Giáo án Bài 17. Nội dung cơ bản của Hiến pháp về kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, khoa học, công nghệ, môi trường

Xác định vấn đề bài học; nhận ra thiết bị chỉ là đầu vào, kết quả cần đánh giá nhiều mặt.

GV trình chiếu tình huống: “Dự án thư viện số có thiết bị nhưng thiếu bản chữ lớn/in cho người không mạng. Nhóm muốn báo thành công chỉ vì số màn hình tăng, còn điện tiêu thụ và rác thải điện tử chưa có kế hoạch.”
Câu hỏi 1: Theo em, việc báo thành công chỉ vì số màn hình tăng có hợp lí không? Vì sao?
Câu hỏi 2: Ngoài thiết bị, dự án cần quan tâm đến những điều gì để người học thực sự được lợi?

Dự kiến HS trả lời: Chưa hợp lí vì số màn hình chỉ là đầu vào; người không có mạng có thể không tiếp cận được; cần xem điện tiêu thụ và rác thải điện tử. Cần quan tâm đến cơ hội tiếp cận của mọi người học, chất lượng học, tổ chức sử dụng công nghệ và tác động môi trường.
Kết luận nhiệm vụ: Cần tìm hiểu các lĩnh vực phát triển theo Hiến pháp để đánh giá dự án toàn diện, không chỉ đếm thiết bị.

Giải thích được các lĩnh vực phát triển hiến định về kinh tế, văn hóa, an sinh và sức khỏe bằng dấu hiệu cụ thể.

Nhóm 4 HS hoạt động theo kỹ thuật phân công chuyên sâu: nhóm 1–2 nghiên cứu kinh tế; nhóm 3–4 nghiên cứu văn hóa; nhóm 5–6 nghiên cứu an sinh và sức khỏe. HS đọc mục “Hiểu bản chất và phân biệt” trong SGK và điền Phiếu học tập số 1.
Nhiệm vụ: Mỗi nhóm nêu nội dung hiến định của lĩnh vực được giao và đưa ra ít nhất hai dấu hiệu cụ thể (ví dụ: nền kinh tế có những đặc điểm gì; Nhà nước bảo vệ điều gì trong văn hóa, an sinh, sức khỏe).

Kết quả dự kiến trên Phiếu học tập số 1:

• Kinh tế: Hiến pháp xác lập nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, có nhiều hình thức sở hữu và nhiều thành phần kinh tế; dấu hiệu là sự tồn tại đồng thời của nhiều thành phần kinh tế trong cùng một nền kinh tế.
• Văn hóa: Nhà nước bảo vệ văn hóa; dấu hiệu là việc bảo vệ giá trị văn hóa được ghi nhận như một nội dung hiến định.
• An sinh, sức khỏe: Nhà nước bảo vệ an sinh và sức khỏe, khuyến khích phát triển gắn với trách nhiệm; dấu hiệu là các chính sách phúc lợi và chăm sóc sức khỏe được Nhà nước quan tâm, đi kèm trách nhiệm của các chủ thể.
  Kết luận nhóm: Các lĩnh vực này không tách rời mà cùng hướng tới phát triển con người và xã hội.

Nêu được vai trò của giáo dục, khoa học – công nghệ và yêu cầu bảo vệ môi trường theo Hiến pháp; phân biệt đầu vào với kết quả cần đo.

HS sử dụng học liệu NeoEdu (nếu có thiết bị) hoặc SGK để tìm hiểu ba nội dung: giáo dục, khoa học – công nghệ, môi trường. Sau đó điền Phiếu học tập số 2.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao giáo dục được gọi là quốc sách hàng đầu? (2) Công nghệ có tự động mang lại lợi ích cho mọi người học không? (3) Có nên đánh đổi quyền môi trường chỉ để tăng số sản phẩm không?

Kết quả dự kiến trên Phiếu học tập số 2:

• Giáo dục: Hiến pháp xác định phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu; cơ hội và chất lượng học được coi là mục tiêu cần bảo đảm.
• Khoa học – công nghệ: có vai trò then chốt; công nghệ là phương tiện, cần được dùng có mục đích và phù hợp với người dùng.
• Môi trường: Nhà nước bảo vệ môi trường; không đánh đổi mọi quyền môi trường chỉ để tăng số lượng sản phẩm.
  Kết luận: Đầu vào (thiết bị, số lượng) khác với kết quả (học tập, tiếp cận, bảo vệ môi trường). Quan niệm sai cần tránh: “Mọi đổi mới công nghệ đều tự động có lợi cho tất cả người học.”

Củng cố nội dung hiến định về kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, khoa học – công nghệ, môi trường; vận dụng để nhận xét tình huống dự án.

GV ghi sẵn 5 câu hỏi trên bảng hoặc chiếu lên màn hình, HS làm cá nhân trước, sau đó đối chiếu theo nhóm và giơ thẻ Đúng/Sai khi GV đọc đáp án.
Bài 1: Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp trong tình huống: “Giáo dục – Bảo đảm cơ hội và chất lượng học”; “Khoa học/công nghệ – Công cụ cần dùng có mục đích”; “Môi trường – Giảm tác động và dùng tài nguyên hợp lí”.
Bài 2: Đánh giá phù hợp với dự án thư viện số? A. Có dự án giáo dục thì không liên quan môi trường; B. Cần xét tiếp cận, hiệu quả học, chi phí và môi trường chứ không chỉ thiết bị; C. Màn hình tăng tự chứng minh mọi mục tiêu đạt; D. Đổi mới cho phép bỏ qua riêng tư.
Bài 3: Đánh giá hai nhận định: a) Phát triển cần liên hệ hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường; b) Mọi đổi mới công nghệ đều tự động có lợi cho tất cả người học (Đúng/Sai).
Bài 4: Theo Hiến pháp, phát triển giáo dục được xác định là {{1}}.
Bài 5: Một dự án giáo dục cần chi phí bảo trì và xử lí thiết bị hết vòng đời. Cách nhìn nào phù hợp? A. Chỉ đếm thiết bị mới; B. Chỉ xét giá mua; C. Mục tiêu giáo dục tự miễn mọi trách nhiệm môi trường; D. Đánh giá đồng thời cơ hội học, hiệu quả sử dụng và tác động môi trường.

Đáp án:
Bài 1: Giáo dục – Bảo đảm cơ hội và chất lượng học; Khoa học/công nghệ – Công cụ cần dùng có mục đích; Môi trường – Giảm tác động và dùng tài nguyên hợp lí.
Bài 2: Đáp án B.
Bài 3: a) Đúng; b) Sai (thiết bị có thể không phù hợp hoặc không đến được mọi người; cần đánh giá cách dùng, tiếp cận và kết quả).
Bài 4: Quốc sách hàng đầu.
Bài 5: Đáp án D.
Sản phẩm HS: bảng điểm đúng/sai của nhóm và giải thích ngắn cho các câu sai.

Vận dụng cách phân biệt mục tiêu hiến định và kết quả cần đo để đề xuất chỉ tiêu đánh giá dự án không bịa kết quả.

Nhóm thảo luận 8–10 phút để đề xuất ba chỉ tiêu đánh giá thư viện số, ghi rõ cách đo và ghi “chưa có dữ liệu” khi chưa đo được.
Gợi ý: Nhóm có thể nghĩ đến tỉ lệ người cần có tài liệu tiếp cận phù hợp, khả năng tìm và hiểu nguồn qua nhiệm vụ học tập, chi phí bảo trì và xử lí thiết bị theo quy định.
Lưu ý: Thủ tục, thẩm quyền và chế tài cụ thể phải tra cứu văn bản pháp luật hiện hành; không suy ra mức phạt hay trách nhiệm pháp lí khi chưa đủ căn cứ. Đây là hoạt động học tập, không phải tư vấn cho một hồ sơ cụ thể.

Sản phẩm dự kiến của nhóm (ghi trên giấy A3):

• Chỉ tiêu 1: Tỉ lệ người cần tài liệu chữ lớn/in được tiếp cận phù hợp (cách đo: đếm số người cần và số người đã được cung cấp; hiện chưa có dữ liệu).
• Chỉ tiêu 2: Khả năng tìm và hiểu nguồn qua nhiệm vụ học tập (cách đo: phiếu kiểm tra nhỏ sau khi sử dụng).
• Chỉ tiêu 3: Chi phí bảo trì và xử lí thiết bị hết vòng đời theo quy định (cách đo: lập bảng chi phí theo năm; hiện chưa có dữ liệu).
  Nguyên tắc: Xác định cách đo trước khi báo kết quả; không tự nêu tăng bao nhiêu phần trăm khi chưa có số liệu.