Giáo án Bài 22. Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân

HS nhận diện được vấn đề cần giải quyết: phân biệt cáo buộc với bản án và bước đầu nhận ra suy đoán vô tội là nguyên tắc cần tôn trọng.

GV chiếu bản tin giả định: «Viện kiểm sát đưa cáo buộc trong vụ án». Bình viết: «Người đó đã có tội từ lúc bị cáo buộc và Tòa chỉ làm thủ tục ký lại». HS đọc và trả lời câu hỏi: (1) Bản tin nói về việc gì? (2) Ý kiến của Bình đúng hay sai ở chỗ nào? (3) Theo em, ai là cơ quan đưa ra cáo buộc, ai là cơ quan quyết định bản án?

HS nêu được: (1) Bản tin nêu Viện kiểm sát đưa cáo buộc, vụ việc chưa có bản án. (2) Ý kiến của Bình sai vì coi cáo buộc là kết tội và cho rằng Tòa chỉ ký lại; theo bài học, cáo buộc không đồng nghĩa với bản án. (3) Viện kiểm sát đưa cáo buộc (thực hành quyền công tố); Tòa án xét xử và tuyên bản án. Câu hỏi mở đầu được ghi lên bảng để kiểm chứng sau bài học.

HS nêu được chức năng của Tòa án (xét xử, thực hiện quyền tư pháp) và Viện kiểm sát (thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp), đồng thời giải thích vì sao hai cơ quan không thay thế nhau.

Nhóm 4 HS làm việc trên khăn trải bàn chia 4 ô: Tòa án; Viện kiểm sát; Thẩm phán và Hội thẩm; Người bị buộc tội. Mỗi nhóm đọc mục «Hiểu bản chất và phân biệt» và phần khái niệm trong bài, sau đó điền vào Phiếu học tập số 1 và ghi kết quả vào ô tương ứng trên khăn. Câu hỏi: Tòa án làm gì? Viện kiểm sát làm gì? Vì sao hai cơ quan không được thay nhau? Thẩm phán, Hội thẩm có phải tuân theo ý kiến của cơ quan nào không? Quyền bào chữa được bảo đảm như thế nào?

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ, khăn trải bàn có nội dung chính: Tòa án là cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp, tuyên bản án theo thẩm quyền. Viện kiểm sát thực hành quyền công tố (đưa cáo buộc) và kiểm sát hoạt động tư pháp. Hai cơ quan liên hệ bảo vệ pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp nhưng không thay nhau: Viện kiểm sát không tuyên bản án. Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập, chỉ tuân theo pháp luật. Tranh tụng và quyền bào chữa được bảo đảm theo Hiến pháp (Điều 102, 103, 107).

HS phân biệt được ba hoạt động buộc tội, xét xử và kiểm sát; giải thích được vì sao không coi cáo buộc là bản án.

Cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 2: Mỗi dòng là một hoạt động (buộc tội, xét xử, kiểm sát). HS ghi cơ quan thực hiện, nội dung chính và kết quả pháp lí của hoạt động. Câu hỏi: Khi Viện kiểm sát đưa cáo buộc thì đã có bản án chưa? Quyền bào chữa của người bị buộc tội thể hiện ở giai đoạn nào? Vì sao phải tôn trọng suy đoán vô tội?

Phiếu học tập số 2 được điền: Buộc tội (thực hành quyền công tố, Viện kiểm sát, kết quả là cáo buộc, chưa là kết luận). Xét xử (Tòa án, Thẩm phán và Hội thẩm, kết quả là bản án khi có căn cứ, trình tự luật định). Kiểm sát hoạt động tư pháp (Viện kiểm sát, kết quả là bảo đảm đúng pháp luật trong tố tụng). Kết luận: cáo buộc không đồng nghĩa với bản án; người bị buộc tội được suy đoán vô tội theo Điều 31 Hiến pháp và có quyền bào chữa.

HS nêu đúng hệ thống tổ chức Tòa án nhân dân theo Điều 4 và Viện kiểm sát nhân dân theo Điều 40 của luật hợp nhất hiện hành; không nhầm với hệ thống cấp huyện cũ hay đơn vị hành chính.

Bốn trạm học tập (mỗi trạm 1 nhóm, luân phiên 2 phút): Trạm 1 đọc Điều 4 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (111/VBHN-VPQH năm 2025) và ghi các loại Tòa án. Trạm 2 đọc Điều 40 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (14/VBHN-VPQH năm 2026) và ghi các cấp Viện kiểm sát. Trạm 3 phân tích câu hỏi: «Có cần giữ hệ thống cấp huyện cũ không?» Trạm 4 thảo luận: «Có phải mọi hệ thống tư pháp đều chỉ có hai cấp vì đơn vị hành chính có hai cấp không?»

Tòa án nhân dân gồm: Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực, Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế và các Tòa án quân sự theo luật. Viện kiểm sát nhân dân gồm: Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh/thành phố, Viện kiểm sát nhân dân khu vực và Viện kiểm sát quân sự các cấp. Không dùng hệ thống cấp huyện, cấp cao cũ làm sơ đồ hiện hành. Hệ thống tư pháp không suy ra từ số cấp đơn vị hành chính.

HS vận dụng kiến thức đã học để nhận diện đúng chức năng, phân biệt cáo buộc và bản án, và trả lời câu hỏi trắc nghiệm, điền khuyết.

HS làm việc cá nhân 5 phút rồi đối chiếu theo cặp đôi, sau đó trình bày trước lớp. Đề gồm: (Bài 1) Ghép biểu hiện với nội dung: Tòa án – Xét xử, thực hiện quyền tư pháp; Viện kiểm sát – Công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp; Người bị buộc tội – Được bảo đảm quyền bào chữa và suy đoán vô tội theo luật. (Bài 2) Trong tình huống của Bình, điểm nào cần sửa? A. Người bị buộc tội không có quyền bào chữa; B. Dư luận đông đủ thay chứng cứ; C. Cáo buộc không đồng nghĩa bản án; Tòa xét xử độc lập theo luật; D. Viện kiểm sát tự thay mọi bản án. (Bài 3) Đánh giá: a) Buộc tội và xét xử là chức năng khác nhau, quyền bào chữa phải được bảo đảm; b) Viện kiểm sát và Tòa án có chức năng hoàn toàn giống nhau. (Bài 4) Hoạt động buộc tội của Nhà nước trong tố tụng hình sự được gọi là ...... (Bài 5) Tên nào thuộc tổ chức TAND sau sắp xếp theo Điều 4 bản hợp nhất 111/VBHN-VPQH năm 2025? A. UBND xét xử khu vực; B. Cơ quan công tố thay mọi Tòa án; C. TAND cấp huyện giữ nguyên như sơ đồ cũ; D. TAND khu vực. (Bài 6) Theo Điều 40 Luật Tổ chức VKSND hợp nhất 14/VBHN-VPQH năm 2026, tên hệ thống nào đúng? A. Chỉ có hai cấp trung ương và cấp xã; B. VKSND tối cao, VKSND tỉnh/thành phố, VKSND khu vực và VKS quân sự các cấp; C. Giữ nguyên VKSND cấp huyện và cấp cao; D. UBND, HĐND và Tòa án đều là các Viện kiểm sát.

Đáp án: Bài 1: Tòa án – xét xử, thực hiện quyền tư pháp; Viện kiểm sát – công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp; Người bị buộc tội – được bảo đảm quyền bào chữa và suy đoán vô tội theo luật. Bài 2: C (Điều 31 bảo đảm suy đoán vô tội; Điều 102, 103 về Tòa án; Điều 107 về Viện kiểm sát). Bài 3: a) Đúng; b) Sai, Viện kiểm sát công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp; Tòa án xét xử, hai chức năng không hoàn toàn giống nhau. Bài 4: thực hành quyền công tố (thuộc chức năng Viện kiểm sát). Bài 5: D (TAND khu vực là thành phần tổ chức hiện hành; không có TAND cấp huyện như sơ đồ cũ). Bài 6: B (Điều 40 nêu tối cao, tỉnh/thành phố, khu vực và quân sự các cấp).

HS vận dụng kiến thức để viết lại thông tin của Bình theo đúng trạng thái vụ việc, tôn trọng suy đoán vô tội và quyền bào chữa, không thêm kết quả xét xử khi chưa có dữ kiện.

Cá nhân HS viết lại đoạn tin của Bình trong khoảng 5–7 câu, trả lời hai câu hỏi: (1) Thông tin nào có thể nêu, thông tin nào không được nêu? (2) Nếu muốn góp ý về vụ việc, em nên dùng kênh nào, đảm bảo điều gì? Trước khi viết, HS đọc Phiếu học tập số 3 (gợi ý tiêu chí chấm). Có thể giao về nhà để hoàn thiện.

Đoạn viết đúng mức gồm ba ý: Vụ việc đang có cáo buộc theo bản tin, chưa có bản án có hiệu lực (0,4 điểm). Tòa án phải xét xử độc lập theo căn cứ và trình tự luật định; bị cáo có quyền bào chữa (0,35 điểm). Không tự thêm kết quả án, tên, đời tư hoặc hình phạt (0,25 điểm). Nếu góp ý, HS nêu rõ phản ánh qua kênh đúng quy định, không vu khống, không gây áp lực để quyết định tội thay cơ quan tư pháp.