Địa lí 10
Địa líLớp 10Phần 5. Chương 4. Khí quyển

Khí quyển, các yếu tố khí hậu

Mục tiêu bài học

  • Giải thích được nội dung cốt lõi của khí quyển, các yếu tố khí hậu.
  • Sử dụng chứng cứ và kĩ năng địa lí để giải quyết nhiệm vụ cụ thể, nêu giới hạn kết luận.

Bài giảng

Kiến thức và cơ chế địa lí

Khí quyển bao quanh Trái Đất; phần lớn hiện tượng thời tiết xảy ra ở tầng đối lưu. Bức xạ Mặt Trời đến bề mặt khác nhau theo góc chiếu và thời gian chiếu sáng; nhiệt độ còn phụ thuộc lục địa – đại dương, dòng biển, địa hình và độ cao. Khí áp thay đổi theo nhiệt, độ cao và động lực; gió là chuyển động không khí liên quan chênh lệch khí áp, bị ma sát và Coriolis làm đổi hướng. Không giải thích mọi đai áp chỉ bằng nhiệt.

Đọc chứng cứ, vận dụng và giới hạn

Các gió thường xuyên gồm Tín phong, Tây ôn đới, Đông cực; gió mùa đổi hướng ưu thế theo mùa, gió địa phương gắn tương phản nhiệt hoặc địa hình. Độ ẩm tăng chưa chắc gây mưa: cần điều kiện ngưng kết và cơ chế nâng không khí. Mưa nhiều ở nơi hội tụ, đón gió ẩm; ít ở nơi không khí giáng, dòng biển lạnh hoặc khuất gió tùy bối cảnh. Thời tiết mô tả ngắn hạn, khí hậu đặc trưng thống kê dài hạn. Chuẩn khí hậu WMO dùng các giai đoạn 30 năm, như 1991–2020; không lấy một ngày nóng để kết luận xu thế.

Khái niệm chính

Nhiệt độ
Mức nóng lạnh của không khí
Khí áp
Sức ép cột không khí
Lượng mưa
Bề dày lớp nước mưa tích lũy

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Chuỗi nhiệt độ trung bình tháng giả định có cực đại 28°C, cực tiểu 16°C. Biên độ nhiệt năm bằng bao nhiêu °C?

    Xem lời giải

    Biên độ = 28 − 16 = 12°C; không phải lấy tổng rồi chia hai.

  2. Ví dụ 2

    Giải thích vì sao sườn đón gió ẩm thường mưa nhiều hơn sườn khuất gió.

    Xem lời giải

    Không khí ẩm bị địa hình nâng lên, lạnh đi và có thể ngưng kết tạo mưa ở sườn đón. Sang sườn khuất, không khí hạ xuống nóng lên, độ ẩm tương đối giảm. Quan hệ còn tùy hướng gió, độ cao, mùa và nguồn ẩm, không áp dụng vô điều kiện.

Ghi nhớ

Khí hậu cần đặc trưng thống kê dài hạn; Địa hình ảnh hưởng lượng mưa.

Dễ nhầm

  • Một ngày nóng chứng minh xu thế khí hậu
  • Gió luôn thổi thẳng từ cao áp đến thấp áp không lệch

Bài tập

Đã đúng 0/6 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Khí quyển bao quanh Trái Đất; phần lớn hiện tượng thời tiết xảy ra ở tầng đối lưu. Bức xạ Mặt Trời đến bề mặt khác nhau theo góc chiếu và thời gian chiếu sáng; nhiệt độ còn phụ thuộc lục địa – đại dương, dòng biển, địa hình và độ cao. Khí áp thay đổi theo nhiệt, độ cao và động lực; gió là chuyển động không khí liên quan chênh lệch khí áp, bị ma sát và Coriolis làm đổi hướng. Không giải thích mọi đai áp chỉ bằng nhiệt.

    Các gió thường xuyên gồm Tín phong, Tây ôn đới, Đông cực; gió mùa đổi hướng ưu thế theo mùa, gió địa phương gắn tương phản nhiệt hoặc địa hình. Độ ẩm tăng chưa chắc gây mưa: cần điều kiện ngưng kết và cơ chế nâng không khí. Mưa nhiều ở nơi hội tụ, đón gió ẩm; ít ở nơi không khí giáng, dòng biển lạnh hoặc khuất gió tùy bối cảnh. Thời tiết mô tả ngắn hạn, khí hậu đặc trưng thống kê dài hạn. Chuẩn khí hậu WMO dùng các giai đoạn 30 năm, như 1991–2020; không lấy một ngày nóng để kết luận xu thế.

  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Phần lớn hiện tượng thời tiết diễn ra ở đâu?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Chọn hai nhận định đúng về khí quyển, các yếu tố khí hậu.

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá từng nhận định; không suy từ một nhân tố thành nguyên nhân duy nhất.

    ÝĐúngSai
    a)Khí hậu cần đặc trưng thống kê dài hạn
    b)Địa hình ảnh hưởng lượng mưa
    c)Một ngày nóng chứng minh xu thế khí hậu
    d)Gió luôn thổi thẳng từ cao áp đến thấp áp không lệch
  5. Câu 4Mức 1Ghép nối

    Ghép thuật ngữ với đặc trưng phân biệt.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  6. Câu 5Mức 1Điền vào chỗ trống

    Chọn thuật ngữ cho mô tả: Mức nóng lạnh của không khí: ; Sức ép cột không khí: .

  7. Câu 6Mức 3Trả lời ngắn

    Chuỗi nhiệt độ trung bình tháng giả định có cực đại 28°C, cực tiểu 16°C. Biên độ nhiệt năm bằng bao nhiêu °C?

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Giải thích vì sao sườn đón gió ẩm thường mưa nhiều hơn sườn khuất gió.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Một bạn khẳng định: “Một ngày nóng chứng minh xu thế khí hậu”. Hãy sửa nhận định, giải thích và nêu một ví dụ hoặc điều kiện giới hạn.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay