Giáo án Thực hành tiếng Việt trang 100

Huy động trải nghiệm của HS về việc dùng lời, ý của người khác trong bài viết; dẫn vào nhiệm vụ trích dẫn trung thực.

GV đặt hai câu hỏi: (1) Khi làm bài văn hoặc bài thuyết trình, em đã bao giờ chép lại nguyên câu của tác giả khác chưa? (2) Khi đó em có ghi nguồn không, và ghi những thông tin nào? HS trả lời nhanh theo cặp hoặc cá nhân.

HS nhận ra việc dùng tài liệu phải có nguồn và việc không ghi nguồn có thể gây hiểu sai ý tác giả. Kết luận dự kiến: Bài học hôm nay hướng dẫn cách trích dẫn trung thực, cách diễn giải có nêu nguồn và cách lập phiếu nguồn.

Phân biệt được trích trực tiếp, diễn giải và tổng hợp; nêu được thao tác trung thực với từng cách.

HS đọc phần ghi nhớ và hướng dẫn trong SGK trang 100. Theo cặp đôi, HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 bằng cách ghép ba loại sử dụng nguồn với thao tác tương ứng. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Khi trích nguyên văn, cần làm gì để không bị coi là sao chép? (2) Khi diễn giải bằng lời của mình, có được bỏ tên nguồn không? Vì sao? (3) Dùng tài liệu có đồng nghĩa với chép cả trang không?

Kết quả ghép đúng: Trích trực tiếp: giữ nguyên lời, đánh dấu bằng ngoặc kép, nêu nguồn. Diễn giải: đổi lời, giữ đúng ý, vẫn nêu nguồn ý. Tổng hợp: phân biệt các nguồn và tách rõ phần nhận xét riêng của người viết. Kiến thức HS rút ra: Diễn giải không xóa quyền tác giả của ý; dùng tài liệu không có nghĩa là sao chép cả trang; ba thao tác đều đòi hỏi trung thực.

Trình bày được các thông tin cần có trên phiếu nguồn; giải thích được vì sao phải đối chiếu với bản gốc và không tự đặt số trang.

GV trình bày mẫu phiếu nguồn trên màn chiếu, sau đó HS hoàn thành Phiếu học tập số 2. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao phải ghi trang hoặc URL và ngày truy cập? (2) Nếu không biết số trang, em có được tự đặt không? (3) Khi lược bỏ một từ trong câu trích, điều gì cần giữ lại?

Mẫu phiếu nguồn gồm: tác giả; nhan đề; nhà xuất bản hoặc nơi đăng; năm; trang hoặc URL và ngày truy cập; ý cần dùng; câu nguyên văn hoặc diễn giải (ghi rõ loại). Kiến thức HS rút ra: Phải đối chiếu câu trích với bản gốc; phần lược bỏ không được làm đảo ý; không bịa số trang hay nguồn cho một câu do mình nghĩ; cần kiểm tra nguồn gốc, niên đại và phạm vi của thông tin.

Củng cố nhanh kiến thức về trích dẫn, nguồn và các thao tác trung thực qua bài tập trắc nghiệm và đúng – sai.

GV đọc lần lượt năm câu trong bài tập, HS giơ thẻ đáp án hoặc thẻ Đúng – Sai. Các câu gồm: (1) Diễn giải ý người khác bằng lời mình thì: A. không cần nguồn bao giờ; B. vẫn cần ghi nguồn ý; C. phải giả là nguyên văn; D. phải đổi tên tác giả. (2) Việc nào sai? A. Ghi tác giả; B. Kiểm tra bản gốc; C. Bịa số trang cho đáng tin; D. Đánh dấu lời nguyên văn. (3) Chỉ cần đặt ngoặc kép là đã đủ thông tin nguồn trong mọi trường hợp. (4) Ghép loại sử dụng nguồn: trích trực tiếp, diễn giải, tổng hợp với thao tác tương ứng. (5) Không nên bịa tên tác giả hoặc số ... khi trích sách.

Đáp án: (1) B – Diễn giải không xóa quyền tác giả của ý. (2) C – Nguồn bịa không thể kiểm chứng. (3) Sai – Còn cần nêu nguồn và thông tin phù hợp để tra lại. (4) Trích trực tiếp – giữ lời, đánh dấu, nêu nguồn; Diễn giải – đổi lời, giữ đúng ý, nêu nguồn; Tổng hợp – phân biệt các nguồn và phần nhận xét riêng. (5) trang – Không biết trang thì không tự đặt.

Vận dụng kiến thức để nhận diện và sửa lỗi trích dẫn làm sai ý; biết vận dụng trong phân tích văn bản văn học.

GV nêu hai tình huống: (1) Một bạn sửa một nửa câu trích nhưng vẫn để ngoặc kép như nguyên văn. Em góp ý thế nào? (2) Vì sao cắt bỏ một từ phủ định trong câu trích có thể làm sai nghiêm trọng? HS thảo luận theo nhóm 4, sau đó mỗi nhóm viết một câu trích đúng cách từ một câu văn trong SGK, có ghi nguồn đầy đủ. Về nhà: lập phiếu nguồn cho một văn bản đã học và viết một đoạn ngắn diễn giải ý có nêu nguồn.

Gợi ý đáp án: (1) Phải kiểm tra lại; hoặc giữ đúng nguyên văn trong giới hạn cần thiết, hoặc diễn giải rõ bằng lời mình và nêu nguồn. (2) Từ phủ định có thể đảo chiều nhận định, khiến người viết bị gán điều không nói; trích ngắn vẫn phải giữ ngữ cảnh và ý. Thang chấm tham khảo: đáp ứng đúng yêu cầu 0,3; dẫn chứng hoặc thao tác cụ thể 0,3; lí giải có căn cứ 0,3; diễn đạt 0,1. Chấp nhận cách hiểu khác nếu không trái dữ kiện và có căn cứ.