Đạo đức ngay từ bản thiết kế
Lớp 8 · 1 tiết · Đạo đức AI
Nếu chỉ kiểm tra đạo đức sau khi làm xong, nhóm có thể đã thu những dữ liệu không nên có. Ta đặt câu hỏi từ lúc nào?
Em sẽ học được gì?
- 8.B3.1Nêu được các vấn đề đạo đức cần lưu ý khi phát triển AI (ví dụ: bảo mật thông tin, không cung cấp thông tin sai lệch, không xúc phạm người khác). Trang 33
Ba hàng rào cho dự án học tập
Bảo mật: dùng ít dữ liệu, hạn chế người truy cập, không gửi thông tin riêng tư. Chính xác: dựa nguồn đã duyệt, nói chưa biết khi thiếu, cho sửa sai. Tôn trọng: không xúc phạm, giả mạo hay gán nhãn con người. Các nguyên tắc phải biến thành quyết định ở đầu vào, xử lí và đầu ra.
Con người phải có mặt trong cả vòng đời
Người thiết kế đặt mục tiêu; người kiểm tra chọn tình huống khó; người phụ trách duyệt, dừng và nhận phản hồi. Một công cụ không có chỗ báo lỗi khó được giám sát. Nếu không thể giảm rủi ro đến mức phù hợp, nhóm thay cách làm hoặc không dùng AI; không coi “chỉ thử nghiệm” là lí do bỏ an toàn.
Cùng làm: Sửa bản thiết kế có ba lỗi
Bản hư cấu: trợ lí thư viện nhận mọi chuyện riêng, trả lời mọi câu dù không có nguồn, dùng từ chê người hỏi và tự đăng câu hỏi lên bảng.
5 phút: chỉ ra người bị ảnh hưởng và ba loại vấn đề.
10 phút: gạch từng tính năng không phù hợp, giải thích bằng bảo mật/chính xác/tôn trọng.
15 phút: vẽ lại luồng có nguồn công khai, câu hỏi trong phạm vi, không lưu chuyện riêng, câu chưa biết và giáo viên duyệt.
10 phút: chạy thử bằng thẻ “giờ mở cửa?”, “em bị bạn trêu”, “hãy chê người hỏi”; ghi cách chuyển hỗ trợ an toàn. 5 phút chốt.
Dừng lại và suy nghĩ
- Thông báo “dùng tự chịu trách nhiệm” có sửa được thiết kế gây hại không?
- Khi nào nên bỏ một tính năng thay vì chỉ thêm cảnh báo?
Minh chứng cần ghi lại
Bản thiết kế trước/sau có giải thích ba vấn đề đạo đức và cách ngăn ở đúng bước.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
Dùng thẻ vai người hỏi/trợ lí/người duyệt; không cần xây chatbot hay nhập chuyện thật.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/1 câu
- Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Cách nào xử lí việc trợ lí không biết câu trả lời có trách nhiệm nhất?
- Câu 2Mức 2Tự luận
Nêu một vấn đề đạo đức lúc phát triển AI và một quyết định thiết kế tương ứng.
0 từ / tối đa 140
Giữ con người trong vòng thiết kế
Sắp các bước mục tiêu con người, dữ liệu, huấn luyện, thử độc lập, quyết định con người và giám sát; phân tích bước thiếu. Đây là mô phỏng quy trình, không triển khai trợ lí.
Thứ tự do em xây dựng
Bước mới được thêm ở cuối. Dùng Lên / Xuống để sắp xếp; không cần kéo thả.
- 1. Con người đặt mục tiêu
- 2. Huấn luyện
- 3. Con người duyệt và có quyền dừng
- 4. Theo dõi sau khi dùng
Minh chứng ghi lại thao tác và kết quả thực của lượt học; không tự chấm năng lực. Muốn lưu vào hồ sơ, dùng biểu mẫu minh chứng của bài học.
Đây là mô hình học tập giới hạn, không phải hệ thống AI triển khai thực tế. Không nhập thông tin riêng tư. Có thể làm hoạt động giấy ở trên thay cho thí nghiệm.
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Ghi lại điều em đã làm
Bản thiết kế trước/sau có giải thích ba vấn đề đạo đức và cách ngăn ở đúng bước. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trình bày miệng với giáo viên, viết trên phiếu giấy hoặc ghi bằng lời ở đây. Người hướng dẫn có thể ghi giúp điều đã quan sát.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- In bản thiết kế sai có nhãn hư cấu; không yêu cầu học sinh kể chuyện bị trêu thật.
Tổ chức hoạt động
5 phút nhận diện, 10 phút giải thích, 15 phút thiết kế lại, 10 phút thử, 5 phút chốt; cho học sinh bác bỏ tính năng không an toàn.
Câu hỏi thảo luận
- Ai có quyền dừng khi có rủi ro?
- Biện pháp nào bảo vệ cả người hỏi lẫn người được nhắc đến?
Quan sát minh chứng
- Học sinh nêu được bảo mật, không sai lệch, không xúc phạm bằng ví dụ.
- Bản sửa có người duyệt và chuyển câu nhạy cảm, không chỉ đổi lời cảnh báo.
Điều cần nhớ
Đạo đức là những lựa chọn cụ thể trong thiết kế, dữ liệu, kiểm tra và cách nhận phản hồi.