Giáo án Bài 8. Tín dụng và vai trò của tín dụng trong đời sống

HS bộc lộ quan niệm ban đầu về tiền vay và xác định được vấn đề học tập của bài: tín dụng là gì và vì sao vay vốn tạo nghĩa vụ.

GV nêu tình huống: Bạn Lan có 10 triệu đồng tiền vay từ ngân hàng để mở quầy bán hàng nhỏ. Có ý kiến cho rằng số tiền này là thu nhập của Lan. Em đồng ý hay không? Vì sao? HS ghi câu trả lời ra giấy nháp trong 2 phút, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh.

Câu trả lời dự kiến: HS không đồng ý, vì 10 triệu là tiền vay, phải hoàn trả gốc và lãi theo thỏa thuận nên không phải thu nhập miễn phí. Từ đó HS nêu được vấn đề cần giải quyết: tín dụng là gì, có những dấu hiệu nào, và cách tính lãi để đánh giá khoản vay.

HS nêu được khái niệm tín dụng, giải thích được ba dấu hiệu cụ thể và phân biệt sự tin tưởng với việc chỉ dựa vào quen biết hoặc được miễn kiểm tra khả năng trả.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc mục Khái niệm và mục Ba dấu hiệu của tín dụng trong SGK, sau đó trả lời: (1) Tín dụng là gì? Nêu hai ý chính trong khái niệm. (2) Ba dấu hiệu của tín dụng là gì? Lấy một ví dụ đời sống cho mỗi dấu hiệu. (3) Vì sao 'quen biết người vay' không đồng nghĩa với 'tin tưởng khả năng hoàn trả'? (4) Vì sao tài sản bảo đảm không phải là giấy phép bỏ trả nợ?

Kết quả kì vọng trên khăn trải bàn: Tín dụng là quan hệ chuyển giao quyền sử dụng vốn tạm thời trên cơ sở hoàn trả theo thỏa thuận hợp pháp, thường gồm gốc và lãi. Ba dấu hiệu: (a) dựa trên sự tin tưởng về khả năng hoàn trả; (b) có thời hạn; (c) có nghĩa vụ hoàn trả theo thỏa thuận hợp pháp. Quen biết hoặc được miễn kiểm tra khả năng trả không đồng nghĩa với tin tưởng; người cho vay vẫn cần căn cứ vào khả năng trả thực tế. Tài sản bảo đảm chỉ là biện pháp bảo đảm, không miễn trừ nghĩa vụ trả nợ.

HS vận dụng được công thức lãi đơn để tính lãi và tổng phải trả trong mô hình giả định; nêu được các giả định và giải thích vì sao lãi suất 12%/năm không đồng nghĩa với 12% mỗi tháng.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 2. Mô hình giả định: vay 10000000 đồng, 12%/năm, lãi đơn 6 tháng, gốc trả cuối kỳ, không phí và không ghép lãi. Yêu cầu: (1) Đổi 6 tháng ra số năm. (2) Tính tiền lãi. (3) Tính tổng gốc và lãi phải trả cuối kỳ. (4) Liệt kê các giả định cần ghi kèm kết quả. (5) Nhận định: 'Lãi suất 12%/năm luôn nghĩa là 12% mỗi tháng' đúng hay sai? Sau đó HS truy cập học liệu số NeoEdu để kiểm tra lại kết quả bằng bài tập tương tác (nếu có thời gian).

Đổi 6 tháng = 0,5 năm. Lãi: $10000000 \times 0{,}12 \times 0{,}5 = 600000$ đồng. Tổng gốc và lãi: $10000000 + 600000 = 10600000$ đồng. Giả định: lãi đơn, gốc giữ nguyên 6 tháng, gốc trả cuối kỳ, không phí, không ghép lãi. Nhận định sai: 12%/năm không phải 12%/tháng; phải đọc đơn vị kỳ và cách tính. Kết quả này chỉ đúng với mô hình giả định; hợp đồng khác cần lịch tính riêng.

HS giải thích được vai trò của tín dụng trong phân bổ vốn, mở rộng sản xuất và đáp ứng nhu cầu; nêu được rủi ro và lập luận vì sao một khoản vay chỉ có ích khi mục tiêu, dòng tiền và nghĩa vụ phù hợp.

HS làm việc theo nhóm 4 với kĩ thuật mảnh ghép: mỗi HS trong nhóm phụ trách một nội dung (vai trò phân bổ vốn; vai trò mở rộng sản xuất; vai trò đáp ứng nhu cầu tiêu dùng; rủi ro không trả đúng hạn). Sau đó quay về nhóm gốc để ghép thành sơ đồ tư duy. Câu hỏi chung: Một khoản vay để mua máy chỉ có ích trong điều kiện nào? Người vay cần so sánh những yếu tố nào trước khi quyết định?

Sơ đồ tư duy của nhóm với trung tâm là Vai trò của tín dụng, gồm: vốn nhàn rỗi được kết nối với nhu cầu sản xuất, lưu thông và tiêu dùng; khai thác nguồn lực; rủi ro không trả đúng hạn. Kết luận: một khoản vay để mua máy chỉ có ích khi mục tiêu, dòng tiền và nghĩa vụ phù hợp; cần so sánh lợi ích dự kiến với chi phí, thời hạn và kịch bản thu giảm trước khi quyết định.

HS củng cố khái niệm tín dụng, tính lãi đơn và nhận diện quan niệm sai về lãi suất, tiền vay.

HS làm bài tập trắc nghiệm và đánh giá nhận định theo hình thức trò chơi 'Ai nhanh hơn' với thẻ đáp án A/B/C/D và Đ/S. GV đọc hoặc chiếu lần lượt các câu sau. Câu 1: Mô hình giả định vay 10000000 đồng, 12%/năm, lãi đơn 6 tháng, gốc trả cuối kỳ, không phí và không ghép lãi. Tiền lãi trong mô hình là bao nhiêu? A. 600000 đồng; B. 1200000 đồng; C. 60000 đồng; D. 10600000 đồng. Câu 2: Người lập kế hoạch có 10 triệu đồng tiền vay. Nên ghi nhận thế nào? A. Thu nhập được cho không; B. Lợi nhuận đã chắc chắn thu được; C. Khoản tiết kiệm không có nghĩa vụ đi kèm; D. Nguồn vốn vay đi kèm nghĩa vụ hoàn trả theo điều kiện. Câu 3: Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Vay vốn tạo nghĩa vụ hoàn trả theo điều kiện thỏa thuận hợp pháp; b) Lãi suất 12%/năm luôn nghĩa là 12% mỗi tháng. Câu 4: Chọn tên nội dung phù hợp với mô tả: 'Quan hệ chuyển giao quyền sử dụng vốn tạm thời trên cơ sở hoàn trả theo thỏa thuận hợp pháp; thường gồm gốc và lãi.' Nội dung đó là {{1}}.

Đáp án: Câu 1: A (10000000×12%×6/12=600000 đồng; gốc và lãi 10600000 đồng). Câu 2: D (tiền vay làm tăng tiền có thể sử dụng nhưng đồng thời phát sinh nghĩa vụ hoàn trả). Câu 3: a) Đ; b) S (12%/năm không phải 12%/tháng; phải đọc đơn vị kỳ và cách tính). Câu 4: Tín dụng. HS ghi đáp án vào vở và đổi chéo bài để kiểm tra; số câu đúng và lý do sai được ghi lại trong phiếu nhóm.

HS vận dụng kiến thức để phân tích khả năng trả nợ trong một kịch bản thực tế, đưa ra quyết định có căn cứ và tôn trọng nghĩa vụ hoàn trả.

HS làm việc theo cặp đôi, lập phiếu khả năng trả cho mô hình vay 10 triệu đồng trong bài với giả định: người vay đã có sẵn 10 triệu đồng dành riêng để trả gốc; sau chi tiêu thiết yếu và dự phòng còn 120000 đồng/tháng chắc chắn để dành trả lãi trong 6 tháng. Yêu cầu: (1) Tính lãi phải trả và nguồn tiền để trả lãi. (2) Nếu khoản này giảm còn 80000 đồng/tháng thì kết quả thế nào? (3) Đề xuất một hành động có căn cứ và nêu lý do. Bài tập này có thể giao về nhà để HS làm thêm với tình huống của gia đình (không cần nêu thông tin riêng tư).

Lãi phải trả: 600000 đồng. Nguồn trả lãi trong 6 tháng: 120000 × 6 = 720000 đồng, dư 120000 đồng so với lãi. Kịch bản thu giảm: 80000 × 6 = 480000 đồng, thiếu 120000 đồng so với lãi 600000 đồng; không được dùng tiền đã dành riêng để trả gốc để bù đắp. Kết luận có điều kiện theo giả định: khi nguồn trả lãi đủ như kịch bản đầu, có thể cân nhắc khoản vay; khi nguồn giảm, cần điều chỉnh mục tiêu, kỳ hạn hoặc số tiền vay, không vay thêm để che thiếu hụt.