Giáo án Bài 13. Thực hiện pháp luật

Huy động kiến thức nền của HS về hành vi cấm, nghĩa vụ và quyền; tạo tình huống xác định vấn đề cho bài học.

GV chiếu ba hành vi: (1) Nam không đi xe vào khu vực có biển cấm; (2) Hoa nộp khoản thuế đúng hạn theo thông báo của cơ quan thuế; (3) Minh gửi góp ý bằng văn bản tới nhà trường về nội quy mới. HS trả lời nhanh: mỗi hành vi là làm điều luật cấm, thực hiện nghĩa vụ hay thực hiện quyền? Câu hỏi gợi mở: “Vì sao cùng là làm theo pháp luật nhưng cách làm lại khác nhau?”

Dự kiến HS nêu được: Nam không làm điều bị cấm; Hoa thực hiện nghĩa vụ; Minh thực hiện quyền được phép. HS nhận ra pháp luật có thể được thực hiện bằng nhiều cách khác nhau, tùy vào hành vi cụ thể. GV dẫn vào bài: Thực hiện pháp luật gồm những hình thức nào?

HS nêu được khái niệm và dấu hiệu của tuân thủ, thi hành, sử dụng, áp dụng; biết rằng một chuỗi sự việc có thể gồm nhiều hình thức.

Nhóm 4 HS dùng kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi thành viên nhận một hình thức để đọc phần khái niệm trong SGK (hoặc bài giảng trên NeoEdu), sau đó tổng hợp vào vùng giữa khăn trải bàn theo Phiếu học tập số 1. Câu hỏi định hướng: (1) Hình thức này yêu cầu chủ thể làm gì hoặc không làm gì? (2) Dấu hiệu nào giúp nhận biết hình thức đó? (3) Có thể đặt một ví dụ thực tế nào? Sau đó cả nhóm thảo luận: một chuỗi sự việc có thể gồm nhiều hình thức không?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, nội dung chính: Tuân thủ là không làm điều bị cấm (dấu hiệu: kiềm chế, không thực hiện hành vi pháp luật cấm). Thi hành là thực hiện nghĩa vụ pháp lí (dấu hiệu: làm việc pháp luật yêu cầu phải làm). Sử dụng là thực hiện quyền được phép (dấu hiệu: chủ động làm điều luật cho phép, có thể lựa chọn có làm hay không). Áp dụng là chủ thể có thẩm quyền dựa vào luật quyết định vụ việc cụ thể (dấu hiệu: có thẩm quyền, căn cứ vào luật, ra quyết định cho trường hợp cụ thể). Kết luận của nhóm: phân loại theo hành vi, một chuỗi sự việc có thể gồm nhiều hình thức.

HS phân biệt được hành vi cấm, nghĩa vụ, quyền và quyết định có thẩm quyền; nhận ra sai lầm không dùng quyền thay nghĩa vụ và không tự áp dụng luật để xử phạt người khác.

Trò chơi “Thẻ hành vi”: mỗi nhóm nhận bộ thẻ gồm 6 hành vi. Nhiệm vụ: xếp thẻ vào 4 nhóm (tuân thủ, thi hành, sử dụng, áp dụng) và nêu căn cứ ngắn cho từng thẻ. Các thẻ gồm: An không bán hàng thuộc danh mục bị cấm; Bình nộp thuế theo thông báo hợp pháp; Chi gửi kiến nghị lên cơ quan có trách nhiệm; cơ quan có thẩm quyền ra quyết định giải quyết hồ sơ theo luật; Lan không tự ý mở thư riêng của bạn; Khoa tự ý phạt bạn Tuấn vì làm mất đồ dùng. Nhóm trả lời câu hỏi: “Thẻ nào không thể xếp vào hình thức thực hiện pháp luật nào được, và vì sao?”

Kết quả phân loại dự kiến: Tuân thủ: An; Lan. Thi hành: Bình. Sử dụng: Chi. Áp dụng: cơ quan có thẩm quyền ra quyết định hồ sơ. Thẻ Khoa không xếp vào hình thức nào vì Khoa không có thẩm quyền áp dụng pháp luật để phạt bạn; HS nêu được hành vi này cần góp ý hoặc báo người có trách nhiệm. Kết luận: phân loại theo hành vi và điều kiện cụ thể, không gắn nhãn cố định cho mỗi người.

HS vận dụng các dấu hiệu đã học để ghép, lựa chọn đáp án, đánh giá nhận định đúng sai và tự kiểm tra qua học liệu số.

Nhóm cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm các bài tập sau: (1) Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp, dựa trên tình huống An, Bình, Chi và cơ quan có thẩm quyền. (2) Chọn đáp án đúng về hành vi thể hiện sử dụng pháp luật. (3) Đánh giá hai nhận định Đúng/Sai. (4) Chọn đáp án về hình thức được nhấn mạnh khi một người nộp thuế hợp pháp. Sau đó HS truy cập bài tập tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Đáp án dự kiến: (1) Tuân thủ – không làm điều bị cấm; Thi hành – làm nghĩa vụ pháp lí; Sử dụng – thực hiện quyền; Áp dụng – quyết định vụ việc đúng thẩm quyền. (2) Đáp án B: Chi gửi kiến nghị thực hiện quyền; An tuân thủ, Bình thi hành, quyết định hồ sơ là áp dụng nếu đủ thẩm quyền. (3) a) Đúng: phân loại hình thức theo hành vi và điều kiện cụ thể. b) Sai: HS không tự có thẩm quyền xử phạt hành chính bạn; chỉ góp ý hoặc báo người có trách nhiệm. (4) Đáp án D: Thi hành là làm nghĩa vụ pháp lí; người nộp thuế không vì vậy có thẩm quyền áp dụng chế tài đối với người khác.

HS vận dụng kiến thức để phân tích tình huống thực tế ở trường, gia đình, cộng đồng; xác định hình thức thực hiện pháp luật và lựa chọn cách ứng xử có căn cứ, tôn trọng người khác.

Mỗi nhóm nhận một tình huống giả định: (a) Một nhóm bạn đề xuất thu quỹ lớp, nhưng có bạn không muốn đóng và đòi bạn lớp trưởng ghi tên vào danh sách “nợ quỹ” trước cả lớp. (b) Một gia đình có việc xin giấy xác nhận tại địa phương và chưa biết cách gửi đơn. (c) Một người dân thấy biển báo giao thông bị hỏng, muốn phản ánh tới cơ quan có trách nhiệm. Nhóm trả lời: hành vi thuộc hình thức nào? Căn cứ là gì? Nên ứng xử ra sao để tôn trọng quyền của người khác và đúng quy định?

Bảng phân tích của nhóm (dạng danh sách): Tình huống, hình thức, căn cứ, cách ứng xử. Ví dụ dự kiến với tình huống (c): Hình thức là sử dụng quyền (phản ánh, kiến nghị); căn cứ là quyền được phản ánh tới cơ quan có trách nhiệm; cách ứng xử: gửi phản ánh bằng văn bản hoặc kênh chính thức, mô tả đúng vị trí biển hỏng, không tự ý sửa biển hay xử lí người có liên quan. Với tình huống (a): việc ghi tên vào danh sách trước cả lớp là hành vi thiếu tôn trọng; nên thống nhất quy định minh bạch, góp ý riêng với bạn.