Báo cáo một mô hình nhỏ
Lớp 5 · 1 tiết · Thiết kế hệ thống AI
Kết thúc khóa học, em không cần làm mô hình “luôn đúng”. Em cần cho người khác thấy mục đích, thao tác thật, kết quả và điều còn phải cải tiến.
Em sẽ học được gì?
- 5.A1.1Trình bày được rằng AI có thể thực hiện một số công việc thay con người, đặc biệt là những việc lặp đi lặp lại, nguy hiểm hoặc đòi hỏi tính chính xác cao, như: robot lắp ráp sản phẩm trong nhà máy; AI kiểm tra lỗi trong sản xuất; xe tự lái chở hàng hoá. Trang 23
- 5.A1.2Nêu được ví dụ cụ thể về trách nhiệm của người tạo và sử dụng AI, ví dụ: nếu AI chẩn đoán nhầm bệnh, bác sĩ cần kiểm tra lại và chịu trách nhiệm điều chỉnh. Trang 23
- 5.A2.1Giải thích được rằng mục đích chính của AI là hỗ trợ con người, chứ không thay thế vai trò, tư duy, cảm xúc và trách nhiệm của con người trong xã hội. Trang 24
- 5.A2.2Trình bày được rằng AI được con người tạo ra nhằm phục vụ lợi ích chung của xã hội, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống, giải quyết các vấn đề phức tạp và hỗ trợ con người trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Trang 24
- 5.A2.3Nêu được ví dụ cụ thể về việc AI mang lại lợi ích cho cộng đồng: y tế, giáo dục, môi trường. Trang 24
- 5.A3.1Trình bày được rằng AI đang ngày càng trở nên phổ biến trong cuộc sống, vì vậy mọi người – dù là trẻ em, người lớn hay người cao tuổi – đều cần hiểu và biết cách sử dụng AI để phục vụ cuộc sống, học tập và công việc một cách an toàn, hiệu quả. Trang 24
- 5.A3.2Trình bày được rằng việc sử dụng AI phải phù hợp với nhu cầu, khả năng và mục đích của từng người, tránh lạm dụng hoặc sử dụng không an toàn (ví dụ: chia sẻ thông tin cá nhân, tin tưởng tuyệt đối vào AI). Trang 24
- 5.B1.1Nêu được một số ví dụ về sự công bằng hoặc không công bằng trong một số tình huống đơn giản, trong đời sống và khi AI phục vụ con người. Trang 24
- 5.B1.2Giải thích được rằng AI cần phục vụ con người một cách công bằng, không phân biệt giới tính, vùng miền, điều kiện kinh tế hay hoàn cảnh khác nhau. Trang 25
- 5.B2.1Nêu được một số cách giúp AI hoạt động công bằng hơn, chẳng hạn như sử dụng dữ liệu đa dạng, tránh định kiến hoặc kiểm tra lại kết quả do AI tạo ra. Trang 25
- 5.B3.1Giải thích được vì sao con người cần hiểu cách AI đưa ra quyết định, nhằm đảm bảo tính minh bạch và độ tin cậy khi sử dụng AI. Trang 25
- 5.C5.1Nêu được cách sử dụng cấu trúc nếu … thì … trong lập trình AI đơn giản. Trang 25
- 5.C5.2Thực hiện được các thao tác cơ bản với công cụ trải nghiệm AI trực quan dựa trên học máy có giám sát như Teachable Machine, ML for Kids tích hợp trong Scratch, hoặc một số công cụ phù hợp khác. Trang 25
- 5.D1.1Mô tả được ở mức độ đơn giản về các bước cơ bản trong quá trình huấn luyện mô hình AI: xác định vấn đề, thu thập dữ liệu, dạy máy học, kiểm tra và đánh giá kết quả. Trang 25
- 5.D2.1Giải thích được bằng ví dụ rằng hệ thống AI có thể được cải tiến và hoạt động tốt hơn khi dữ liệu được bổ sung và cập nhật thường xuyên. Trang 26
Báo cáo có thể kiểm tra
Một báo cáo tốt nêu mục tiêu phân huy hiệu, bộ mẫu có nhãn, các thao tác đã làm và kết quả kiểm tra. Kèm một câu nếu… thì… cho hành động hỗ trợ, nhưng nói rõ quy tắc do người viết khác việc mô hình học từ ví dụ. Không tự gọi kết quả huy hiệu là bằng chứng công bằng với người.
Nối bài học với cộng đồng
Mô hình đồ chơi giúp hiểu ý tưởng, chưa phải sản phẩm y tế, môi trường hay giáo dục. Khi nêu ví dụ cộng đồng, phải giữ vai trò và trách nhiệm con người, tôn trọng mọi lứa tuổi và hoàn cảnh, sử dụng vừa đủ và kiểm tra. Báo cáo ghi cả phần chưa làm tốt để người khác góp ý.
Cùng làm: Triển lãm minh chứng
Sử dụng sổ kiểm thử và hai phiên bản đã làm; nếu chưa có, tạo lại trên lab classification trong lượt nhóm. Mỗi em có trang đóng góp riêng.
Hoàn thiện báo cáo mục tiêu, mẫu/nhãn, huấn luyện và kết quả bộ kiểm tra; từng em thao tác một lượt còn thiếu để giáo viên quan sát.
Thêm so sánh trước/sau cập nhật dữ liệu và giải thích một lỗi hoặc kết quả chưa quyết.
Ghi câu nếu… thì… hướng dẫn hỏi người khi kết quả chưa quyết; ghi riêng đây là quy tắc hành động, không phải cách học.
Giới thiệu một lợi ích cộng đồng ở ba lĩnh vực đã học, một rủi ro và nguyên tắc phục vụ công bằng. Nhận góp ý về minh bạch rồi sửa báo cáo.
Dừng lại và suy nghĩ
- Người xem có thể lặp lại thử nghiệm của em không?
- Nếu đưa ý tưởng ra đời sống, cần thêm người và việc kiểm tra nào?
Minh chứng cần ghi lại
Báo cáo nhóm kèm trang cá nhân, nhật kí thao tác, bảng trước/sau, góp ý và sửa; không coi số câu đúng là chứng nhận năng lực.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
Trưng bày báo cáo giấy và thẻ quy trình; thao tác giấy chỉ minh chứng hiểu quy trình. Nếu không có thiết bị, giáo viên ghi chưa quan sát C5.2, không quy việc trình bày thành thao tác; khi có máy chung mỗi em thực hiện lượt trực tiếp.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/2 câu
- Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Báo cáo nào giúp người khác hiểu mô hình?
- Câu 2Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Đưa ý tưởng AI vào cộng đồng cần giữ nguyên tắc nào?
Bổ sung minh chứng thao tác và kết quả
Dùng lại lab huy hiệu tròn/vuông: từng em chọn mẫu có nhãn, Huấn luyện và Thử, ghi kết quả thật để hoàn thiện báo cáo. So dữ liệu trước/sau khi cần; không biến mô hình huy hiệu thành công cụ phân loại người hoặc ảnh thực tế.
Chưa huấn luyện.
Thử huy hiệu cỡ vừa chưa dùng để huấn luyện
Máy tính kết quả thế nào?
Mỗi đặc điểm khác nhau tính 1 điểm. Máy tìm tất cả mẫu có tổng điểm nhỏ nhất, rồi đếm nhãn của các mẫu đó. Hộp nhiều phiếu hơn được chọn; bằng phiếu thì chưa quyết định. Huấn luyện ở mô hình đơn giản này là lưu bản sao các ví dụ đã chọn, không phải hiểu hình như con người. Không có độ tin cậy hay AI tạo sinh giả lập.
Minh chứng ghi lại thao tác và kết quả thực của lượt học; không tự chấm năng lực. Muốn lưu vào hồ sơ, dùng biểu mẫu minh chứng của bài học.
Đây là mô hình học tập giới hạn, không phải hệ thống AI triển khai thực tế. Không nhập thông tin riêng tư. Có thể làm hoạt động giấy ở trên thay cho thí nghiệm.
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Ghi lại điều em đã làm
Báo cáo nhóm kèm trang cá nhân, nhật kí thao tác, bảng trước/sau, góp ý và sửa; không coi số câu đúng là chứng nhận năng lực. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trình bày miệng với giáo viên, viết trên phiếu giấy hoặc ghi bằng lời ở đây. Người hướng dẫn có thể ghi giúp điều đã quan sát.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- Mở lại classification; phiếu báo cáo và danh sách em cần thêm lượt thao tác.
Tổ chức hoạt động
4 phút giao yêu cầu, 6 phút đọc, 18 phút báo cáo và lượt máy, 5 phút tự luyện, 2 phút tổng kết. Ghi nhận bằng chứng cụ thể của từng nội dung; không tuyên bố đạt thao tác với em chỉ quan sát.
Câu hỏi thảo luận
- Minh chứng nào cho thấy em cải tiến chứ không chỉ đổi tên?
- Vì sao cần giữ quyền quyết định của người khi mô hình khá tốt?
Quan sát minh chứng
- Từng em giải thích được thao tác trực tiếp và kết quả mình quan sát.
- Báo cáo phân biệt quy tắc/học từ ví dụ, nêu công bằng, trách nhiệm và giới hạn sử dụng.
Điều cần nhớ
Biết thao tác, ghi kết quả trung thực, cải tiến dữ liệu và giữ trách nhiệm con người là nền tảng dùng AI phù hợp.