Giáo dục kinh tế và pháp luật 10
GD Kinh tế và Pháp luậtLớp 10Chủ đề 9. Hệ thống chính trị nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Bài 23. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân

Mục tiêu bài học

  • Giải thích chính quyền địa phương bằng dấu hiệu cụ thể.
  • Phân tích tình huống và lựa chọn hành động có căn cứ, tôn trọng người khác.

Bài giảng

Hiểu bản chất và phân biệt

HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện ý chí/nguyện vọng/quyền làm chủ của Nhân dân, quyết định và giám sát theo luật. UBND ở cấp chính quyền là cơ quan chấp hành HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, tổ chức thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết và nhiệm vụ được giao. Hai cơ quan không đồng nhất và không có thẩm quyền xét xử như Tòa.

Từ nhận biết đến cách thực hiện

Dùng mô hình đơn vị hành chính hai cấp theo Điều 110 sửa 2025; đọc nhiệm vụ cơ quan, nơi tiếp nhận kiến nghị/thủ tục từ nguồn chính thức hiện hành. Ví dụ sách yêu cầu gửi HĐND cấp huyện trước 2025 phải chuyển kênh đúng hiện hành, không giữ địa chỉ cũ hoặc tự đoán nơi mới.

**Tình huống giả định để học: ** Một đề cũ yêu cầu học sinh gửi nguyện vọng sân chơi tới HĐND huyện. Năm 2026 nhóm chuẩn bị gửi nguyên địa chỉ đó; UBND xã/phường có thông tin tiếp nhận hiện hành trên cổng chính thức.

**Phân tích: ** Đơn vị cấp huyện kết thúc hoạt động 01/07/2025; Điều 110/113/114 và kênh hiện hành cần được kiểm. Không cần thay nguyện vọng nhưng phải sửa cơ quan kênh đúng.

Đối chiếu pháp luật — ngày 03/11/2026

Điều 110–114 Hiến pháp đã sửa 2025: hai cấp đơn vị hành chính, HĐND/UBND với chức năng khác nhau. Vận dụng sách cũ gửi HĐND huyện phải đổi sang kênh có thẩm quyền được nguồn hiện hành xác nhận, không duy trì cơ quan đã kết thúc. Đây là kiến thức giáo dục theo nguồn dẫn, không phải tư vấn cho hồ sơ cá nhân. Không suy ra mức phạt hoặc trách nhiệm pháp lí cụ thể nếu chưa đủ điều kiện và quy định áp dụng.

Cơ cấu, cách hoạt động và công việc một cửa

HĐND gồm các đại biểu do cử tri địa phương bầu, hoạt động qua kỳ họp, Thường trực và các Ban theo luật; thực hiện quyết định, giám sát trong thẩm quyền. Theo Điều 114, UBND ở cấp chính quyền địa phương do HĐND cùng cấp bầu, có vai trò chấp hành và hành chính; cơ cấu gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các Ủy viên theo luật. Việc tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ, hướng dẫn bổ sung hoặc trả kết quả tại bộ phận/Trung tâm phục vụ hành chính công không làm thay đổi thẩm quyền giải quyết. Tìm hiểu một cửa cần phân biệt nơi tiếp nhận và cơ quan quyết định, giấy hẹn và kết quả đã giải quyết; không nhận nghiên cứu tài liệu là đã trực tiếp làm thủ tục.

Khái niệm chính

Chính quyền địa phương
HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện ý chí/nguyện vọng/quyền làm chủ của Nhân dân, quyết định và giám sát theo luật. UBND ở cấp chính quyền là cơ quan chấp hành HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, tổ chức thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết và nhiệm vụ được giao. Hai cơ quan không đồng nhất và không có thẩm quyền xét xử như Tòa.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Một đề cũ yêu cầu học sinh gửi nguyện vọng sân chơi tới HĐND huyện. Năm 2026 nhóm chuẩn bị gửi nguyên địa chỉ đó; UBND xã/phường có thông tin tiếp nhận hiện hành trên cổng chính thức.

    Viết kiến nghị về sân chơi không tự đoán cơ quan cụ thể.

    Xem lời giải

    Gửi qua kênh tiếp nhận kiến nghị hiện hành được cổng chính thức của địa phương xác nhận, không dùng HĐND huyện đã kết thúc hoạt động. Nội dung mẫu: Chúng em mong địa phương quan tâm không gian sân chơi an toàn và dễ tiếp cận. Xin khảo sát hiện trạng, lấy ý kiến tự nguyện về nhu cầu và thông báo phương án cùng lí do; chúng em không khẳng định một số đo hay tình trạng hư hỏng chưa được cung cấp. Đây là nội dung học tập chưa gửi thực; trước khi gửi phải kiểm đúng kênh, không bịa tên cơ quan, địa chỉ hoặc kết quả tiếp nhận.

Ghi nhớ

HĐND quyết định/giám sát và UBND tổ chức thi hành trong thẩm quyền. Dùng mô hình đơn vị hành chính hai cấp theo Điều 110 sửa 2025; đọc nhiệm vụ cơ quan, nơi tiếp nhận kiến nghị/thủ tục từ nguồn chính thức hiện hành.

Dễ nhầm

  • Hệ thống địa phương 2026 vẫn bắt buộc đủ ba cấp tỉnh–huyện–xã như sơ đồ cũ.

Bài tập

Đã đúng 0/5 câu

  1. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Một đề cũ yêu cầu học sinh gửi nguyện vọng sân chơi tới HĐND huyện. Năm 2026 nhóm chuẩn bị gửi nguyên địa chỉ đó; UBND xã/phường có thông tin tiếp nhận hiện hành trên cổng chính thức.

    Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp trong tình huống/bài học.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  2. Câu 2Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Một đề cũ yêu cầu học sinh gửi nguyện vọng sân chơi tới HĐND huyện. Năm 2026 nhóm chuẩn bị gửi nguyên địa chỉ đó; UBND xã/phường có thông tin tiếp nhận hiện hành trên cổng chính thức.

    Cách làm nào phù hợp?

  3. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Một đề cũ yêu cầu học sinh gửi nguyện vọng sân chơi tới HĐND huyện. Năm 2026 nhóm chuẩn bị gửi nguyên địa chỉ đó; UBND xã/phường có thông tin tiếp nhận hiện hành trên cổng chính thức.

    Đánh giá hai nhận định.

    ÝĐúngSai
    a)HĐND quyết định/giám sát và UBND tổ chức thi hành trong thẩm quyền.
    b)Hệ thống địa phương 2026 vẫn bắt buộc đủ ba cấp tỉnh–huyện–xã như sơ đồ cũ.
  4. Câu 4Mức 1Điền vào chỗ trống

    Cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, thực hiện quyết định/giám sát theo luật là .

  5. Câu 5Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Theo Điều 114, UBND ở cấp chính quyền địa phương do chủ thể nào bầu?

  6. Câu 6Mức 3Tự luận

    Một đề cũ yêu cầu học sinh gửi nguyện vọng sân chơi tới HĐND huyện. Năm 2026 nhóm chuẩn bị gửi nguyên địa chỉ đó; UBND xã/phường có thông tin tiếp nhận hiện hành trên cổng chính thức.

    Viết kiến nghị về sân chơi không tự đoán cơ quan cụ thể.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một đề cũ yêu cầu học sinh gửi nguyện vọng sân chơi tới HĐND huyện. Năm 2026 nhóm chuẩn bị gửi nguyên địa chỉ đó; UBND xã/phường có thông tin tiếp nhận hiện hành trên cổng chính thức.

    UBND tổ chức thi hành có đồng nghĩa tự ra mọi luật hoặc bản án không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 8Mức 4Tự luận

    Lập phiếu tìm hiểu cơ chế một cửa và kiểm nguồn, dùng dữ liệu tự chứa sau: trang “Thủ tục đăng ký lại khai sinh” của UBND xã Khánh Thiện nêu cơ quan thực hiện là UBND cấp xã, tiếp nhận hồ sơ–kiểm tra–giấy hẹn/hướng dẫn bổ sung–xác minh–trả kết quả; nhưng còn ghi “thị trấn” và căn cứ lệ phí Thông tư 179/2015. Cẩm nang chính quyền địa phương cấp xã của Bộ Nội vụ, trang 151, nêu đăng ký khai sinh thuộc nhóm nhiệm vụ hộ tịch của UBND cấp xã trong mô hình hai cấp. Điền tên việc, nguồn, thông tin đọc được, dấu hiệu cần kiểm hiệu lực và kết luận; không coi nội dung lệ phí 2015 là mức hiện hành 2026. Nguồn: https://khanhthien.ninhbinh.gov.vn/tthc/thu-tuc-dang-ky-lai-khai-sinh-8.html ; https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vanban/sachcamnang-604212.pdf

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay