Giáo án Bài 21. Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về vai trò các cơ quan khi ban hành luật và nêu được vấn đề cần giải quyết: có cần phân biệt Chính phủ, Quốc hội, Chủ tịch nước hay không.

GV trình chiếu bản tin giả định: Chính phủ trình dự án luật, Quốc hội thông qua và Chủ tịch nước công bố theo trình tự. Một bạn trong bản tin kết luận cả ba đều làm cùng việc nên không cần phân biệt. HS trả lời hai câu hỏi: (1) Trong bản tin có những chủ thể nào và mỗi chủ thể làm việc gì? (2) Ý kiến “cả ba đều làm cùng việc” có đúng không? Vì sao?

HS nêu được ba việc khác nhau: Chính phủ trình dự án, Quốc hội thông qua, Chủ tịch nước công bố. HS kết luận ý kiến của bạn trong bản tin là chưa đúng vì các khâu có chức năng và thẩm quyền khác nhau. Vấn đề bài học: phân biệt chức năng ba thiết chế và các khâu của quá trình pháp luật.

Nêu được vị trí, chức năng của Quốc hội và giải thích được bằng dấu hiệu cụ thể (đại biểu cao nhất, quyền lực cao nhất, lập hiến, lập pháp, quyết định vấn đề quan trọng, giám sát tối cao).

Nhóm 4 HS đọc mục Quốc hội trong sách và Điều 69 Hiến pháp (nguồn đã chuẩn bị). Nhiệm vụ hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần Quốc hội. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao Quốc hội được gọi là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân? (2) Kể tên bốn chức năng chính của Quốc hội. (3) Quốc hội hoạt động qua những hình thức nào và Ủy ban Thường vụ Quốc hội có vai trò gì?

Phiếu học tập số 1 phần Quốc hội gồm: – Vị trí: cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. – Chức năng: thực hiện quyền lập hiến, lập pháp; quyết định vấn đề quan trọng của đất nước; giám sát tối cao hoạt động của Nhà nước. – Hình thức hoạt động: qua các kỳ họp và hoạt động của đại biểu; Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan thường trực; Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban thực hiện nhiệm vụ theo Hiến pháp và luật. – Dấu hiệu nhận biết: Quốc hội là nơi thông qua luật và quyết định các vấn đề quan trọng.

Giải thích được vị trí, chức năng của Chủ tịch nước và Chính phủ; nêu được quan hệ với Quốc hội (bầu, chịu trách nhiệm, báo cáo, chấp hành) và phân biệt Chủ tịch nước với Thủ tướng.

Theo phương pháp mảnh ghép, HS chia thành hai nhóm chuyên gia: nhóm A nghiên cứu Chủ tịch nước (Điều 86, 87); nhóm B nghiên cứu Chính phủ (Điều 94, 95). Mỗi nhóm điền phần tương ứng trong Phiếu học tập số 1. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Chủ tịch nước “thay mặt” về đối nội, đối ngoại gồm những việc gì ở mức khái quát? (2) Chủ tịch nước do ai bầu và chịu trách nhiệm trước ai? (3) Chính phủ là cơ quan hành chính cao nhất, vậy vì sao gọi là cơ quan chấp hành của Quốc hội? (4) Vì sao không được coi Thủ tướng và Chủ tịch nước là cùng một chức danh?

Phiếu học tập số 1, phần Chủ tịch nước: – Vị trí: người đứng đầu Nhà nước. – Chức năng: thay mặt Nhà nước về đối nội, đối ngoại. – Quan hệ: do Quốc hội bầu trong số đại biểu Quốc hội; chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội (Điều 87). Phần Chính phủ: – Vị trí: cơ quan hành chính nhà nước cao nhất. – Chức năng: thực hiện hành pháp; là cơ quan chấp hành của Quốc hội. – Thành phần: Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ (Điều 95). – Trách nhiệm: kết hợp trách nhiệm tập thể với trách nhiệm người đứng đầu, chịu trách nhiệm và báo cáo trước Quốc hội (Điều 94). Kết luận: Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước; Thủ tướng đứng đầu Chính phủ; không phải cùng một chức danh.

Phân biệt được trình dự án luật, thông qua luật, công bố luật và tổ chức thi hành luật; xác định được cơ quan đảm nhiệm từng khâu và căn cứ Hiến pháp tương ứng.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2: xác định khâu trong bốn bước (trình dự án, thông qua, công bố, tổ chức thi hành), nêu chủ thể và căn cứ. GV đặt câu hỏi: (1) Chủ thể nào có quyền trình dự án luật? Một chủ thể duy nhất có độc quyền trình không? (2) Vì sao việc công bố không phải là thông qua? (3) Tổ chức thi hành có phải là việc của cơ quan đã thông qua luật không?

Phiếu học tập số 2: – Trình dự án luật: Chính phủ là một chủ thể có quyền trình; theo Điều 84 Hiến pháp còn có các chủ thể khác có quyền trình, nên không thể kết luận chỉ Chính phủ có quyền trình mọi luật. – Thông qua luật: Quốc hội xem xét và biểu quyết thông qua. – Công bố luật: Chủ tịch nước công bố theo Hiến pháp. – Tổ chức thi hành luật: Chính phủ tổ chức thi hành; đây là khâu khác, không thay thế các khâu trước. Kết luận: mỗi khâu có chức năng và thẩm quyền riêng, không gộp làm một.

Vận dụng được kiến thức đã học để trả lời câu hỏi trắc nghiệm, ghép nội dung và đánh giá nhận định về ba thiết chế và quá trình lập pháp.

HS làm bốn bài tập từ bộ bài đã chuẩn bị: (1) ghép chức năng với thiết chế; (2) chọn cách hiểu đúng về ba khâu trong bản tin; (3) đánh giá hai nhận định a) và b); (4) chọn cơ quan bầu Chủ tịch nước theo Điều 87. Sau đó HS dùng bài tập tương tác trên trang NeoEdu để tự kiểm tra nhanh.

Bài 1: Quốc hội – lập hiến, lập pháp, quyết định vấn đề quan trọng, giám sát tối cao; Chủ tịch nước – đứng đầu Nhà nước, thay mặt đối nội, đối ngoại; Chính phủ – hành chính cao nhất, thực hiện hành pháp. Bài 2: Đáp án B (ba khâu liên hệ nhưng khác chức năng và thẩm quyền). Bài 3: a) Đúng – cần phân biệt chức năng và các khâu của quá trình pháp luật; b) Sai – Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, Thủ tướng đứng đầu Chính phủ. Bài 4: Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, thực hiện quyền lập hiến, lập pháp (Điều 69). Bài 5: Đáp án D – Quốc hội bầu Chủ tịch nước trong số đại biểu Quốc hội (Điều 87).

Vận dụng được kiến thức về ba thiết chế và các khâu của quá trình pháp luật để phân tích một tin tức thực tế, từ đó hình thành thói quen tiếp nhận thông tin có căn cứ.

HS chọn một tin tức chính thống về việc Quốc hội thông qua hoặc sửa đổi một luật (nguồn từ cơ quan báo chí, trang thông tin của Quốc hội, Chính phủ). Trên phiếu cá nhân, HS ghi: tên luật, khâu nào do Chính phủ, Quốc hội, Chủ tịch nước đảm nhiệm, nguồn tin và ngày đăng. Câu hỏi định hướng: “Tin đó có nêu đủ các khâu không? Nếu chỉ nêu một khâu thì có thể suy ra ai làm tất cả không?”

Phiếu vận dụng cá nhân gồm: – Tên luật và nguồn tin (đường dẫn, ngày đăng). – Khâu trình dự án: chủ thể ... – Khâu thông qua: chủ thể ... – Khâu công bố: chủ thể ... – Khâu tổ chức thi hành: chủ thể ... – Nhận xét: tin đã nêu đủ hay thiếu khâu; HS không suy ra mức phạt hay trách nhiệm pháp lí cụ thể.