Bài 16. Tương tác giữa kiểu gene với môi trường và thành tựu chọn giống

Mục tiêu bài học

Giải thích và vận dụng nội dung tương tác giữa kiểu gene với môi trường và thành tựu chọn giống.
Phân tích bằng chứng, nêu điều kiện và kiểm tra kết luận.

Bài giảng

Bản chất và cơ chế

Kiểu hình: kết quả tương tác kiểu gene với môi trường.

Mức phản ứng: tập hợp kiểu hình của cùng kiểu gene ở các môi trường.

Thường biến: biến đổi kiểu hình do môi trường trong phạm vi phản ứng.

Cùng kiểu gene có thể cho sinh trưởng khác khi nước, dinh dưỡng, nhiệt độ đổi; không tự suy gene đã đột biến. Khả năng phản ứng có cơ sở di truyền, mức phản ứng cần so nhiều môi trường và kiểu gene. Chọn giống kết hợp nguồn biến dị, đánh giá, chọn lọc và kiểm nghiệm điều kiện sản xuất.

Vận dụng và giới hạn kết luận

Thành tựu chọn giống phải xét năng suất, chất lượng, ổn định, thích nghi và an toàn; giống đạt cao ở một nơi chưa chắc tốt nhất mọi nơi. Số liệu mô hình không được gán là thành tựu thực tế hay tên giống có thật nếu chưa có nguồn.

Lai hữu tính và thành tựu chọn giống: phân biệt quy trình

Lai hữu tính tái tổ hợp allele; chọn cây/con có tổ hợp phù hợp rồi thử và nhân theo phương thức sinh sản của giống. Tự phối/chọn lọc qua thế hệ có thể tạo dòng thuần; lai các dòng để tìm tổ hợp F1 có ưu thế lai là mục tiêu khác. Không giữ mọi F2 rồi hứa đồng nhất như F1 vì phân li. Ví dụ được bản hướng dẫn bài học ghi nhận: lúa ST25 gắn với Sóc Trăng và giải gạo ngon năm 2019; đây là minh họa thành tựu chọn giống, không phải chứng cứ mọi vùng trồng đều có cùng năng suất hoặc là số liệu hiện hành. Với vật nuôi, việc chọn và phối giống để tập hợp đặc tính mong muốn phải đi kèm quản lí phả hệ và tránh cận huyết quá mức; không tự lai động vật trong lớp. Khi sưu tầm giống địa phương, ghi nguồn, ngày, phương pháp tạo giống đã được xác nhận và điều chưa biết; không lẫn tên hai giống hay suy phương pháp tạo từ tên thương phẩm.

Khái niệm chính

Kiểu hình: kết quả tương tác kiểu gene với môi trường
Mức phản ứng: tập hợp kiểu hình của cùng kiểu gene ở các môi trường
Thường biến: biến đổi kiểu hình do môi trường trong phạm vi phản ứng

Ví dụ

Ví dụ 1
Hai cây nhân vô tính cùng nguồn cao 20 và 30 cm ở hai mức nước. Có đủ nói cây cao đã đột biến không?
Xem lời giảiẨn lời giải
Chưa. Khác nước có thể gây thường biến; cần nhiều cây, kiểm soát điều kiện và bằng chứng di truyền. Cùng nguồn không bảo đảm tuyệt đối không đột biến nhưng dữ liệu này không chứng minh.

Ghi nhớ