Giáo án Bài 3. Thị trường

Huy động kinh nghiệm mua bán thực tế của HS, dẫn vào nhận thức ban đầu về thị trường và việc so sánh các nơi bán.

GV đưa ra câu hỏi: Em đã từng mua đồ dùng học tập hoặc sách ở những nơi nào (cửa hàng, chợ, mạng)? Khi chọn nơi mua, em dựa vào những điều gì? Giá rẻ có phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt nhất không?

Từ kinh nghiệm của HS, lớp rút ra nhận định ban đầu: người mua và người bán gặp nhau ở nhiều nơi, có thể trực tiếp hoặc qua mạng; khi chọn nơi mua, HS thường xem giá, phí giao hàng, thời gian và chất lượng. Nhận định ban đầu: giá thấp chưa chắc đã là phương án rẻ nhất nếu còn phí giao hàng.

Nêu được khái niệm thị trường, bốn yếu tố cấu thành và hiểu rằng thị trường có thể diễn ra trực tiếp hoặc qua mạng.

HS đọc mục Khái niệm trong SGK hoặc bài giảng NeoEdu, sau đó trả lời câu hỏi: (1) Thị trường là gì? (2) Thị trường gồm những yếu tố nào? (3) Giao dịch qua mạng có phải là thị trường không? Vì sao? (4) Việc có nhiều tin đăng bán có nghĩa là đã có nhiều giao dịch hoàn tất không?

Kiến thức HS rút ra:

• Thị trường là tổng thể quan hệ trao đổi trong đó người mua, người bán tương tác để xác định giá và lượng; có thể trực tiếp hoặc qua mạng.
• Bốn yếu tố: hàng hóa/dịch vụ, người mua, người bán, điều kiện giao dịch.
• Giao dịch qua mạng vẫn thuộc thị trường; không chỉ những nơi có quầy và gặp mặt trực tiếp mới là thị trường.
• Số tin đăng không tự bằng giao dịch hoàn tất; cần số giao dịch thực tế để đánh giá.

Giải thích được ba chức năng của thị trường; vận dụng được cách so sánh các phương án mua bán dựa trên tổng chi và điều kiện tương đương.

HS làm việc nhóm 4 theo Phiếu học tập số 1. Tình huống: Ba nơi chào cùng loại sách mới: A 80000 đồng, giao 20000 đồng; B 95000 đồng, miễn giao; C 75000 đồng, giao 30000 đồng. Giả định chất lượng và đổi trả giống nhau, cần mua một cuốn. Nhóm tính tổng chi từng nơi, xác định nơi rẻ nhất và nêu giả định làm kết luận có hiệu lực. Đồng thời, nhóm nêu ba chức năng của thị trường được thể hiện qua giao dịch này.

Kết quả trên Phiếu học tập số 1:

• Tổng chi A: 80000 + 20000 = 100000 đồng.
• Tổng chi B: 95000 đồng (miễn giao).
• Tổng chi C: 75000 + 30000 = 105000 đồng.
• Kết luận: B có tổng chi thấp nhất theo các giả định; không chỉ so giá niêm yết (C có giá thấp nhất nhưng tổng chi cao nhất).
• Giả định cần giữ: cùng loại sách, chất lượng và đổi trả giống nhau, mua một cuốn. Nếu giả định thay đổi thì cần đánh giá lại.
• Chức năng: thừa nhận (giao dịch cho biết sản phẩm được chấp nhận hay không), thông tin (giá và lượng báo tín hiệu cho người mua, người bán), điều tiết/kích thích (chủ thể điều chỉnh hành vi theo tín hiệu và điều kiện).

Phân loại được thị trường theo đối tượng, vai trò của đối tượng và phạm vi; không trộn lẫn các tiêu chí.

HS làm việc theo cặp, hoàn thành Phiếu học tập số 2: ghép ví dụ thị trường (gạo, nhà ở, dịch vụ sửa chữa, tiền tệ, tư liệu sản xuất, tư liệu tiêu dùng, lao động, khoa học–công nghệ, trong nước, quốc tế) vào từng tiêu chí. Trọng tâm: Một cơ sở trong nước mua lò làm bánh của nhà cung cấp trong nước là giao dịch tư liệu sản xuất trong thị trường nội địa; gia đình mua bánh để ăn là tư liệu tiêu dùng.

Kiến thức HS rút ra:

• Theo đối tượng: thị trường gạo, thị trường nhà ở, thị trường dịch vụ sửa chữa, thị trường tiền tệ.
• Theo vai trò của đối tượng: thị trường tư liệu sản xuất, tư liệu tiêu dùng, lao động, khoa học–công nghệ.
• Theo phạm vi: thị trường trong nước và thị trường quốc tế.
• Một giao dịch có thể mô tả theo nhiều tiêu chí cùng lúc; trước khi phân loại cần xác định người mua dùng sản phẩm vào việc gì và các bên giao dịch ở đâu.
• Mua trực tuyến chỉ nói về hình thức giao dịch, không tự chứng minh là giao dịch quốc tế.

Củng cố khái niệm, chức năng, cách so sánh phương án và phân loại thị trường qua bài tập trắc nghiệm, đúng sai và ghép nội dung.

GV chiếu bài tập sau, HS làm cá nhân rồi đối chiếu theo cặp:
(1) Ghép biểu hiện với chức năng: Thừa nhận – giao dịch cho biết sản phẩm được chấp nhận; Thông tin – giá và lượng báo tín hiệu; Điều tiết – chủ thể điều chỉnh theo tín hiệu và điều kiện.
(2) Trong tình huống ba nơi chào sách (A 80000 giao 20000; B 95000 miễn giao; C 75000 giao 30000), nơi nào có tổng chi thấp nhất? A. A: 80000 đồng; B. C: 75000 đồng; C. C: 105000 đồng; D. B: 95000 đồng.
(3) Đánh giá: a) Giao dịch qua mạng vẫn thuộc thị trường. b) Chỉ nơi có quầy và người mua gặp trực tiếp mới là thị trường.
(4) Một cơ sở mua lò để làm bánh bán. Theo vai trò của đối tượng, giao dịch thuộc thị trường nào? A. Khoa học–công nghệ chỉ vì lò có thiết bị điện; B. Tư liệu tiêu dùng cho sinh hoạt; C. Lao động vì có người vận hành lò; D. Tư liệu sản xuất.

Đáp án và giải thích:
(1) Thừa nhận: giao dịch cho biết sản phẩm được chấp nhận; Thông tin: giá và lượng báo tín hiệu; Điều tiết: chủ thể điều chỉnh theo tín hiệu và điều kiện.
(2) Đáp án D. B 95000 đồng là thấp nhất theo các giả định (A 100000 đồng, C 105000 đồng).
(3) a) Đúng: giao dịch qua mạng vẫn thuộc thị trường. b) Sai: thị trường có thể thực hiện trực tuyến, không chỉ tồn tại ở chợ vật lí.
(4) Đáp án D. Lò là đầu vào sản xuất; phân loại theo mục đích sử dụng, không chỉ vì sản phẩm có công nghệ hoặc có người vận hành.

Vận dụng được cách so sánh phương án mua dịch vụ trong đời sống, phân biệt báo giá giả định với báo giá thực và đưa ra lựa chọn có căn cứ.

GV nêu tình huống giả định: Hai báo giá cho cùng một việc sửa xe, cùng vật tư và chất lượng, không có chi phí khác: A công 100000 đồng, vật tư 20000 đồng, bảo hành 7 ngày, chờ 45 phút; B trọn gói 110000 đồng, bảo hành 14 ngày, chờ 30 phút. Đây không phải báo giá thực. HS lập phiếu so sánh gồm: tổng chi, thời gian bảo hành, thời gian chờ; chọn phương án và giải thích. Nhiệm vụ về nhà: chọn một thị trường thực tế ở địa phương (chợ, cửa hàng, dịch vụ sửa chữa, mạng) và viết 5 đến 7 dòng mô tả bốn yếu tố của thị trường đó, đồng thời xác định một tiêu chí phân loại.

Phiếu so sánh đã điền:

• Tổng chi A: 120000 đồng; tổng chi B: 110000 đồng; chênh lệch 10000 đồng.
• Bảo hành: A 7 ngày, B 14 ngày; thời gian chờ: A 45 phút, B 30 phút.
• Lựa chọn: B, vì tổng chi thấp hơn, bảo hành dài hơn và chờ ngắn hơn trong giả định đã cho.
• Phân biệt: đây là báo giá giả định để luyện tập, không phải khảo sát thực; khi làm thật cần kiểm tra báo giá thực tế của các cơ sở.
  Sản phẩm về nhà: đoạn mô tả thị trường thực tế gồm bốn yếu tố, nêu rõ tiêu chí phân loại.