Giáo án Bài 2. Các chủ thể của nền kinh tế

Huy động kiến thức nền của HS về các người tham gia mua bán hàng hóa và gợi mở khái niệm chủ thể kinh tế.

GV chiếu tình huống: Hợp tác xã trồng rau bán qua cửa hàng. Lan mua rau về ăn; cơ quan có thẩm quyền kiểm tra an toàn. Cửa hàng đồng thời mua giấy để dùng tại quầy. GV đặt câu hỏi: Trong tình huống này có những ai tham gia? Ai là người tạo ra rau? Ai đưa rau đến tay Lan? Ai đang ăn rau và dùng rau để làm gì? Cơ quan kiểm tra có vai trò gì?

Danh sách những người và tổ chức tham gia tình huống, gồm: hợp tác xã (tạo rau), cửa hàng (đưa rau đến người mua), Lan (ăn rau), cơ quan có thẩm quyền (kiểm tra an toàn). HS nêu được câu hỏi: Mỗi người đang làm gì trong chuỗi này, và có phải lúc nào họ cũng đóng cùng một vai trò không?

HS giải thích được dấu hiệu cụ thể để nhận diện chủ thể sản xuất, tiêu dùng, trung gian và Nhà nước trong tình huống.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1. HS đọc khái niệm chủ thể kinh tế trong sách hoặc trên trang NeoEdu, sau đó xác định từng chủ thể trong tình huống và nêu dấu hiệu cụ thể. Câu hỏi: Hợp tác xã trồng rau thuộc chủ thể nào và dấu hiệu nào cho thấy điều đó? Cửa hàng phân phối rau thuộc chủ thể nào? Lan ăn rau thuộc chủ thể nào? Cơ quan kiểm tra an toàn thuộc chủ thể nào và căn cứ vào đâu?

Kết quả Phiếu học tập số 1 dự kiến: Chủ thể sản xuất – Hợp tác xã trồng rau, dấu hiệu: tạo ra sản phẩm rau để cung cấp cho thị trường. Chủ thể trung gian – Cửa hàng phân phối rau, dấu hiệu: kết nối người bán rau với người mua, không trực tiếp trồng hay ăn rau. Chủ thể tiêu dùng – Lan, dấu hiệu: dùng rau để đáp ứng nhu cầu ăn uống. Chủ thể Nhà nước – cơ quan có thẩm quyền, dấu hiệu: kiểm tra an toàn theo thẩm quyền, tạo môi trường pháp lí. Kết luận HS rút ra: Chủ thể kinh tế được nhận diện qua hoạt động cụ thể trong giao dịch, không qua tên gọi.

HS giải thích được vì sao cùng một chủ thể có thể đóng nhiều vai trò, và vai trò không phải là nhãn cố định.

GV nêu câu hỏi: Cửa hàng bán rau thì là trung gian, còn khi mua giấy để dùng tại quầy thì cửa hàng đóng vai trò gì? Nếu Lan tự trồng rau để ăn thì Lan là chủ thể nào? Vì sao không nên gọi cửa hàng là trung gian mãi mãi?

HS rút ra kết luận: Cửa hàng khi bán rau là trung gian, khi mua giấy dùng tại quầy là chủ thể tiêu dùng cho hoạt động kinh doanh. Lan khi tự trồng rau là chủ thể sản xuất, khi ăn rau là chủ thể tiêu dùng. Vai trò được xác định theo từng giao dịch cụ thể, không phải nhãn cố định cho cả đời người hay toàn bộ một tổ chức.

HS vận dụng dấu hiệu chủ thể để trả lời trắc nghiệm, đúng/sai và lập bảng trách nhiệm của các chủ thể.

HS làm bài tập 1 (ghép biểu hiện với chủ thể), bài tập 2 (trắc nghiệm vai trò trung gian), bài tập 3 (đúng/sai về vai trò chủ thể), bài tập 5 (trắc nghiệm vai trò Nhà nước) trên phiếu hoặc trên trang NeoEdu. Nếu còn thời gian, HS thực hiện bài tập 8 lập bảng trách nhiệm bốn chủ thể.

Đề và đáp án: Bài 1 – ghép: Sản xuất – Hợp tác xã tạo rau; Trung gian – Cửa hàng phân phối rau; Tiêu dùng – Lan ăn rau; Nhà nước – Cơ quan quản lí kiểm tra theo thẩm quyền. Bài 2 – Đáp án C (cửa hàng kết nối nguồn rau với người mua). Bài 3 – a) Đúng: vai trò phải xét theo hoạt động cụ thể; b) Sai: cửa hàng mua giấy để dùng tại quầy có vai trò tiêu dùng trong hoạt động đó. Bài 5 – Đáp án D (chủ thể Nhà nước). Bài 8 (nếu làm) – Người sản xuất bảo đảm chất lượng và thông tin; trung gian kiểm tra, phân phối trung thực; người tiêu dùng lựa chọn có căn cứ, không lãng phí; Nhà nước kiểm tra, điều tiết đúng thẩm quyền.

HS vận dụng kiến thức về trách nhiệm của các chủ thể để phân tích tình huống và lựa chọn hành động có căn cứ, tôn trọng người mua.

Tình huống: Một cửa hàng bán rau nhận lô rau có nhãn nguồn gốc chưa rõ. Chủ cửa hàng muốn ghi nhãn có chứng nhận để bán nhanh. Nhóm thảo luận: Cửa hàng nên làm gì? Vì sao? Người mua như Lan có quyền yêu cầu gì? Cơ quan có thẩm quyền cần làm gì? Mỗi nhóm trình bày một hành động được chọn và lí do. Giao thêm nhiệm vụ về nhà: quan sát một giao dịch mua bán hằng ngày của gia đình và xác định vai trò các chủ thể.

Kết quả thảo luận dự kiến: Cửa hàng không tự ghi có chứng nhận khi chưa kiểm tra; cần xác minh nguồn và điều kiện an toàn, lưu thông tin cần thiết, giới thiệu trung thực và xử lí phản hồi theo quy định. Lợi nhuận không biện minh cho việc che giấu dữ liệu. Lan có quyền được biết thông tin nguồn gốc trung thực để lựa chọn có căn cứ. Cơ quan có thẩm quyền kiểm tra theo thẩm quyền. HS rút ra: trách nhiệm của mỗi chủ thể gắn với vai trò của họ trong giao dịch.