Giáo án Bài 23. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân

Huy động vốn hiểu biết của HS về chính quyền địa phương; nhận ra cần xác định đúng cơ quan và kênh tiếp nhận trước khi gửi kiến nghị.

GV đưa tình huống giả định: một đề cũ yêu cầu học sinh gửi nguyện vọng sân chơi tới HĐND huyện. Năm 2026, nhóm định gửi nguyên địa chỉ đó; UBND xã/phường có thông tin tiếp nhận hiện hành trên cổng chính thức.
Câu hỏi GV đặt ra:

• Theo em, HĐND và UBND khác nhau ở điểm nào?
• Nếu cơ quan trong đề cũ không còn hoạt động, nhóm nên làm gì?
• Nguyện vọng về sân chơi có cần thay đổi nội dung không, hay chỉ cần sửa điều gì?

HS nêu được ít nhất hai ý: HĐND là cơ quan quyền lực, còn UBND là cơ quan hành chính, chấp hành; nhóm cần kiểm tra cơ quan và kênh hiện hành trước khi gửi, không dùng địa chỉ cũ. Nội dung nguyện vọng có thể giữ, chỉ cần sửa đúng cơ quan tiếp nhận. GV dẫn vào bài: HĐND và UBND là gì, cơ cấu ra sao, cách làm việc với chính quyền địa phương.

Nêu được bản chất, vị trí và chức năng của HĐND và UBND; giải thích được vì sao hai cơ quan không đồng nhất và không có thẩm quyền xét xử.

Kĩ thuật khăn trải bàn: nhóm 4 HS. Mỗi HS nhận một ô trên khăn A3 và điền nội dung vào Phiếu học tập số 1 (xem phần worksheets). Các ô trung tâm ghi chung nhóm.
Nhiệm vụ: đọc phần nội dung bài học về khái niệm chính quyền địa phương, rồi hoàn thành bảng so sánh HĐND – UBND theo các tiêu chí: bản chất, vị trí, chức năng chính, căn cứ thành lập, quan hệ giữa hai cơ quan và chức năng xét xử.
Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao nói UBND là cơ quan chấp hành của HĐND?”; “Tại sao Tòa án không thuộc nhóm hai cơ quan này?”

Bảng so sánh hoàn chỉnh, gồm các nội dung chính:

• HĐND: cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương; đại diện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân; quyết định và giám sát theo luật.
• UBND: cơ quan chấp hành của HĐND cùng cấp; cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương; tổ chức thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết và nhiệm vụ được giao.
• Điều 114: UBND ở cấp chính quyền địa phương do HĐND cùng cấp bầu.
• Hai cơ quan không đồng nhất, không có thẩm quyền xét xử như Tòa án.
  Kết luận HS rút ra: HĐND quyết định và giám sát, UBND tổ chức thi hành trong thẩm quyền.

Mô tả được cơ cấu, cách hoạt động của HĐND và UBND; phân biệt được nơi tiếp nhận với cơ quan quyết định trong cơ chế một cửa.

Hoạt động theo nhóm 4, chia nhiệm vụ theo hai trạm: Trạm 1 (cơ cấu và hoạt động) và Trạm 2 (cơ chế một cửa). Mỗi nhóm đọc nội dung ở trạm, hoàn thành Phiếu học tập số 2 (xem phần worksheets). Sau đó các thành viên đổi trạm để chia sẻ.
Câu hỏi GV đặt ra:

• HĐND hoạt động qua những hình thức nào? Thường trực và các Ban có vai trò gì?
• UBND gồm những ai?
• Nộp hồ sơ tại Trung tâm phục vụ hành chính công thì ai là người quyết định?
• Đã đọc tài liệu hướng dẫn có phải là đã làm thủ tục không?

Kết quả HS rút ra:

• HĐND gồm các đại biểu do cử tri địa phương bầu; hoạt động qua kỳ họp, Thường trực và các Ban theo luật; thực hiện quyết định, giám sát trong thẩm quyền.
• UBND ở cấp chính quyền gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các Ủy viên theo luật.
• Bộ phận tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ, hướng dẫn bổ sung hoặc trả kết quả không làm thay đổi thẩm quyền giải quyết.
• Phân biệt: nơi tiếp nhận không phải cơ quan quyết định; giấy hẹn không phải kết quả đã giải quyết; nghiên cứu tài liệu không phải là đã trực tiếp làm thủ tục.
• Ghi nhớ: mô hình địa phương hiện hành là hai cấp theo Điều 110 đã sửa năm 2025; cần kiểm nguồn hiện hành trước khi làm thủ tục.

Vận dụng kiến thức vừa học để xử lí các câu hỏi và tình huống liên quan đến HĐND, UBND và kênh tiếp nhận hiện hành.

Trò chơi “Giơ thẻ” kết hợp bài tập có sẵn. GV đọc lần lượt các câu hỏi; HS giơ thẻ hoặc viết đáp án vào bảng con. Với câu tự luận, HS trao đổi cặp đôi trong 2 phút.
Bài tập:

1. Ghép biểu hiện với nội dung trong tình huống: HĐND – đại diện, quyết định và giám sát theo luật; UBND – chấp hành và hành chính ở địa phương; Thông tin hiện hành – kiểm kênh, cơ quan sau sắp xếp.
2. Cách làm nào phù hợp khi gửi nguyện vọng sân chơi? A. Gửi bất kể cấp huyện đã hết; B. Tự ghi một địa chỉ mới cho đủ bài; C. Đăng thông tin riêng tư để ép xử lí; D. Kiểm kênh/cơ quan hiện hành và gửi kiến nghị có dữ kiện.
3. Đánh giá: a) HĐND quyết định, giám sát và UBND tổ chức thi hành trong thẩm quyền. b) Hệ thống địa phương 2026 vẫn bắt buộc đủ ba cấp tỉnh – huyện – xã như sơ đồ cũ.
4. Cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân là {{1}}.
5. Theo Điều 114, UBND ở cấp chính quyền địa phương do chủ thể nào bầu? A. Tòa án cùng địa phương; B. Mọi cơ quan chuyên môn tự bầu riêng một UBND; C. Chính phủ trực tiếp bầu mọi UBND; D. HĐND cùng cấp.

Đáp án và kiến thức cần đạt:

• Câu 1: HĐND – đại diện, quyết định và giám sát theo luật; UBND – chấp hành và hành chính ở địa phương; thông tin hiện hành – kiểm kênh/cơ quan sau sắp xếp.
• Câu 2: Đáp án D. Đơn vị cấp huyện đã kết thúc hoạt động từ 01/07/2025, nên không gửi nguyên địa chỉ cũ; kiến nghị cần kiểm kênh hiện hành và có dữ kiện cụ thể.
• Câu 3: a) Đúng. b) Sai, vì từ 2025 mô hình là hai cấp theo Điều 110 đã sửa; không giữ sơ đồ ba cấp cũ.
• Câu 4: Hội đồng nhân dân (HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương theo Điều 113; UBND là cơ quan chấp hành, hành chính; Tòa án xét xử).
• Câu 5: Đáp án D. HĐND cùng cấp bầu UBND theo Điều 114.

Vận dụng cách kiểm nguồn hiện hành và kĩ năng viết kiến nghị có dữ kiện để giải quyết tình huống gửi nguyện vọng sân chơi; biết lựa chọn hành động có căn cứ, tôn trọng người khác.

Nhiệm vụ 1 (trong lớp, theo nhóm): điền Phiếu học tập số 2, phần kiểm nguồn, với dữ liệu tự chứa: trang “Thủ tục đăng ký lại khai sinh” của UBND xã Khánh Thiện nêu cơ quan thực hiện là UBND cấp xã, các bước tiếp nhận – kiểm tra – giấy hẹn/hướng dẫn bổ sung – xác minh – trả kết quả; nhưng vẫn ghi “thị trấn” và căn cứ lệ phí Thông tư 179/2015. Cẩm nang chính quyền địa phương cấp xã của Bộ Nội vụ, trang 151, nêu đăng ký khai sinh thuộc nhóm nhiệm vụ hộ tịch của UBND cấp xã trong mô hình hai cấp. Không coi nội dung lệ phí 2015 là mức hiện hành 2026.
Nhiệm vụ 2 (cá nhân, phần về nhà): viết kiến nghị về sân chơi, không tự đoán cơ quan cụ thể. Nội dung mẫu có thể tham khảo: “Chúng em mong địa phương quan tâm không gian sân chơi an toàn và dễ tiếp cận. Xin khảo sát hiện trạng, lấy ý kiến tự nguyện về nhu cầu và thông báo phương án cùng lí do; chúng em không khẳng định một số đo hay tình trạng hư hỏng chưa được cung cấp.”
Câu hỏi GV đặt ra: “Điều gì cho thấy nguồn cần được kiểm lại?”; “Vì sao không nên viết khẳng định số liệu khi chưa có?”

Kết quả HS:

• Việc: đăng ký lại khai sinh. Nguồn: trang UBND xã Khánh Thiện và Cẩm nang Bộ Nội vụ trang 151. Thông tin đọc được: cơ quan là UBND cấp xã; có các bước tiếp nhận đến trả kết quả. Dấu hiệu cần kiểm hiệu lực: còn ghi “thị trấn” (mô hình cũ) và căn cứ Thông tư 179/2015. Kết luận: cơ quan thực hiện là UBND cấp xã theo mô hình hai cấp hiện hành; không dùng lệ phí 2015 làm mức hiện hành 2026.
• Kiến nghị: nêu rõ kênh tiếp nhận được cổng chính thức của địa phương xác nhận; không dùng HĐND huyện đã kết thúc; nội dung nêu nguyện vọng an toàn, dễ tiếp cận; đề nghị khảo sát, lấy ý kiến tự nguyện, thông báo phương án và lí do; không khẳng định số đo hay tình trạng chưa có căn cứ.
  Lưu ý: đây là nội dung học tập chưa gửi thực; trước khi gửi phải kiểm đúng kênh.