Giáo án Bài 15. Nội dung cơ bản của Hiến pháp về chế độ chính trị

Huy động kiến thức nền của HS về quyền lực nhà nước và Nhân dân; xác định vấn đề cần giải quyết trong bài: quyền lực thống nhất có đi cùng phân công, kiểm soát hay không.

GV chiếu tình huống giả định: “Nhóm thảo luận cho rằng quyền lực thống nhất thì không cần phân công, kiểm soát. Bạn khác dẫn Điều 2 khoản 3 và đề nghị phân biệt Quốc hội, Chính phủ, Tòa án.” HS đọc tình huống và trả lời nhanh 2 câu hỏi: (1) Em đồng ý hay không đồng ý với ý kiến của nhóm? Vì sao? (2) Theo em, Quốc hội, Chính phủ, Tòa án khác nhau ở điểm nào?

Mỗi HS ghi vào vở một câu trả lời ngắn: “Không đồng ý vì thống nhất quyền lực không đồng nghĩa với việc một cơ quan làm thay mọi việc; cần phân biệt chức năng: Quốc hội lập pháp, Chính phủ hành pháp, Tòa án tư pháp”. GV chốt vấn đề cần giải quyết: Quyền lực thống nhất và kiểm soát quyền lực có mâu thuẫn không?

HS nêu được chế độ chính trị hiến định và giải thích được các dấu hiệu cơ bản: Nhân dân làm chủ, Nhân dân thực hiện quyền lực trực tiếp và qua đại diện, nguyên tắc bầu cử.

Nhóm đôi (cặp đôi) đọc mục “Hiểu bản chất và phân biệt”, “Chủ quyền, đoàn kết và quan hệ đối ngoại” và khái niệm chế độ chính trị hiến định trong sách. Các cặp hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm: (1) Chế độ chính trị hiến định gồm những nội dung gì? (2) Nhân dân thực hiện quyền lực theo những cách nào? (3) Nguyên tắc bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND là gì? (4) Vì sao nói Nhân dân làm chủ là dấu hiệu cốt lõi của chế độ chính trị?

Phiếu học tập số 1 đã điền, gồm: (1) Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; Nhân dân làm chủ, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân; (2) Nhân dân thực hiện quyền lực trực tiếp và qua đại diện (Điều 6); (3) Bầu cử theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp, bỏ phiếu kín; (4) Vì quyền lực nhà nước là của Nhân dân nên mọi cơ quan nhà nước phải hoạt động vì Nhân dân. Kết luận HS rút ra: chế độ chính trị hiến định được thể hiện bằng các dấu hiệu cụ thể như trên.

HS giải thích được vì sao quyền lực thống nhất vẫn cần phân công, phối hợp, kiểm soát; phân biệt được vai trò của Đảng (Điều 4), Mặt trận (Điều 9) và các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp.

Nhóm 4 HS tham gia kĩ thuật mảnh ghép: mỗi HS nhận một mảnh tư liệu (Điều 2 khoản 3; Điều 4 khoản 3; Điều 6; Điều 9 sau sửa 2025). Sau khi đọc mảnh của mình, HS chia sẻ trong nhóm và cùng hoàn thành Phiếu học tập số 2: (1) Điều 2 khoản 3 nêu hai nội dung nào về quyền lực? (2) Đảng hoạt động theo khuôn khổ nào? (3) Mặt trận có vai trò gì? (4) Quốc hội, Chính phủ, Tòa án thực hiện chức năng gì và phối hợp, kiểm soát nhau ra sao?

Phiếu học tập số 2 đã điền, gồm: (1) Quyền lực nhà nước thống nhất, có phân công, phối hợp, kiểm soát; (2) Đảng lãnh đạo trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật (Điều 4 khoản 3 yêu cầu tổ chức Đảng và đảng viên hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật); (3) Mặt trận tập hợp, đại diện, giám sát theo quy định; (4) Quốc hội lập pháp, Chính phủ hành pháp, Tòa án tư pháp; các cơ quan phối hợp và kiểm soát nhau trong phạm vi thẩm quyền. Kết luận HS rút ra: thống nhất quyền lực không loại bỏ kiểm soát và trách nhiệm.

Củng cố khả năng nhận diện đúng sai, chọn đáp án và giải thích bằng căn cứ Hiến pháp về chế độ chính trị hiến định.

HS làm việc cá nhân 4 phút với hai câu trắc nghiệm và một nhận định đúng sai, sau đó đối chiếu với cặp bên cạnh 2 phút; GV dùng học liệu số NeoEdu để chiếu bài tập tương tác đối chiếu đáp án. Đề:

• Câu 1: Kết luận phù hợp với quan điểm “quyền lực thống nhất thì không cần phân công, kiểm soát”? A. Một cơ quan có thể làm mọi chức năng tùy ý; B. Kiểm soát làm mất vai trò Nhân dân; C. Đảng viên không chịu pháp luật; D. Thống nhất đi cùng phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực.
• Câu 2: Điều 7 Hiến pháp quy định nguyên tắc bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND nào? A. Mỗi người được số phiếu tùy theo thu nhập; B. Phổ thông, bình đẳng, gián tiếp và công khai lá phiếu; C. Chỉ đại diện tổ chức bỏ phiếu thay mọi cử tri; D. Phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.
• Nhận định: Đánh giá Đúng (Đ) hoặc Sai (S): a) Thống nhất quyền lực không loại bỏ kiểm soát và trách nhiệm; b) Có vai trò lãnh đạo thì được đứng ngoài Hiến pháp.

Đáp án: Câu 1 – D (Điều 2 nêu đồng thời thống nhất và phân công, phối hợp, kiểm soát). Câu 2 – D (Điều 7 xác lập bầu cử phổ thông, bình đẳng, trực tiếp, bỏ phiếu kín; không có chuyện số phiếu theo thu nhập). Nhận định: a) Đ; b) S (Điều 4 khoản 3 yêu cầu tổ chức Đảng và đảng viên hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật). HS ghi đúng đáp án và một căn cứ cho mỗi câu vào vở.

HS vận dụng kiến thức về chế độ chính trị hiến định để phản biện quan điểm sai, đồng thời lựa chọn cách ứng xử tôn trọng người khác khi tranh luận.

Nhóm 4 HS thảo luận tình huống: Một bạn nói “Đại diện Nhân dân có đủ quyền quyết mọi việc, không cần ai kiểm tra.” Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 3 gồm: (1) Phản biện ý kiến trên bằng căn cứ Hiến pháp (Điều 2 khoản 3, Điều 6); (2) Xác định tư cách, phạm vi và trách nhiệm của người đại diện; (3) Nêu một cách ứng xử tôn trọng khi phản biện ý kiến của bạn. Lưu ý: chỉ nêu kiến thức giáo dục theo nguồn Hiến pháp hợp nhất 2025, không suy ra mức phạt hay trách nhiệm pháp lí cụ thể, không tư vấn cho hồ sơ cá nhân.

Phiếu học tập số 3 đã hoàn thành, gồm: (1) Không đúng vì quyền lực thuộc Nhân dân được thực hiện theo cơ chế Hiến pháp và luật (Điều 2 khoản 3, Điều 6), thẩm quyền không tự phát sinh từ lời tự nhận; (2) Người đại diện chỉ có tư cách và phạm vi theo quy định, và phải chịu trách nhiệm trước Nhân dân; (3) Cách ứng xử: lắng nghe, nêu căn cứ cụ thể, không xúc phạm, tôn trọng quyền được nói của người khác. Sản phẩm mẫu: một đoạn 4–5 câu phản biện có trích dẫn căn cứ.