhiệm của người nộp thuế? A. Tự coi mọi khoản thuế đều được miễn; B. Ghi chép trung thực, xác định nghĩa vụ theo quy định có hiệu lực và hỏi qua kênh có trách nhiệm; C. Chỉ kê doanh thu thuận lợi cho mình; D. Dùng thuế suất giả định trong bài cho mọi hàng hóa.

Đáp án: Câu 1: C (200000×10%=20000; 200000+20000=220000 đồng). Câu 2: a) Đúng; b) Sai, vì bỏ phương pháp khoán không phải miễn mọi sắc thuế; phải xác định nghĩa vụ cụ thể theo luật. Câu 3: D (thuế thu nhập cá nhân; không kết luận cá nhân đó có phải nộp hay được miễn). Câu 4: B (thay đổi phương pháp thu không xóa toàn bộ nghĩa vụ; cần thông tin trung thực, đúng kì, chủ thể, hoạt động và quy định hiện hành). Nhóm ghi lại các câu sai và lí do sai.

Điều chỉnh hành vi: lựa chọn hành động có căn cứ, trung thực và tôn trọng người khác khi xử lí tình huống thuế; viết được phiếu hỏi mẫu về nghĩa vụ của một hộ kinh doanh bán lẻ giả định năm 2026.

Tình huống: Bạn Minh nghe người quen nói nên khai doanh thu thấp hơn thực tế vì từ 2026 hộ kinh doanh không còn phương pháp khoán nên 'không ai kiểm tra'. Nhóm thảo luận: (1) Nhận định của người quen đúng hay sai? Vì sao? (2) Minh nên làm gì? (3) Viết Phiếu hỏi mẫu gửi bộ phận hỗ trợ người nộp thuế, hỏi về nghĩa vụ của hộ kinh doanh bán lẻ giả định, không tự đặt mã số thuế, doanh thu hay thuế suất thực tế. Phiếu phải có nội dung hỏi viết thành câu. Nhóm trình bày phiếu trên giấy A4.

Kết quả thảo luận gồm: (1) Nhận định sai; bỏ phương pháp khoán không đồng nghĩa mọi nghĩa vụ bị bãi bỏ, khai sai là vi phạm trung thực. (2) Minh nên ghi chép trung thực, giữ chứng từ, tìm hiểu đúng quy định có hiệu lực và hỏi qua kênh có trách nhiệm; không tự gán mức phạt. (3) Phiếu hỏi mẫu gồm: lời chào 'Kính gửi bộ phận hỗ trợ người nộp thuế của cơ quan có thẩm quyền'; nội dung: 'Tôi đang tìm hiểu trường hợp hộ kinh doanh bán lẻ giả định trong năm 2026, xin hướng dẫn cách xác định sắc thuế liên quan, căn cứ tính, chứng từ và kì khai, nộp theo văn bản có hiệu lực'; câu hỏi phụ về phương pháp áp dụng sau khi không còn phương pháp khoán, điều kiện miễn/giảm nếu có và kênh cần bổ sung thông tin; lời cảm ơn.