Giáo án Bài 7. Sản xuất kinh doanh và các mô hình sản xuất kinh doanh

HS bước đầu nhận ra việc chọn mô hình kinh doanh không thể dựa vào tên gọi và phải xét trách nhiệm pháp lí; từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV trình chiếu tình huống: “Ba người muốn cùng cung cấp rau, bàn về hợp tác tự nguyện, cùng quản lí và phục vụ nhu cầu thành viên. Người khác nói cứ mang tên công ty thì không cần chịu trách nhiệm.” GV đặt câu hỏi: (1) Theo em, nhóm ba người nên chọn mô hình nào? (2) Ý kiến “cứ mang tên công ty thì không cần chịu trách nhiệm” đúng hay sai? Vì sao? (3) Để chọn đúng, cần biết thêm những thông tin nào?

Danh sách các ý kiến ban đầu của HS được ghi trên bảng; HS nhận ra nhận định “cứ mang tên công ty thì không cần chịu trách nhiệm” là sai vì tên gọi không xóa nghĩa vụ; HS nêu được cần xét mục tiêu hợp tác, nguồn lực, quyền quản lí, trách nhiệm và điều kiện pháp luật. Kết quả này là cơ sở để GV chốt nhiệm vụ: tìm hiểu đặc điểm từng mô hình và lựa chọn có căn cứ.

HS nêu được đặc điểm chủ thể, cách tổ chức và trách nhiệm tài sản của hộ kinh doanh, hợp tác xã và các loại hình doanh nghiệp; phân biệt được các mô hình theo đặc trưng.

HS làm việc theo kĩ thuật mảnh ghép. Vòng 1: lớp chia 4 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nghiên cứu một nhóm mô hình: (A) hộ kinh doanh; (B) hợp tác xã; (C) doanh nghiệp tư nhân và công ty hợp danh; (D) công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo mô hình được giao. Vòng 2: các HS được ghép thành nhóm mảnh ghép gồm đủ A, B, C, D để chia sẻ và hoàn thiện phiếu. Câu hỏi GV đặt ra: Chủ thể của mô hình là ai? Tổ chức và quyền, nghĩa vụ ra sao? Trách nhiệm tài sản được xác định thế nào?

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thiện, gồm: hộ kinh doanh do cá nhân hoặc thành viên hộ gia đình đăng ký, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản; hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự chủ, hợp tác tự nguyện của các thành viên nhằm nhu cầu chung, hoạt động theo nguyên tắc tự chủ, bình đẳng, dân chủ; công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn điều lệ; công ty trách nhiệm hữu hạn từ hai thành viên trở lên về nguyên tắc chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn đã góp, có ngoại lệ theo luật định; các loại doanh nghiệp không có cùng cơ chế quản trị và trách nhiệm. HS rút ra: các mô hình khác nhau về chủ thể, tổ chức, quyền nghĩa vụ và trách nhiệm tài sản.

HS vận dụng các tiêu chí mục tiêu, nguồn lực, quyền quyết định, trách nhiệm và điều kiện pháp lí để so sánh và giải thích vì sao một mô hình phù hợp hơn phương án khác.

HS làm việc theo nhóm 4–5 người bằng kĩ thuật khăn trải bàn. Các nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2 với tình huống ba người cùng cung cấp rau. Trước hết, nhóm nêu bốn dữ kiện cần thêm để chọn mô hình; sau đó lập bảng so sánh ba phương án: hộ kinh doanh, tổ hợp tác và công ty trách nhiệm hữu hạn từ hai thành viên trở lên. Câu hỏi GV đặt ra: Nhóm ba người có đủ điều kiện thành lập hợp tác xã không? Vì sao doanh thu lớn chưa chứng minh mô hình phù hợp?

Phiếu học tập số 2 hoàn thiện với nội dung: bốn dữ kiện cần thêm là ai tham gia và tư cách, điều kiện; nguồn vốn và tài sản góp; quyền quản lí và phân chia lợi nhuận; khách hàng và rủi ro. Ngoài ra, nhóm nhận định: nhóm ba người chưa đáp ứng ngưỡng 05 thành viên chính thức của hợp tác xã nên chưa thể đăng ký hợp tác xã; tổ hợp tác cần ít nhất 02 thành viên và không có tư cách pháp nhân, có thể là phương án cần xem xét; hộ kinh doanh chỉ có một chủ, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản; công ty trách nhiệm hữu hạn từ hai thành viên trở lên có trách nhiệm trong phạm vi vốn đã góp và phải theo điều kiện luật định. Kết luận: mô hình được chọn phải dựa trên mục tiêu, nguồn lực, quyền quyết định, trách nhiệm và điều kiện pháp lí, không chỉ dựa trên tên gọi; doanh thu không cho biết chi phí, nợ, rủi ro hay trách nhiệm.

HS ghép đúng tổ chức với ngưỡng thành viên theo luật; phân biệt được tiêu chí sở hữu nhà nước với hình thức tổ chức của doanh nghiệp.

Phần 1: HS làm việc cặp đôi trên học liệu NeoEdu (phần bài tập tương tác), ghép tổ chức (tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã) với ngưỡng thành viên được Luật Hợp tác xã 17/2023 quy định. Phần 2: GV nêu ví dụ giả định Nhà nước nắm 60% cổ phần có quyền biểu quyết của một công ty cổ phần và đặt câu hỏi: Công ty này có phải là doanh nghiệp nhà nước theo tiêu chí sở hữu không? Công ty có trở thành cơ quan hành chính không?

Kết quả ghép đúng: tổ hợp tác – ít nhất 02 thành viên, không có tư cách pháp nhân; hợp tác xã – ít nhất 05 thành viên chính thức, có tư cách pháp nhân; liên hiệp hợp tác xã – ít nhất 03 hợp tác xã là thành viên chính thức, có tư cách pháp nhân. HS nêu được: ngưỡng 05 và 03 thay cho ngưỡng 07 và 04 của tài liệu theo luật cũ; không coi riêng ngưỡng là đủ mọi điều kiện đăng ký. Với ví dụ 60%, HS kết luận: công ty đáp ứng tiêu chí sở hữu nhà nước nhưng vẫn là công ty cổ phần, không phải cơ quan hành chính; tiêu chí sở hữu khác với hình thức tổ chức.

HS vận dụng kiến thức về trách nhiệm tài sản, mục tiêu, nguồn lực và ngưỡng thành viên để làm bài tập và tự kiểm tra.

Bài 1 (đúng/sai): Đánh giá hai nhận định: a) Chọn mô hình cần xét mục tiêu, nguồn lực và trách nhiệm; b) Mọi mô hình kinh doanh đều có cùng chế độ trách nhiệm tài sản. Bài 2 (trắc nghiệm): Nhận định nào đúng về trách nhiệm tài sản khi chọn mô hình kinh doanh? A. Doanh thu lớn làm tự hết nghĩa vụ với người lao động; B. Mọi mô hình đều chỉ chịu trách nhiệm bằng số tiền đã góp; C. Cứ có tên công ty là không phải trả bất cứ khoản nợ nào; D. Phải xét loại hình và quy định trách nhiệm, không suy từ tên gọi. Bài 3 (ghép): Ghép tổ chức với ngưỡng thành viên theo khoản 7, 8, 21 Điều 4 Luật Hợp tác xã 17/2023. HS làm cá nhân 5 phút, sau đó đổi chéo đáp án với bạn cùng bàn và chữa bài.

Bài 1: a) Đúng; b) Sai, vì các loại hình có cơ chế trách nhiệm tài sản khác nhau. Bài 2: Đáp án D, vì loại hình có cơ chế trách nhiệm khác nhau; doanh thu và tên gọi không xóa nghĩa vụ hợp pháp. Bài 3: tổ hợp tác – ít nhất 02 thành viên, không có tư cách pháp nhân; hợp tác xã – ít nhất 05 thành viên chính thức, có tư cách pháp nhân; liên hiệp hợp tác xã – ít nhất 03 hợp tác xã thành viên chính thức, có tư cách pháp nhân.

HS vận dụng các tiêu chí đã học để đưa ra quyết định cá nhân về mô hình kinh doanh trong tương lai, có căn cứ và tôn trọng quy định pháp luật.

Giả định em và năm người trưởng thành khác muốn tự nguyện trở thành thành viên chính thức, cùng mua đầu vào và tiêu thụ rau, phục vụ nhu cầu chung và quản trị bình đẳng, dân chủ. Mỗi HS viết ngắn gọn quyết định ngôi “tôi”: chọn mô hình nào, vì sao; đối chiếu với một mô hình khác; nêu giới hạn về điều kiện pháp lí cần kiểm tra trước khi đăng ký. Nhiệm vụ về nhà: tìm hiểu một hộ kinh doanh hoặc hợp tác xã ở địa phương, ghi lại các dấu hiệu nhận biết mô hình đó.

Đoạn quyết định ngôi “tôi” khoảng 5–7 câu, có lí giải dựa trên mục tiêu, nguồn lực, quyền quyết định, trách nhiệm và điều kiện pháp lí; ví dụ: “Tôi chọn hợp tác xã vì nhu cầu chung và quản trị dân chủ phù hợp với nhóm; tôi đối chiếu với tổ hợp tác, lưu ý tổ hợp không có tư cách pháp nhân; tôi phải kiểm tra điều kiện ngưỡng 05 thành viên chính thức trước khi đăng ký.” Bản ghi nhận dạng mô hình ở địa phương (tên đơn vị, chủ thể, cách tổ chức, dấu hiệu trách nhiệm tài sản) là sản phẩm về nhà.