Giáo án Ôn tập học kì 1 – B. Luyện tập tổng hợp

Huy động trải nghiệm của HS về việc bảo vệ tài sản chung và dẫn dắt vào hai ngữ liệu của bài ôn tập.

GV chiếu câu hỏi: “Khi đồ dùng chung trong lớp hoặc thư viện có nguy cơ mất, em thường nghĩ đến cách bảo vệ nào? Cách ấy có làm mọi người khó chịu không?”

HS nêu được 1–2 cách bảo vệ tài sản chung (khóa tủ, ghi sổ, nhắc nhở, cử người trực) và nhận ra mỗi cách có thể làm người khác cảm thấy bị nghi ngờ hay được tin tưởng. Kết luận: cần giữ cách nhìn này để đọc truyện.

HS hệ thống hoá diễn biến cách nghĩ của Phúc và nhóm bạn, giải thích vai trò chiếc khóa chưa dùng và rút ra cách hiểu về tin tưởng gắn với trách nhiệm.

HS làm việc nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn theo Phiếu học tập số 1 (truyện). Nhóm trả lời bốn câu: (1) Vì sao Phúc ban đầu muốn khóa ngăn sách? (2) Câu hỏi của cô thủ thư làm nhóm đổi từ giải pháp nào sang việc làm nào? (3) Việc quyển sách trả muộn được giải thích thế nào và điều đó làm cách nhìn của nhóm thay đổi ra sao? (4) Giải thích vai trò của chiếc khóa chưa dùng ở cuối truyện.

Khăn trải bàn chia 4 ô, mỗi ô là một câu trả lời có trích chi tiết. Dự kiến nội dung: (1) Phúc sợ sách mất nên đề nghị khóa ngăn. (2) Từ việc khóa ngăn sang việc ghi tên vào sổ mượn; Phúc vẽ ba bước ngắn và dán ở kệ. (3) Quyển sách trả muộn vì người mượn nằm viện; nhóm từ thái độ trách móc chuyển sang thông cảm, cùng chuyển lời hỏi thăm. (4) Chiếc khóa chưa dùng cho thấy Phúc đã tin tưởng và không cần khóa nữa; tin tưởng đi cùng trách nhiệm. Kết luận HS rút ra: tin tưởng không có nghĩa bỏ mặc trách nhiệm.

HS phân tích nét tương ứng giữa hai hình ảnh gom, đọc hiểu tình cảm của con, đếm tiếng để nhận đặc điểm thể thơ và đề xuất nhan đề.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 2 (thơ), trả lời bốn câu: (1) Dòng thơ “Con gom lời cảm tạ để dành mai” cho thấy tình cảm nào? (2) Phân tích nét tương ứng giữa bà gom lá và con gom lời cảm tạ. (3) Đếm tiếng dòng đầu và nêu vì sao không nên gọi ngay cả khổ là song thất lục bát. (4) Đề xuất một nhan đề gợi công việc nhỏ và lòng biết ơn, giải thích bằng hai hình ảnh.

Dự kiến nội dung: (1) Lòng biết ơn trước công việc âm thầm của bà, kèm mong muốn gìn giữ điều ấy. (2) Cùng dùng động từ gom: bà gom lá là hành động cụ thể, con gom lời cảm tạ chuyển sang tình cảm; sự song hành nối chăm sóc của bà với ý thức biết ơn của con. (3) Dòng “Trời sớm mở bên hiên một khoảng xanh” có 8 tiếng (Trời1 sớm2 mở3 bên4 hiên5 một6 khoảng7 xanh8); các dòng còn lại cũng 8 tiếng, không có cặp dòng thất và lục bát nên không gọi là song thất lục bát. (4) Ví dụ “Lối về của lời cảm tạ”: lối được bà gom lá giữ phẳng lặng gắn với con gom lời biết ơn.

Củng cố nhanh kiến thức đọc hiểu hai ngữ liệu qua các bài tập 1–4 và 7–10, rèn kĩ năng trình bày ngắn gọn có chi tiết hỗ trợ.

HS làm bài tập 1–4 (truyện) và 7–10 (thơ) trong SGK hoặc trên học liệu số NeoEdu (bài tập tương tác). Cặp đôi trao đổi đáp án, sau đó đổi vở chấm chéo theo gợi ý chấm: trả lời đúng trọng tâm 0,3; dữ kiện chính xác từ ngữ liệu 0,3; phân tích hoặc thao tác có lí 0,3; diễn đạt 0,1.

Đáp án ngắn: (1) Phúc sợ sách mất nên muốn khóa ngăn sách. (2) Từ giải pháp khóa ngăn sang việc ghi tên vào sổ mượn. (3) Quyển sách trả muộn vì người mượn nằm viện; nhóm thông cảm, cùng chuyển lời hỏi thăm. (4) Chiếc khóa chưa dùng cho thấy tin tưởng đi cùng trách nhiệm. (7) Lòng biết ơn trước công việc âm thầm của bà. (8) Cùng dùng động từ gom: việc cụ thể của bà và tình cảm của con song hành. (9) Bốn dòng đều 8 tiếng nên không phải song thất lục bát. (10) Ví dụ “Lối về của lời cảm tạ”, giải thích bằng hình ảnh bà gom lá giữ lối và con gom lời cảm tạ.

HS luyện viết đoạn văn 120–150 chữ có ít nhất hai chi tiết để phân tích sự thay đổi của Phúc, và đề xuất quy tắc mượn sách giữ trách nhiệm mà không công khai hoàn cảnh riêng.

HS viết đoạn văn 120–150 chữ theo bài tập 5 (phân tích sự thay đổi của Phúc, dùng ít nhất hai chi tiết). Sau đó trả lời nhanh bài tập 6: đề xuất một quy tắc mượn sách vừa giữ trách nhiệm vừa không công khai hoàn cảnh riêng của người mượn. GV chiếu rubric để HS tự kiểm tra.

Đoạn văn mẫu tham khảo (ý chính, không bắt buộc chép): mở đoạn nêu Phúc từ muốn khóa ngăn sang tin tưởng và trách nhiệm; thân đoạn phân tích hai chi tiết: ba bước ngắn dán ở kệ và chiếc khóa chưa dùng ở cuối truyện; kết đoạn nêu kết luận về tin tưởng đi cùng trách nhiệm. Quy tắc gợi ý cho bài 6: ghi tên, lớp và ngày mượn vào sổ; ghi hạn trả chung cho mọi người; khi trả muộn, người quản lý hỏi thăm riêng, không nêu lí do trước lớp. Điểm rubric mỗi tiêu chí: trọng tâm 0,3; dẫn chứng chính xác 0,3; phân tích có lí 0,3; diễn đạt 0,1.

HS vận dụng kĩ năng đọc hiểu và viết đoạn văn để phân tích một tình huống mới gần với đời sống học đường, giữ được giới hạn của kết luận.

GV đưa tình huống mới: Ở lớp em, một bạn xin mượn chìa khóa tủ sách của lớp để cất sách tham khảo. Các bạn lo bạn không trả đúng hạn. HS viết đoạn 120–150 chữ, nêu cách lớp có thể vừa tin tưởng vừa giữ trách nhiệm, dùng ít nhất hai chi tiết trong tình huống. Phần còn lại hoàn thành ở nhà nếu chưa kịp.

Đoạn văn 120–150 chữ có câu mở nêu quan điểm (tin tưởng đi cùng trách nhiệm), thân đoạn có ít nhất hai chi tiết cụ thể trong tình huống và lí giải; kết đoạn nêu kết luận có giới hạn (ví dụ: “Cách này phù hợp với lớp em, nhưng cần tùy hoàn cảnh cụ thể”). Các ý thể hiện thái độ trách nhiệm và nhân ái, không công khai hoàn cảnh riêng của bạn.