Giáo án Ba chàng sinh viên

Huy động hiểu biết nền về suy luận từ dấu vết; xác định vấn đề cần giải quyết của bài: một bản đề thi bị xem trộm, cần làm sáng tỏ để bảo vệ sự công bằng.

GV trình chiếu tình huống: “Trước giờ thi, một bản đề thi bị xem trộm. Phòng thi có năm sinh viên, mỗi người đều có thể tiếp cận bàn của người phụ trách. Em sẽ làm gì để tìm ra người làm sai?” HS trả lời cá nhân trong 2 phút, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh. Câu hỏi gợi mở: (1) Điều gì cần xác định trước tiên? (2) Những thông tin nào giúp em thu hẹp phạm vi nghi vấn? (3) Có phải người có lí do muốn gian lận là người làm sai không?

Mỗi HS ghi được ít nhất hai việc cần làm (xác định hiện trường, kiểm tra thời gian và khả năng tiếp cận) và nêu được ý kiến ban đầu về câu hỏi (3). Kết quả hướng tới vấn đề của bài: cần dữ kiện và bằng chứng, không chỉ dựa vào động cơ.

Nêu được đặc điểm của truyện trinh thám qua tóm lược văn bản; vận dụng bảng dữ kiện – giả thuyết – kiểm tra để theo dõi quá trình suy luận của thám tử.

HS đọc phần tóm lược văn bản trong SGK và học liệu NeoEdu (mục bài giảng). Nhóm 4 người thực hiện Phiếu học tập số 1: tìm trong tóm lược các dữ kiện (vụ việc bị xem trộm, căn phòng, dấu vết, hoàn cảnh các sinh viên), đặt giả thuyết cho từng sinh viên và kiểm tra giả thuyết bằng dữ kiện. Nhiệm vụ trọng tâm: Vì sao văn bản được học thuộc thể loại truyện trinh thám? Vì sao vụ xem trộm đề thi cần được làm sáng tỏ trước giờ thi?

Bảng dữ kiện – giả thuyết – kiểm tra hoàn chỉnh của nhóm với ít nhất bốn dữ kiện (đề thi bị xem trộm; người phụ trách lo mất công bằng; dấu vết trên bàn; mẩu đất gắn với hoàn cảnh các sinh viên). Kiến thức HS rút ra: văn bản thuộc truyện trinh thám, kể về việc khảo sát hiện trường để tìm người làm sai; vụ việc cần làm sáng tỏ để bảo đảm công bằng thi cử và để người phạm lỗi nhìn nhận sai sót của mình.

Giải thích được vai trò của chi tiết nhỏ trong việc tạo ý nghĩa; phân biệt động cơ với bằng chứng; nhận ra cách nhân vật ứng xử với người sai cho thấy truyện không chỉ là câu đố.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 2. Nhiệm vụ 1: ghép chi tiết với vai trò trong bài (đề bị xem trộm – vụ việc cần giải mã; dấu vết trên bàn và mẩu đất – dữ kiện hiện trường; đối chiếu khả năng tiếp cận – thao tác kiểm tra giả thuyết). Nhiệm vụ 2: trả lời câu hỏi “Vì sao có động cơ chưa đủ để kết luận người làm sai?”. Nhiệm vụ 3: giải thích vì sao lời giải đưa ra cơ hội nhìn nhận lỗi lầm, không chỉ xác định người làm sai.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh: (1) Đề bị xem trộm – vụ việc cần giải mã; dấu vết trên bàn và mẩu đất – dữ kiện hiện trường, được nối với thói quen và khả năng tiếp cận; đối chiếu khả năng tiếp cận – thao tác kiểm tra giả thuyết. (2) Động cơ chỉ nêu khả năng; để kết luận cần bằng chứng phù hợp với hiện trường, thời gian và chuỗi hành động. (3) Lời giải có ý nghĩa giáo dục: người phạm lỗi được tạo cơ hội nhìn nhận sai sót và sửa sai, qua đó bảo vệ công bằng.

Củng cố kiến thức về thể loại, dữ kiện và giới hạn suy luận; rèn kĩ năng trả lời câu hỏi đọc hiểu dựa trên ngữ liệu đã cho.

HS làm bài tập 1–4 trong cặp đôi (theo đề sau). Đề: (1) Văn bản được học thuộc kiểu/thể loại nào? A. truyện trinh thám; B. thơ trữ tình; C. nghị luận văn học; D. văn bản thông tin. (2) Vì sao vụ xem trộm đề thi cần được làm sáng tỏ trước giờ thi? (3) Xét hai nhận định: a) Đối chiếu khả năng tiếp cận được gắn với thao tác kiểm tra giả thuyết; b) Chỉ cần một sinh viên có động cơ là đủ khẳng định người làm sai. Đánh giá Đúng/Sai. (4) Vì sao có động cơ chưa đủ để kết luận người làm sai? Sau đó, GV mở học liệu NeoEdu để HS làm nhanh 3 câu tương tác trắc nghiệm.

Đáp án: (1) A – truyện trinh thám, vì có vụ việc điều tra, khảo sát căn phòng và dấu vết. (2) Vụ việc làm mất công bằng trong thi cử; cần làm rõ để bảo vệ quyền lợi người thi nghiêm túc và để người làm sai nhận lỗi, sửa sai. (3) a) Đúng; b) Sai, vì động cơ chỉ là khả năng, cần thêm bằng chứng hiện trường, thời gian và hành động. (4) Động cơ chỉ nêu khả năng; phải có bằng chứng phù hợp với hiện trường, thời gian và chuỗi hành động. Lưu ý: ghi rõ giới hạn suy luận, chỉ dùng dữ kiện đã cho.

Vận dụng kiến thức đã học để viết đoạn văn phân tích có tổ chức, làm rõ chủ đề “sức mạnh quan sát, suy luận và cơ hội sửa sai” qua hai chi tiết trong văn bản.

HS viết đoạn văn 100–150 chữ, phân tích chủ đề “sức mạnh quan sát, suy luận và cơ hội sửa sai” qua ít nhất hai chi tiết trong bản diễn giải (ví dụ: dấu vết trên bàn, mẩu đất, khả năng tiếp cận, lời giải không chỉ xác định người sai). Yêu cầu: phân tích có tổ chức, không chỉ kể lại. Trong lớp, HS viết nháp 15 phút; phần còn lại hoàn thiện ở nhà. Gợi ý cấu trúc: câu chủ đề – phân tích chi tiết 1 – phân tích chi tiết 2 – kết đoạn nêu ý nghĩa.

Đoạn văn 100–150 chữ có câu chủ đề nêu rõ chủ đề; phân tích ít nhất hai chi tiết, chỉ ra cách chi tiết tạo ý nghĩa (ví dụ: dấu vết nhỏ được nối với khả năng tiếp cận nên thu hẹp nghi vấn; lời giải đưa ra cơ hội sửa sai nên thể hiện tính nhân văn); kết đoạn khái quát ý nghĩa. Đoạn văn không gán cho văn bản điều không được thể hiện.