Ba ngăn rủi ro AI
Lớp 8 · 1 tiết · Đạo đức AI
Một tin nhắn giả, một mô hình phân loại sai lệch và một biểu mẫu lấy quá nhiều dữ liệu có điểm chung gì, khác nhau thế nào?
Em sẽ học được gì?
- 8.B1.1Nhận diện và phân loại được một số rủi ro phổ biến khi sử dụng AI: rủi ro về dữ liệu và quyền riêng tư; rủi ro do thuật toán thiên vị hoặc đưa ra kết luận sai; rủi ro bị lừa đảo bằng nội dung giả mạo do AI tạo ra (hình ảnh, giọng nói, tin nhắn giả). Trang 33
Phân loại để chọn cách ứng phó
Rủi ro dữ liệu/quyền riêng tư xuất hiện khi thông tin bị thu quá mức, lộ hoặc dùng sai mục đích. Rủi ro thuật toán gồm kết luận sai và thiên vị với một nhóm. Rủi ro giả mạo gồm hình, giọng hay tin nhắn làm người nhận tưởng đến từ người khác. Một tình huống có thể thuộc nhiều nhóm.
Dấu hiệu không phải bằng chứng duy nhất
Lời thúc chuyển tiền gấp, đường dẫn lạ hoặc yêu cầu giữ bí mật là dấu hiệu cần dừng kiểm tra; không thể kết luận chỉ bằng lỗi hình ảnh hay giọng nói. Liên hệ người lớn qua kênh đã biết, không gọi theo số trong tin nghi vấn và không chia sẻ tiếp nội dung đáng ngờ.
Cùng làm: Tủ hồ sơ sự cố
Ba hồ sơ hư cấu: ứng dụng đọc bài đòi vị trí/danh bạ; bộ huy hiệu chỉ học tròn xanh; tin nhắn giả giáo viên đòi chuyển tiền ngay.
5 phút: đọc và gạch dữ kiện trong từng hồ sơ.
10 phút: xếp vào ba ngăn rủi ro, cho phép nhiều nhãn nhưng phải có lí do.
15 phút: viết chuỗi dấu hiệu → người bị ảnh hưởng → hậu quả → ứng phó cho từng hồ sơ.
10 phút: đóng vai học sinh từ chối chuyển tiền và báo người lớn qua kênh quen. 5 phút bổ sung điều chưa đủ bằng chứng.
Dừng lại và suy nghĩ
- Trường hợp nào có cả rủi ro giả mạo và dữ liệu?
- Vì sao không nhấn vào đường dẫn để “kiểm tra cho chắc”?
Minh chứng cần ghi lại
Bảng phân loại ba hồ sơ với căn cứ, hậu quả, việc dừng làm và kênh hỏi an toàn.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
Dùng phiếu giấy không có đường dẫn hay số điện thoại thật; không tạo nội dung giả mạo.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/2 câu
- Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Bộ học thiếu một nhóm ví dụ gây lỗi tập trung ở nhóm đó thuộc rủi ro nào?
- Câu 2Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án
Nhận tin tự xưng giáo viên yêu cầu chuyển tiền gấp, cách an toàn là gì?
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Ghi lại điều em đã làm
Bảng phân loại ba hồ sơ với căn cứ, hậu quả, việc dừng làm và kênh hỏi an toàn. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trình bày miệng với giáo viên, viết trên phiếu giấy hoặc ghi bằng lời ở đây. Người hướng dẫn có thể ghi giúp điều đã quan sát.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- In ba hồ sơ hư cấu, không kèm liên kết hoạt động hoặc tài khoản thật.
Tổ chức hoạt động
5 phút đọc, 10 phút xếp, 15 phút chuỗi hậu quả, 10 phút đóng vai, 5 phút chốt; không biến bài thành thi đoán ảnh thật/giả.
Câu hỏi thảo luận
- Một rủi ro có thể nằm hai ngăn không?
- Cách ứng phó nào ưu tiên ngăn thiệt hại?
Quan sát minh chứng
- Học sinh phân loại dựa vào dấu hiệu thay vì đoán tên công nghệ.
- Phương án ứng phó có dừng, xác minh độc lập và báo người lớn; không khuếch tán nội dung.
Điều cần nhớ
Nhận đúng loại rủi ro giúp chọn biện pháp bảo vệ phù hợp, không cần tự thử nguy hiểm.