Dừng lại trước thông tin riêng tư
Lớp 2 · 1 tiết · Tư duy lấy con người làm trung tâm
Một ứng dụng mời em gửi ảnh mặt để nhận quà. Trước lời mời hấp dẫn, em có quyền dừng lại và hỏi người lớn.
Em sẽ học được gì?
- 2.A1.2Trình bày được một số tình huống trong cuộc sống mà không nên hoặc cần thận trọng khi sử dụng AI, ví dụ: khi AI có thể làm lộ thông tin cá nhân (như khuôn mặt, địa chỉ, dữ liệu giọng nói); khi AI thay thế hoàn toàn con người, dẫn đến sự thiếu trách nhiệm. Trang 16
Thông tin riêng không phải thẻ chơi
Ảnh khuôn mặt, bản ghi giọng nói và địa chỉ nhà có thể cho biết nhiều điều về em. Không đưa những thông tin ấy vào ứng dụng lạ. Có việc cần tránh dùng AI nếu phải chia sẻ thông tin không cần thiết hoặc chưa được người lớn kiểm tra.
Đừng giao hết trách nhiệm
Không nên để AI quyết định mọi việc thay người: uống thuốc gì, đi đường nào khi đang một mình hoặc có nên tin người lạ. Kết quả sai có thể gây hại. Khi lo lắng hoặc cần giúp khẩn cấp, hãy tìm người lớn thật ở gần.
Cùng làm: Cổng dừng và hỏi
Dùng thẻ tình huống giả định. Không viết địa chỉ, số điện thoại hay thông tin thật của em.
Nghe ba thẻ: gửi ảnh mặt cho ứng dụng lạ; hỏi AI nên uống thuốc gì; cùng cô xem công cụ dịch lời chào không có dữ liệu riêng.
Đặt hai thẻ đầu trước cổng “dừng, hỏi người lớn”; giải thích điều có thể gây hại.
Với thẻ dịch, nói điều kiện dùng: cô kiểm tra công cụ, không gửi thông tin riêng và xem lại kết quả.
Tập câu từ chối: “Em chưa gửi. Em cần hỏi người lớn tin cậy”. Chọn một người có thể nhờ.
Dừng lại và suy nghĩ
- Vì sao lời hứa có quà không làm việc gửi ảnh mặt trở nên an toàn?
- Nếu AI nói chắc chắn về thuốc, em vẫn cần hỏi ai?
Minh chứng cần ghi lại
Ba thẻ được xử lí có lí do; em nêu được một rủi ro về thông tin riêng và một rủi ro khi giao trách nhiệm cho AI.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
Vẽ một cánh cổng trên giấy, người lớn đọc thẻ. Em đặt vật đánh dấu và nói câu dừng; không cần mở bất kì ứng dụng nào.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/2 câu
- Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Ứng dụng lạ yêu cầu ảnh mặt để tặng quà. Em nên làm gì?
- Câu 2Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án
AI gợi ý một loại thuốc khi em đau bụng. Ai cần quyết định việc chăm sóc?
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Ghi lại điều em đã làm
Ba thẻ được xử lí có lí do; em nêu được một rủi ro về thông tin riêng và một rủi ro khi giao trách nhiệm cho AI. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trả lời miệng, chỉ vào thẻ hoặc làm trên giấy. Giáo viên hay cha mẹ quan sát và ghi giúp vào hồ sơ; em không cần tự gõ chữ để chứng tỏ mình hiểu bài.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- Chuẩn bị ba thẻ hư cấu; không mở quảng cáo thật và không hỏi tình trạng sức khỏe riêng của trẻ.
Tổ chức hoạt động
Khởi động 5 phút bằng lời mời giả, giải thích 8 phút, chơi cổng 12 phút, luyện 5 phút, nhắc người hỗ trợ 5 phút. Tránh làm trẻ sợ mọi công nghệ: nhấn mạnh lựa chọn dừng và tìm người giúp. Không yêu cầu cung cấp ví dụ dữ liệu thật.
Câu hỏi thảo luận
- Khuôn mặt của bạn có phải thông tin em được tự ý gửi không?
- Khi một việc có thể gây hại nếu AI sai, vì sao con người phải quyết định?
Quan sát minh chứng
- Em nhận ra ít nhất một loại dữ liệu riêng tư trong tình huống.
- Em nêu được hậu quả và thực hiện được câu dừng, hỏi người lớn.
Điều cần nhớ
Khi việc có thể lộ thông tin riêng hoặc gây hại, em dừng lại. Đừng để AI thay hoàn toàn trách nhiệm của người.