Bài 20. Các hệ thống trong động cơ đốt trong – Công nghệ 11 — Công nghệ cơ khí và Công nghệ chăn nuôi Kết nối tri thức

Mục tiêu bài học

Giải thích và phân biệt các nội dung cốt lõi của các hệ thống trong động cơ đốt trong.
Lập kết luận và sản phẩm hồ sơ cụ thể cho tình huống: Hồ sơ xe đang chạy ghi cảnh báo nhiệt độ cao. Người lái định mở ngay nắp nước nóng để thêm nước. Đánh giá.

Bài giảng

Kiến thức và mối liên hệ

Động cơ cần hệ thống bôi trơn giảm ma sát và hỗ trợ làm sạch, làm kín, tản nhiệt; làm mát duy trì nhiệt độ phù hợp; nhiên liệu cung cấp nhiên liệu và tạo điều kiện cháy; khởi động giúp đạt trạng thái bắt đầu làm việc. Động cơ xăng có hệ thống đánh lửa; Diesel thông dụng không dùng tia lửa theo cách đó. Xử lí khí thải giảm một số thành phần ô nhiễm khi làm việc đúng điều kiện nhưng không làm khí thải thành hoàn toàn vô hại. Mức dầu và nước đúng chưa đủ chứng minh mọi hệ thống hoạt động tốt.

Vận dụng và kiểm soát

Bôi trơn cưỡng bức thông dụng có bơm, lọc và đường dầu; làm mát bằng chất lỏng có áo nước, bơm, bộ tản nhiệt và điều khiển nhiệt tùy thiết kế. Khi có cảnh báo quá nhiệt hoặc áp suất dầu, cần dừng ở nơi an toàn theo hướng dẫn và gọi hỗ trợ, không tiếp tục chạy vì “máy còn nổ”. Không mở nắp hệ thống làm mát đang nóng, không tiếp xúc nhiên liệu, không đo điện cao áp đánh lửa. Sản phẩm học tập là sơ đồ đầu vào–chức năng–dấu hiệu cảnh báo và quyết định chuyển người chuyên môn.

Nhiên liệu, khởi động và đánh lửa

Hệ nhiên liệu xăng có thể dùng bộ chế hòa khí trong cấu tạo truyền thống hoặc phun xăng; mục tiêu là cung cấp nhiên liệu/hòa khí phù hợp chế độ. Ở sơ đồ chế hòa khí, dòng khí qua họng khuếch tán tạo chênh áp hỗ trợ đưa nhiên liệu vào hòa trộn; không coi mọi động cơ xăng hiện đại đều có bộ chế hòa khí. Hệ Diesel cung cấp không khí và đưa nhiên liệu áp suất cao vào đúng lúc theo thiết kế, khác nạp hòa khí xăng. Hệ khởi động điện dùng năng lượng ắc quy và mô tơ qua cơ cấu truyền để quay trục khuỷu rồi tách theo thiết kế khi động cơ tự làm việc. Hệ đánh lửa xăng tạo tia lửa đúng thời điểm ở bugi, có nguồn điện, bộ điều khiển/biến đổi và phân phối tùy kiểu. Không tự chạm điện đánh lửa, nối ắc quy hoặc mở hệ nhiên liệu cao áp.

Làm mát và xử lí khí thải

Làm mát bằng chất lỏng truyền nhiệt từ thành xi lanh qua chất lỏng tới bộ tản nhiệt; làm mát không khí dựa bề mặt tản nhiệt và luồng không khí theo kết cấu. Không phải làm càng lạnh càng tốt, vì động cơ cần phạm vi nhiệt độ phù hợp. Trên sơ đồ Diesel có thể phối hợp EGR, DOC và DPF: EGR hồi lưu một phần khí thải để hỗ trợ giảm hình thành NOx trong điều kiện thiết kế; DOC hỗ trợ oxy hóa CO và hydrocarbon; DPF giữ hạt rồi cần quản lí tái sinh theo hệ thống. Bộ xúc tác ba thành phần trên động cơ xăng hỗ trợ giảm CO, hydrocarbon và NOx khi làm việc trong điều kiện phù hợp. Các công nghệ không loại mọi khí độc/CO2 và không cho phép nổ máy trong phòng kín. Không tự tháo, vô hiệu hóa thiết bị hay thực hiện tái sinh bộ lọc.

Khái niệm chính

Bôi trơn: Cấp chất bôi trơn để giảm ma sát và hỗ trợ bảo vệ bề mặt
Làm mát: Duy trì nhiệt độ động cơ trong phạm vi phù hợp
Khởi động: Cung cấp tác động ban đầu để động cơ bắt đầu tự làm việc

Ví dụ

Ví dụ 1
Động cơ mô hình nhận 80 kJ; cơ năng có ích 24 kJ. Hiệu suất bao nhiêu phần trăm?
Xem lời giảiẨn lời giải
24/80×100=30%; nhiệt thải và tổn hao chiếm phần còn lại trong cân bằng mô hình.
Ví dụ 2
Hồ sơ xe đang chạy ghi cảnh báo nhiệt độ cao. Người lái định mở ngay nắp nước nóng để thêm nước. Đánh giá.
Xem lời giảiẨn lời giải
Không mở nắp khi hệ thống đang nóng.

Áp suất và chất lỏng nóng có thể gây bỏng, cảnh báo không phải chỉ thiếu nước.

Dừng xe ở nơi an toàn theo hướng dẫn nhà sản xuất, gọi người hỗ trợ xác minh nguyên nhân.

Học sinh không xử lí nắp, quạt, dây đai, nhiên liệu hoặc điện của xe thật.

Ghi nhớ

Bôi trơn: Cấp chất bôi trơn để giảm ma sát và hỗ trợ bảo vệ bề mặt; Làm mát: Duy trì nhiệt độ động cơ trong phạm vi phù hợp; Khởi động: Cung cấp tác động ban đầu để động cơ bắt đầu tự làm việc.

Bài tập

Đã đúng 0/9 câu

Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Trong các hệ thống trong động cơ đốt trong, mô tả nào giải thích chính xác «Bôi trơn»?
Câu 2Mức 2Ghép nối
Ghép từng khái niệm với vai trò riêng; không coi các vai trò là đồng nghĩa.
Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.
Câu 3Mức 2Đúng / Sai
Có bộ xử lí khí thải thì có thể nổ máy trong phòng đóng kín.
Câu 4Mức 1Điền vào chỗ trống
Chọn thuật ngữ phù hợp với mô tả: Cung cấp tác động ban đầu để động cơ bắt đầu tự làm việc. Đó là .
Câu 5Mức 2Sắp xếp thứ tự
Sắp xếp quy trình xử lí hồ sơ học tập sau theo quan hệ trước–sau (không phải hướng dẫn tự vận hành thiết bị hay xử lí vật nuôi).
Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).
1. 1Chọn dừng an toàn theo hướng dẫn
2. 2Đối chiếu hệ thống liên quan
3. 3Chuyển người chuyên môn kiểm tra và ghi hồ sơ
4. 4Đọc loại cảnh báo trong hồ sơ
Câu 6Mức 3Trả lời ngắn
Động cơ mô hình nhận 80 kJ; cơ năng có ích 24 kJ. Hiệu suất bao nhiêu phần trăm?
Câu 7Mức 2Nhiều đáp án
Chọn đúng hai kết luận có căn cứ.
Chọn tất cả đáp án đúng
Câu 8Mức 4Tự luận
Hồ sơ xe đang chạy ghi cảnh báo nhiệt độ cao. Người lái định mở ngay nắp nước nóng để thêm nước. Đánh giá. Đây là hồ sơ giả định, không yêu cầu thực hiện thao tác vật lí. Trình bày kết luận, bằng chứng và giới hạn an toàn.
0 từ
0/10 ảnh
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Vẽ bài làm
Ảnh bài làm
Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay
Câu 9Mức 2Ghép nối
Ghép chức năng của các bộ phận xử lí khí thải trong sơ đồ học tập; không thao tác thiết bị thật.
Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.
Câu 10Mức 2Đúng / Sai
Mọi động cơ xăng hiện đại bắt buộc dùng bộ chế hòa khí; động cơ Diesel cũng nạp hòa khí tạo sẵn giống như vậy.