Giáo án Bài 2. Cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân

Huy động vốn hiểu biết và tạo tình huống để HS nhận ra nhu cầu tìm hiểu các con đường học tập sau THCS.

GV nêu câu hỏi: “Khi học xong lớp 9, em có những lựa chọn học tập hoặc học nghề nào?”. HS nêu ý kiến cá nhân trong khoảng 1 phút, sau đó ghi tên các lựa chọn lên bảng.
GV dẫn dắt vào bài: Hệ thống giáo dục quốc dân gồm những loại hình nào và các lựa chọn của em nằm ở đâu trong hệ thống đó?

Danh sách 3 đến 5 lựa chọn HS nêu được, ví dụ: học tiếp THPT; học trung cấp; học nghề; học theo hình thức giáo dục thường xuyên kết hợp lao động. GV ghi trên bảng để đối chiếu sau khi học xong bài.

HS nêu được khái niệm và phân biệt được ba loại hình giáo dục theo khái niệm, trọng tâm và ví dụ trong bài.

Kỹ thuật khăn trải bàn. Lớp chia 4 nhóm, mỗi nhóm 4 đến 5 HS. Mỗi nhóm nhận Phiếu học tập số 1 và bộ thẻ khái niệm.
Nhiệm vụ 1: Đọc mục Khái niệm trong bài, ghép từng thẻ khái niệm với đúng loại hình giáo dục trên khăn trải bàn.
Nhiệm vụ 2: Điền bảng phân biệt ba loại hình theo các tiêu chí trong phiếu.
Câu hỏi gợi mở của GV: (1) Giáo dục phổ thông gồm những cấp học nào? (2) Giáo dục nghề nghiệp nhằm đào tạo điều gì? (3) Giáo dục thường xuyên khác gì về hình thức học tập so với các loại hình còn lại?
Hoạt động dùng Phiếu học tập số 1.

Bảng phân biệt đúng nội dung:

• Giáo dục phổ thông: gồm tiểu học, THCS và THPT; trọng tâm là giáo dục nền tảng ở các cấp phổ thông.
• Giáo dục nghề nghiệp: đào tạo năng lực nghề ở các trình độ theo quy định; trọng tâm là năng lực nghề nghiệp.
• Giáo dục thường xuyên: hình thức học tạo cơ hội học tập thường xuyên, phù hợp nhu cầu; trọng tâm là tạo cơ hội học tập linh hoạt theo nhu cầu người học.
  Kết luận HS rút ra: Ba loại hình khác nhau về khái niệm và mục tiêu, không phải là ba mức cao thấp của cùng một loại.

HS mô tả được hai thời điểm phân luồng quan trọng và lập được sơ đồ lộ trình bằng các nút và điều kiện chuyển tiếp.

Kỹ thuật cặp đôi kết hợp sơ đồ. Mỗi cặp nhận Phiếu học tập số 2, đọc mục Quy trình, kiểm soát và sản phẩm mẫu trong bài.
Nhiệm vụ: Vẽ sơ đồ lộ trình gồm các nút và mũi tên điều kiện chuyển tiếp theo hai đường sau:

• Đường 1: hoàn thành THCS → đối chiếu yêu cầu tuyển sinh trường trung cấp → học chương trình được công bố; nếu muốn học tiếp phải bổ sung điều kiện văn hóa và tuyển sinh tương ứng.
• Đường 2: THCS → THPT → xét tuyển đào tạo nghề hoặc đại học khi đủ điều kiện.
  Câu hỏi gợi mở: (1) Hai thời điểm phân luồng quan trọng trong bài là gì? (2) Ở đường 1, điều kiện nào phải được kiểm tra trước khi học? (3) Vì sao không thể cam kết đỗ học tiếp tự động?

Sơ đồ lộ trình gồm đủ các nút: “Hoàn thành THCS”, “Đối chiếu yêu cầu tuyển sinh”, “Học chương trình được công bố”, “Học THPT”, “Xét tuyển đào tạo nghề hoặc đại học”; các mũi tên có ghi điều kiện: “đủ điều kiện văn hóa và tuyển sinh”, “đủ điều kiện xét tuyển”.
Kết luận HS rút ra:

• Hai thời điểm phân luồng quan trọng: sau THCS và sau THPT.
• Không có cam kết đỗ học tiếp tự động; mọi lộ trình đều phụ thuộc điều kiện hiện hành.
• Học nghề không đồng nghĩa mất mọi cơ hội học tiếp.

HS vận dụng khái niệm, quy trình và tính toán chi phí giả định để kiểm tra mức độ hiểu bài.

Thực hiện các bài tập sau, có thể làm trên trang bài tập tương tác NeoEdu nếu có thời gian.
Bài 1: Trong bài 2. Cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân, mô tả nào đúng về Giáo dục phổ thông? A. Đào tạo năng lực nghề ở các trình độ theo quy định; B. Hình thức học tạo cơ hội học tập thường xuyên, phù hợp nhu cầu; C. Học trung cấp sau THCS đồng nghĩa không bao giờ được học tiếp; D. Gồm tiểu học, THCS và THPT.
Bài 2: Ghép thuật ngữ với ý nghĩa: Giáo dục phổ thông, Giáo dục nghề nghiệp, Giáo dục thường xuyên.
Bài 3: Nhận định “Học trung cấp sau THCS đồng nghĩa không bao giờ được học tiếp.” Đúng hay sai?
Bài 4: Theo mô hình chi phí giả định, học phí 450000 đ/tháng trong 10 tháng, hỗ trợ 20% học phí. Gia đình còn trả bao nhiêu đồng tiền học phí?
Bài 5: Một quảng cáo hứa học nghề xong tự động vào đại học. Em kiểm tra gì?

Đáp án:
Bài 1: D (Giáo dục phổ thông gồm tiểu học, THCS và THPT).
Bài 2: Giáo dục phổ thông – gồm tiểu học, THCS và THPT; Giáo dục nghề nghiệp – đào tạo năng lực nghề ở các trình độ theo quy định; Giáo dục thường xuyên – hình thức học tạo cơ hội học tập thường xuyên, phù hợp nhu cầu.
Bài 3: Sai. Có các lộ trình học tiếp nếu đáp ứng điều kiện văn hóa, văn bằng và tuyển sinh hiện hành.
Bài 4: $450000\times 10\times(1-0{,}20)=3600000$ đồng. Lưu ý: đây là mô hình chi phí giả định, chưa tính sinh hoạt và không phải học phí thực tế.
Bài 5: Kiểm tra cơ sở được phép đào tạo, văn bằng cấp, yêu cầu văn hóa và điều kiện tuyển sinh của nơi học tiếp trong năm dự kiến; không coi lời quảng cáo là quyết định tuyển sinh. Chấm thang 1 điểm: 0,5 nêu đúng hai thông tin cần kiểm tra; 0,5 nêu nguồn chính thức và kết luận thận trọng.

HS vận dụng quy trình kiểm tra thông tin và so sánh lựa chọn để đánh giá một quảng cáo học nghề và đề xuất lộ trình phù hợp cho bản thân.

Tình huống: Một trung tâm quảng cáo “Học nghề 6 tháng, xong tự động vào đại học, cam kết đỗ 100%”. Các nhóm (4 nhóm, mỗi nhóm 4 HS) thảo luận:

• Nhiệm vụ 1: Liệt kê các thông tin cần kiểm tra trước khi tin quảng cáo.
• Nhiệm vụ 2: Nêu nguồn tra cứu chính thức và kết luận thận trọng.
• Nhiệm vụ 3: Mỗi HS viết 2 đến 3 dòng đề xuất lộ trình cá nhân sau THCS, nêu rõ điều kiện cần đáp ứng.
  Câu hỏi gợi mở: “Nếu quảng cáo không có thông tin về văn bằng, em sẽ làm gì?”; “Em cần so sánh những tiêu chí nào giữa hai lựa chọn?”.

Bảng kiểm tra quảng cáo của nhóm gồm: cơ sở được phép đào tạo; văn bằng được cấp; yêu cầu văn hóa và điều kiện tuyển sinh của năm dự kiến. Nguồn kiểm tra: thông báo chính thức của cơ sở và nguồn công bố theo năm. Kết luận: không coi quảng cáo là quyết định tuyển sinh, không tin lời hứa đỗ tự động.
Đề xuất lộ trình cá nhân: nêu lựa chọn, điều kiện cần đáp ứng, học phí, thời gian, nơi học, yêu cầu đầu vào và nguồn công bố theo năm.